Spondylolistezja
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Spondylolisteza, w zależności od stopnia przemieszczenia kręgu i obecności objawów neurologicznych, wykazuje zróżnicowany przebieg kliniczny i rokowanie. W przypadkach niskiego stopnia (I i II) rokowanie jest korzystne, a leczenie zachowawcze często pozwala na powrót do normalnej aktywności bez progresji przemieszczenia. W spondylolistezie wysokiego stopnia oraz w obecności deficytów neurologicznych, interwencja chirurgiczna, obejmująca dekompresję i ewentualnie fuzję, jest często konieczna i przynosi dobre wyniki kliniczne. W spondylolistezie zwyrodnieniowej (DS) progresja ześlizgu obserwowana jest u około 34% pacjentów, jednak tylko 10-15% wymaga operacji. Leczenie zachowawcze poprawia objawy, choć nie koryguje ustawienia kręgu, a operacja jest jedyną metodą przywracającą prawidłową biomechanikę kręgosłupa. Warto podkreślić, że 76% pacjentów bez deficytów neurologicznych pozostaje stabilnych neurologicznie po 10 latach, podczas gdy u 83% z objawami neurologicznymi, którzy odmówili operacji, dochodzi do pogorszenia stanu.
Prognozy dla pacjentów z rozpoznaniem spondylolistezy (spondylolistezji)
Naturalny przebieg spondylolistezy oraz rokowanie dla pacjentów zależą od kilku kluczowych czynników, w tym stopnia przesunięcia kręgu, typu spondylolistezy i obecności objawów neurologicznych. Spondylolisteza (spondylolistezja) może mieć różny wpływ na funkcjonowanie pacjenta oraz determinować postępowanie terapeutyczne w zależności od zaawansowania choroby.12
Prognozy w zależności od stopnia przesunięcia
Spondylolisteza niskiego stopnia (stopień 1 i 2) charakteryzuje się zazwyczaj korzystnym rokowaniem. Większość pacjentów pozostaje bezobjawowa lub doświadcza minimalnej progresji przesunięcia kręgu w czasie. Badania wykazują, że pacjenci z niskim stopniem przemieszczenia dobrze reagują na leczenie zachowawcze i mogą powrócić do normalnej aktywności po ustąpieniu objawów bólowych.13
Natomiast spondylolisteza wysokiego stopnia wiąże się z bardziej ostrożnym rokowaniem ze względu na wyższe prawdopodobieństwo progresji i powikłań. W tych przypadkach często konieczna jest interwencja chirurgiczna, która generalnie przynosi korzystne wyniki, gdy osiągnięte zostanie prawidłowe ustawienie strzałkowe kręgosłupa i dekompresja struktur nerwowych.1
Prognozy dla spondylolistezy zwyrodnieniowej
Naturalny przebieg spondylolistezy zwyrodnieniowej (DS – degenerative spondylolisthesis) jest generalnie korzystny. Badania długoterminowe wykazują, że tylko 10-15% pacjentów poszukujących leczenia ostatecznie wymaga operacji. W badaniu obserwacyjnym 145 pacjentów z DS leczonych zachowawczo, progresję ześlizgu kręgu zaobserwowano u 34% przypadków. Co istotne, nie stwierdzono korelacji między zmianami objawów klinicznych a progresją spondylolistezy.2
U pacjentów z DS obserwuje się przewlekłe, nawracające bóle pochodzące z stawów międzykręgowych. Dekompresja chirurgiczna w przypadku zaburzeń neurologicznych charakteryzuje się wysokim odsetkiem powodzenia w łagodzeniu objawów kończyn dolnych. Przegląd literatury wskazuje, że w degeneracyjnej spondylolistezie lędźwiowej sama dekompresja, bez instrumentalnej fuzji, może być skutecznym leczeniem u niektórych pacjentów, jednak długoterminowe wyniki mogą być lepsze przy zastosowaniu fuzji.3
Znaczenie objawów neurologicznych dla rokowania
Rokowanie pacjentów z spondylolistezą silnie zależy od obecności objawów neurologicznych. Badania wykazują, że 76% pacjentów, którzy nie mieli deficytów neurologicznych podczas wstępnego badania, pozostało bez deficytu neurologicznego po 10 latach obserwacji. Natomiast aż 83% pacjentów, którzy mieli objawy neurologiczne na początku (takie jak chromanie przestankowe lub zaburzenia pęcherzowo-odbytnicze) i odmówili operacji, doświadczyło pogorszenia neurologicznego. Ostateczne rokowanie dla tych pacjentów było bardzo niekorzystne.2
Skuteczność leczenia i jego wpływ na rokowanie
Leczenie zachowawcze, obejmujące odpoczynek, leki i fizjoterapię, powinno poprawić objawy u pacjentów z spondylolistezą. Należy jednak pamiętać, że metody nieoperacyjne nie mogą przywrócić właściwego ustawienia przemieszczonego kręgu, ale mogą pomóc pacjentowi wrócić do codziennych aktywności bez bólu. Jedynie operacja może przywrócić oryginalne ustawienie kręgosłupa.4
W trakcie leczenia wykonuje się dodatkowe zdjęcia rentgenowskie, aby monitorować, czy kręg przesuwa się dalej. Jeśli przemieszczenie staje się zbyt duże, może być konieczna interwencja chirurgiczna. Pełne dojście do zdrowia po operacji kręgosłupa może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, a chirurg zazwyczaj przedstawia spersonalizowany harmonogram rekonwalescencji w oparciu o konkretne potrzeby pacjenta.4
Czynniki prognostyczne i narzędzia do przewidywania przebiegu choroby
Badania identyfikują kilka czynników prognostycznych dla rozwoju i nasilenia spondylolistezy zwyrodnieniowej. Analiza regresji logistycznej wykazała, że DHIA (wskaźnik wysokości dysku) i MFNC (wskaźnik nacięcia wielodzielnego) wykazują efekt ochronny przed rozwojem spondylolistezy zwyrodnieniowej.5
Badania sugerują, że chociaż u pacjentów z degeneracyjną spondylolistezą lędźwiową występuje jednoczesna utrata wysokości dysku z przodu i z tyłu, utrata wysokości dysku w części przedniej przeważa i może mieć bardziej znaczący wpływ. Ponadto zmniejszenie wysokości dysku, szczególnie w regionie przednim, a także zmniejszenie lordozy lędźwiowej (SL) oraz nacieczenie tłuszczem i zanik mięśnia wielodzielnego, były bardziej wyraźne u pacjentów cierpiących na zwyrodnieniową spondylolistezę lędźwiową.56
Opracowano nomogram do oceny prawdopodobieństwa wystąpienia poważnych objawów wymagających interwencji chirurgicznej, co jest istotne, ponieważ mimo że większość pacjentów z degeneracyjną spondylolistezą lędźwiową wykazuje łagodne objawy kliniczne, które można złagodzić leczeniem zachowawczym, u niektórych może nadal dochodzić do progresji choroby i nasilenia objawów klinicznych.56
Korelacja między redukcją ześlizgu a wynikiem klinicznym
Interesujące jest, że badania nie wykazały korelacji między stopniem radiograficznej redukcji przesuniętego kręgu a poprawą kliniczną bólu nóg i pleców u pacjentów leczonych instrumentalną fuzją lędźwiową z powodu objawowej spondylolistezy niskiego stopnia. Chociaż redukcja przemieszczenia wydaje się atrakcyjna, nie ma dowodów na to, że pozytywnie wpływa na wynik kliniczny.7
Najnowsze badania dotyczące wyników leczenia chirurgicznego
Prospektywne, randomizowane, kontrolowane badanie wykazało, że w przypadku zwyrodnieniowej spondylolistezy lędźwiowej niskiego stopnia (≤30%), wyniki dla dekompresji plus fuzji lub dekompresji plus stabilizacji nie były lepsze po 1 i 5 latach obserwacji niż dla samej dekompresji.8
Jednakże inne badanie wskazuje, że u pacjentów z zwyrodnieniową spondylolistezą lędźwiową, chirurgia dekompresyjna plus fuzja znacząco poprawia stabilność postawy. Badacze odnotowali, że po leczeniu zakres wychwiania dla środka ciężkości i głowy został zmniejszony w płaszczyznach strzałkowej, czołowej i osiowej, a całkowite wychwianie dla środka ciężkości i głowy również zostało zmniejszone. Niemniej jednak, całkowite wychwianie nie zmniejszyło się do poziomów obserwowanych u zdrowych osób z grupy kontrolnej.8
Podsumowanie prognozy dla pacjentów z spondylolistezą
Prognoza dla pacjentów z spondylolistezą jest generalnie korzystna, szczególnie w przypadkach niskiego stopnia przesunięcia i braku objawów neurologicznych. Ciągłe postępy w technikach chirurgicznych i strategiach rehabilitacji dodatkowo poprawiają rokowanie we wszystkich grupach wiekowych i stopniach zaawansowania choroby.1
Jednak należy pamiętać o potencjalnych powikłaniach leczenia operacyjnego, w tym zwyrodnieniu sąsiedniego segmentu i pseudoartrozie, które wymagają starannego planowania chirurgicznego i obserwacji pooperacyjnej. Pacjenci z objawami neurologicznymi, którzy nie zdecydują się na operację, mają znacznie gorsze rokowanie i wysokie ryzyko pogorszenia stanu neurologicznego.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Spondylolisthesis – StatPearls – NCBI Bookshelfhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430767/
The natural history of low-grade spondylolisthesis is typically favorable, with many patients remaining asymptomatic or experiencing minimal progression over time. […] High-grade spondylolisthesis carries a more guarded prognosis due to the higher likelihood of progression and complications. […] Surgical intervention is frequently required in such cases and generally results in favorable outcomes when sagittal alignment and neural decompression are achieved. […] However, the potential for complications, including adjacent segment degeneration and pseudarthrosis, necessitates careful surgical planning and follow-up. […] Continued advances in surgical techniques and rehabilitation strategies further enhance prognosis across all age groups and severities.
- #2 Diagnosis and conservative management of degenerative lumbar spondylolisthesishttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2270383/
The prognosis of patients with DS is favorable, however, those who suffer from neurological symptoms such as intermittent claudication or vesicorectal disorder, will most probably experience neurological deterioration if they are not operated upon. […] Seventy-six percent of patients who had no neurological deficits at initial examination remained without neurological deficit after 10 years of follow-up. Eighty-three percent of the patients who had neurological symptoms at the baseline (N = 35), such as intermittent claudication or vesicorectal disorder, at initial examination and refused surgery experienced neurological deterioration. The final prognosis for these patients was very poor. […] The natural history of DS generally is favorable. Only 10-15% of patients seeking treatment eventually will have surgery. In a long term follow-up study of 145 non-surgically managed patients with DS progression of vertebral slippage was observed in 34% of patients. There was no correlation between changes in clinical symptoms and progression of spondylolisthesis.
- #3 Lumbar Spondylolysis and Spondylolisthesis Follow-up: Further Outpatient Care, Inpatient & Outpatient Medications, Deterrencehttps://emedicine.medscape.com/article/310235-followup
In general, patients with grade 1 or grade 2 isthmic slips do quite well with conservative management. Patients may return to play once they are asymptomatic. A flexion-based home exercise protocol is vital. Overall long-term outcome is quite favorable, specifically with lower grades of listhesis not accompanied by neurologic impairment. […] Higher grades of isthmic spondylolisthesis have a variable prognosis with regard to persistent low back pain. Surgical intervention does provide nice improvement in claudication or radicular symptoms. Diskogenic pain may produce more persistent lower lumbar discomfort. […] Patients with degenerative spondylolisthesis seem to have persistent waxing and waning pain originating from the facet joints. Surgical decompression for neurologic compromise has a high rate of success in relieving lower extremity symptoms. A literature review by Joaquim et al indicated that in degenerative lumbar spondylolisthesis, decompression alone, without instrumented fusion, may be a useful treatment in some patients. The data suggested, however, that long-term outcomes may be better with fusion.
- #4 Spondylolisthesis: What Is It, Causes, Symptoms & Treatmenthttps://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10302-spondylolisthesis
If you have spondylolisthesis, nonsurgical treatments like rest, medication and physical therapy should improve your symptoms. […] Your provider will take additional X-rays as you start treatment to see if your vertebra moves further out of alignment. […] Your provider will keep an eye on the out-of-place vertebra. If it moves too much, you might need surgery. […] Nonsurgical treatments cant realign the out-of-place vertebra, but they can help you return to your daily activities without pain. Only surgery can restore your spines original alignment. […] It can take anywhere from a few weeks to a few months to recover completely after spine surgery. Your surgeon will give you a customized recovery timeline based on your specific needs.
- #5 Imaging analysis and predictive nomogram construction for degenerative lumbar spondylolisthesis with severe clinical symptom based on propensity score matching | Scientific Reportshttps://www.nature.com/articles/s41598-023-31224-4
The findings of the stepwise logistic regression analysis revealed that DHIA (OR=0.470, P=0.001) and MFNC (OR=0.731, P=0.001) exhibited a protective effect against the development of degenerative spondylolisthesis. […] Based on these results, we speculated that although there was a simultaneous loss of anterior disc height and posterior disc height in patients with degenerative lumbar spondylolisthesis, anterior disc height loss was predominant and might have a more significant influence on posterior disc height loss. […] Given that most patients diagnosed with degenerative lumbar spondylolisthesis exhibit mild clinical symptoms that can be relieved through conservative treatment, some of them may still experience disease progression and a worsening of clinical symptoms, it is imperative to forecast the likelihood of symptom exacerbation in affected individuals accurately. As a result, we developed a nomogram capable of estimating the probability of patients experiencing severe symptoms necessitating surgical intervention.
- #6 Imaging analysis and predictive nomogram construction for degenerative lumbar spondylolisthesis with severe clinical symptom based on propensity score matching | Scientific Reportshttps://www.nature.com/articles/s41598-023-31224-4
The reduction of disc height, particularly in the anterior region, as well as the decrease of SL and the infiltration of fat and atrophy of the multifidus muscle, were observed to be more pronounced in patients suffering from degenerative lumbar spondylolisthesis compared to both their non-slipped segments and the general population. These findings suggest that the loss of anterior disc height, as well as fat infiltration and multifidus muscle atrophy, may serve as potential risk factors for the development of degenerative spondylolisthesis. Furthermore, we developed a nomogram to assess the likelihood of patients with severe symptoms requiring surgical intervention.
- #7 No correlation between slip reduction in low-grade spondylolisthesis or change in neuroforaminal morphology and clinical outcome | BMC Musculoskeletal Disorders | Full Texthttps://bmcmusculoskeletdisord.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2474-14-245
In this study we were not able to establish a correlation between the amount of radiographic reduction of the slipped vertebra and clinical improvement of leg and back pain in patients treated with instrumented lumbar fusion for symptomatic low-grade spondylolisthesis. […] Clinical outcome was not related to the obtained radiographic reduction of the slipped vertebra. Although reduction remains appealing, there is no evidence that it positively affects clinical outcome.
- #8 Lumbar Spondylolysis and Spondylolisthesis Follow-up: Further Outpatient Care, Inpatient & Outpatient Medications, Deterrencehttps://emedicine.medscape.com/article/310235-followup
A prospective, randomized, controlled trial by Inose et al reported that for low-grade ( 30%) degenerative lumbar spondylolisthesis, outcomes for decompression plus fusion or decompression plus stabilization were no better at 1- and 5-year follow-up than for decompression alone. […] However, a study by Haddas et al indicated that in patients with degenerative lumbar spondylolisthesis, decompression plus fusion surgery significantly improves stance stability. The investigators reported that following treatment, range of sway for the center of mass and head were reduced in the sagittal, coronal, and axial planes, with total sway for the center of mass and head also decreased. Nonetheless, total sway did not shrink to the levels of normal controls, and range of sway in the sagittal head was also greater than in controls.