Spondylolistezja
Epidemiologia
Spondylolistezja, definiowana jako przesunięcie kręgu względem kręgu poniżej, dotyka 3,1-10% populacji ogólnej, z częstością wzrastającą z wiekiem – od około 5% w dzieciństwie do 12,5% (10-15%) w wieku dorosłym, a w badaniu niemieckim nawet do 20% u dorosłych. Typy schorzenia wykazują różnice epidemiologiczne: spondylolistezja zwyrodnieniowa (typ III) jest znacznie częstsza u kobiet (8,4%) niż u mężczyzn (2,7%), natomiast spondylolistezja cieśniowa dominuje u mężczyzn, z dwukrotnie wyższą częstością. Wiek odgrywa kluczową rolę – spondylolistezja zwyrodnieniowa rozwija się głównie po 50. roku życia, z częstością do 25% u kobiet i 19,1% u mężczyzn w populacji chińskiej ≥65 lat. Spondylolistezja cieśniowa pojawia się już w wieku 5-7 lat (około 5%) i wzrasta do 6-7% w wieku 18 lat. Różnice etniczne są istotne: częstość spondylolistezji cieśniowej jest niższa u osób rasy czarnej (2,8% mężczyzn, 1,1% kobiet) niż u białych (6,4% mężczyzn, 2,3% kobiet), a spondyloliza może sięgać 54% u Inuitów. Lokalizacja zmian jest typowa dla typu: cieśniowa najczęściej na poziomie L5-S1 (82,1%), zwyrodnieniowa na L4-L5 (73%).
- Spondylolistezja – Epidemiologia i nadzór
- Ogólna częstość występowania spondylolistezji
- Różnice płciowe w występowaniu spondylolistezji
- Zróżnicowanie wiekowe
- Różnice etniczne
- Lokalizacja anatomiczna
- Czynniki ryzyka
- Stopnie nasilenia i progresja
- Nadzór epidemiologiczny i kwestie zdrowia publicznego
- Spondylolistezja szyjnego odcinka kręgosłupa
- Znaczenie kliniczne danych epidemiologicznych
- Kolejne rozdziały
Spondylolistezja – Epidemiologia i nadzór
Spondylolistezja, czyli przesunięcie kręgu względem kręgu położonego poniżej, stanowi istotny problem medyczny, którego epidemiologia jest złożona i zależy od wielu czynników, w tym wieku, płci oraz typu schorzenia. Badania epidemiologiczne wskazują na zróżnicowaną częstość występowania spondylolistezji w populacji ogólnej w zależności od typu i grupy wiekowej.12
Ogólna częstość występowania spondylolistezji
Spondylolistezja dotyka około 3,1-10% populacji ogólnej, przy czym częstość wzrasta wraz z wiekiem.123 Badania wskazują, że w dzieciństwie częstość występowania wynosi około 5%, natomiast w wieku dorosłym wzrasta do około 12,5% (zakres 10-15%).1 Niemieckie badanie wykazało, że spondylolistezja występuje u około 20% populacji dorosłych.1 Interesujące jest to, że większość pacjentów z tą patologią pozostaje bezobjawowa, a tylko 23% pacjentów zgłasza dolegliwości kliniczne przed ukończeniem 20 roku życia.1
Różnice płciowe w występowaniu spondylolistezji
Epidemiologia spondylolistezji wykazuje wyraźne zróżnicowanie w zależności od płci, a stosunek występowania zależy od typu schorzenia:12
- Spondylolistezja zwyrodnieniowa (typ III) występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn, z częstością wykazaną w badaniu przekrojowym na poziomie 2,7% u mężczyzn i 8,4% u kobiet.1
- Według niektórych źródeł, spondylolistezja zwyrodnieniowa jest niemal sześciokrotnie częstsza u kobiet niż u mężczyzn.12
- Z kolei spondylolistezja cieśniowa występuje częściej u mężczyzn, przy czym wskaźnik występowania u mężczyzn jest około dwukrotnie wyższy niż u kobiet.12
- Stosunek występowania choroby u kobiet do mężczyzn (F:M) dla spondylolistezji zwyrodnieniowej u osób starszych wynosi około 1,3:1.12
Zróżnicowanie wiekowe
Spondylolistezja wykazuje silną zależność od wieku, przy czym różne typy dominują w różnych grupach wiekowych:1
- Spondylolistezja jest stosunkowo rzadka przed 50 rokiem życia.1
- Po 50 roku życia zarówno kobiety, jak i mężczyźni zaczynają rozwijać spondylolistezję zwyrodnieniową, przy czym kobiety rozwijają schorzenie w szybszym tempie.12
- U osób starszych pochodzenia chińskiego (≥65 lat, średnia wieku 72,5 lat) częstość występowania spondylolistezji zwyrodnieniowej wynosi 25,0% u kobiet i 19,1% u mężczyzn.12
- W badaniu prospektywnym 142 kobiet, Aono i wsp. wykazali, że 12,7% wcześniej zdrowych kobiet rozwinęło spondylolistezję zwyrodnieniową w ciągu 8 lat.1
- Spondylolistezja cieśniowa pojawia się w wieku około 5-7 lat z częstością około 5%, wzrastając do 6-7% w wieku 18 lat.12
Różnice etniczne
Epidemiologia spondylolistezji wykazuje znaczące różnice etniczne:1
- Częstość występowania spondylolistezji cieśniowej jest niższa wśród osób rasy czarnej (2,8% u mężczyzn, 1,1% u kobiet) niż wśród osób rasy białej (6,4% u mężczyzn, 2,3% u kobiet).12
- Starsi Amerykanie pochodzenia kaukaskiego mają wyższą częstość występowania spondylolistezji zwyrodnieniowej, około 60-70% wyższą niż starsi Chińczycy.12
- Według niektórych badań, częstość występowania spondylolizy (defektu części międzywyrostkowej łuku kręgu) może sięgać nawet 54% u Inuitów, 6-11% u osób rasy białej i tylko 2% u Afroamerykanów.1
- Kobiety rasy czarnej są około trzykrotnie bardziej narażone na spondylolistezję zwyrodnieniową niż kobiety rasy białej.1
Lokalizacja anatomiczna
Spondylolistezja wykazuje predylekcję do określonych poziomów kręgosłupa, z różnicami zależnymi od typu schorzenia:1
- Spondylolistezja cieśniowa najczęściej występuje na poziomie L5-S1 (82,1%), następnie L4-5 (11,3%), L3-4 (0,5%), L2-3 (0,3%) i inne poziomy (5,8%).1
- Spondylolistezja zwyrodnieniowa najczęściej dotyczy poziomu L4-L5 (73%), następnie L5-S1 (28%) i L3-4 (12%), przy czym około 10% pacjentów ma wielopoziomowe przesunięcia.12
- Spondylolistezja najczęściej występuje w dolnym odcinku kręgosłupa lędźwiowego, ale może również występować w kręgosłupie szyjnym, a rzadko, z wyjątkiem urazów, w kręgosłupie piersiowym.1
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka związanych z rozwojem spondylolistezji:12
Czynniki genetyczne i rodzinne
Istnieją dowody na komponent rodzinny związany ze spondylolistezją:1
- Posiadanie krewnego pierwszego stopnia z przesunięciem kręgów zwiększa ryzyko wystąpienia schorzenia.1
- Około 20% krewnych pierwszego stopnia wykazuje podobne zmiany radiologiczne.1
Aktywność fizyczna i sport
Aktywność sportowa jest istotnym czynnikiem ryzyka, szczególnie dla spondylolistezji cieśniowej:12
- U młodych sportowców dobrze udokumentowano zwiększone ryzyko rozwoju spondylolizy, a następnie progresji do spondylolistezji.12
- U sportowców z uporczywym bólem pleców, spondylolistezja cieśniowa występuje nawet w 50% przypadków.1
- Wyższą częstość występowania (26,7%) odnotowano w sportach rzutowych, takich jak dysk i pchnięcie kulą.1
- Sportowcy uprawiający gimnastykę, nurkowanie, tenis, krykiet, podnoszenie ciężarów, piłkę nożną i rugby mają zwiększone ryzyko.12
- Czterokrotnie wyższą częstość występowania spondylolistezji odnotowano u pilotów śmigłowców w porównaniu z pilotami transportowymi i kadetami, co sugeruje, że powtarzające się drobne obciążenia i siły wibracyjne mogą powodować spondylolistezję lędźwiową.1
Inne czynniki ryzyka
Do dodatkowych czynników ryzyka należą:12
- Ukryta rozszczepiona płytka krzyżowa (spina bifida occulta) na poziomie S11
- Obecność skoliozy1
- Ciąża, uogólniona wiotkość stawów i zwiększony wskaźnik BMI w przypadku spondylolistezji zwyrodnieniowej1
- Menopauza – istniejące dane sugerują, że może być czynnikiem przyczyniającym się do przyspieszonego rozwoju spondylolistezji zwyrodnieniowej u kobiet po menopauzie12
- Histerektomia i wielokrotne porody, prawdopodobnie poprzez powodowanie niewydolności mięśni brzucha, zwiększają ryzyko rozwoju spondylolistezji zwyrodnieniowej1
Czynniki zawodowe
Niektóre badania sugerują związek między wykonywaniem określonych zawodów a wystąpieniem spondylolistezji:12
- Zwiększone ryzyko związane z prowadzeniem pojazdów przez ponad 4 godziny dziennie (skorygowany iloraz szans 2,39, 95% CI 1,08-5,27)1
- Praca w sektorze rolniczym/rybackim1
- Praca siedząca może zwiększać, a praca wymagająca chodzenia lub wchodzenia po zboczach lub schodach może zmniejszać ryzyko spondylolistezji zwyrodnieniowej1
Stopnie nasilenia i progresja
Ocena nasilenia spondylolistezji jest ważna z punktu widzenia epidemiologicznego:12
- Spondylolistezja stopnia I stanowi 75% wszystkich przypadków i jest najłagodniejszą formą schorzenia, często z minimalnymi objawami.12
- W długoterminowym badaniu obserwacyjnym 145 pacjentów z spondylolistezją zwyrodnieniową, którzy nie byli leczeni operacyjnie, progresję przesunięcia kręgów zaobserwowano u 34% pacjentów, jednak nie stwierdzono korelacji między zmianami objawów klinicznych a progresją spondylolistezji.12
- Tylko 10-15% pacjentów zgłaszających się po pomoc medyczną z powodu spondylolistezji zwyrodnieniowej decyduje się na leczenie operacyjne.12
Nadzór epidemiologiczny i kwestie zdrowia publicznego
Dane epidemiologiczne dotyczące spondylolistezji mają istotne implikacje dla zdrowia publicznego i praktyki klinicznej:12
- Według raportu IMARC Group, siedem głównych rynków spondylolistezji osiągnęło wartość 17,7 mld USD w 2023 roku, z przewidywanym wzrostem do 29,5 mld USD do 2034 roku.1
- W badaniu przeprowadzonym we Włoszech wykazano, że łączna częstość występowania zabiegów operacyjnych z powodu spondylolistezji wynosi 6,8 interwencji na 100 000 dorosłych mieszkańców, co wskazuje na istotny wpływ społeczno-ekonomiczny tego schorzenia.1
- Stany Zjednoczone mają największą pulę pacjentów ze spondylolistezją i stanowią największy rynek do jej leczenia.12
- Rosnący trend operacji kręgosłupa z powodu spondylolistezji we Włoszech może być przypisany szerokiemu rozpowszechnieniu nowoczesnych technologii diagnostycznych i chirurgicznych.1
Spondylolistezja szyjnego odcinka kręgosłupa
Choć większość badań epidemiologicznych koncentruje się na spondylolistezji lędźwiowej, występuje również spondylolistezja szyjnego odcinka kręgosłupa:1
- Częstość występowania przedniej spondylolistezji szyjnej wynosi 6,0% u mężczyzn i 6,3% u kobiet.1
- Częstość występowania tylnej spondylolistezji szyjnej wynosi 13,2% u mężczyzn i 8,9% u kobiet.1
- Częstość występowania tylnej spondylolistezji zwiększa się z wiekiem u obu płci.1
Znaczenie kliniczne danych epidemiologicznych
Zrozumienie epidemiologii spondylolistezji ma istotne znaczenie dla praktyki klinicznej:12
- Wykazano, że nasilenie zmian radiograficznych jest związane z ryzykiem wystąpienia objawów bólowych i niepełnosprawności.1
- Z perspektywy zdrowia publicznego, zrozumienie epidemiologii i czynników ryzyka może umożliwić opracowanie strategii profilaktycznych w celu zmniejszenia wpływu tego upośledzającego stanu.1
- Dalsze badania epidemiologiczne powinny uwzględniać informacje specyficzne dla płci i wieku, aby umożliwić lepsze porównanie między badaniami i syntezę danych.1
Podsumowując, epidemiologia spondylolistezji jest złożona i zależna od wielu czynników, w tym typu schorzenia, wieku, płci, pochodzenia etnicznego oraz czynników środowiskowych i zawodowych. Dokładne zrozumienie tych wzorców epidemiologicznych jest kluczowe dla opracowania odpowiednich strategii profilaktycznych i terapeutycznych.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.