Rak komórek hürthle
Leczenie
Rak komórek Hürthle (HCC) stanowi 3-5% wszystkich raków tarczycy i charakteryzuje się agresywnym przebiegiem oraz ograniczoną wrażliwością na terapię jodem radioaktywnym (RAI). Podstawą leczenia jest chirurgia, najczęściej całkowita tyreoidektomia, szczególnie przy guzach >4 cm, naciekaniu poza torebkę lub przerzutach do węzłów chłonnych. Lobektomia jest opcją dla guzów <4 cm bez cech inwazji. Limfadenektomia szyjna centralna jest wskazana przy klinicznie jawnym zajęciu węzłów. Po operacji konieczna jest dożywotnia substytucja hormonów tarczycy (lewotyroksyna 2,2-2,8 mcg/kg) z celem supresji TSH. Terapia RAI, mimo ograniczonej skuteczności (tylko ~10% przerzutów HCC wychwytuje jod), jest zalecana u pacjentów z guzami >2 cm, naciekaniem pozatarczycowym, przerzutami do węzłów lub odległymi. Dawki RAI wahają się od 30 do 150 mCi, a terapia wymaga przygotowania pacjenta poprzez podwyższenie TSH i dietę ubogojodową. Powikłania RAI obejmują suchość śluzówek, zapalenie gruczołów ślinowych, zmiany hematologiczne i ryzyko wtórnych nowotworów przy dawkach >500 mCi.
- Rak komórek Hürthle – wprowadzenie do leczenia
- Leczenie chirurgiczne raka komórek Hürthle
- Terapia jodem radioaktywnym (RAI)
- Skuteczność RAI w raku komórek Hürthle
- Wskazania do terapii RAI
- Przygotowanie do terapii RAI
- Dawkowanie RAI
- Potencjalne ryzyko terapii RAI
- Terapia hormonalna
- Zewnętrzna radioterapia wiązką (EBRT)
- Terapie celowane
- Leczenie chorych z przerzutami
- Monitorowanie po leczeniu
- Zalecenia kliniczne i wytyczne
- Wytyczne American Thyroid Association (ATA)
- Wytyczne National Comprehensive Cancer Network (NCCN)
- Wytyczne European Society for Medical Oncology (ESMO)
- Podsumowanie leczenia raka komórek Hürthle
Rak komórek Hürthle – wprowadzenie do leczenia
Rak komórek Hürthle (HCC) jest rzadkim, agresywnym typem raka tarczycy, który stanowi około 3-5% wszystkich raków tarczycy. Charakteryzuje się on bardziej agresywnym przebiegiem niż inne zróżnicowane raki tarczycy i ma większą tendencję do rozprzestrzeniania się do innych części ciała. Rak ten cechuje się również mniejszą podatnością na terapię jodem radioaktywnym w porównaniu do innych typów raka tarczycy, co stanowi dodatkowe wyzwanie terapeutyczne.123
Leczenie raka komórek Hürthle wymaga podejścia multidyscyplinarnego, a dobór metod terapeutycznych zależy od wielu czynników, w tym od stadium zaawansowania nowotworu, wieku pacjenta, ogólnego stanu zdrowia oraz szczegółowych wyników badań. Właściwe leczenie tego rzadkiego typu nowotworu wymaga doświadczonego zespołu specjalistów, który może obejmować endokrynologów, chirurgów, specjalistów medycyny nuklearnej, patologów i onkologów.45
Leczenie chirurgiczne raka komórek Hürthle
Zabieg chirurgiczny stanowi podstawową metodę leczenia raka komórek Hürthle. Prawidłowo wykonany zabieg ma na celu całkowite usunięcie nowotworu, co zmniejsza ryzyko nawrotu miejscowego, dostarcza odpowiednich informacji do właściwego określenia stadium zaawansowania oraz ułatwia późniejsze leczenie uzupełniające.67
Rodzaje zabiegów chirurgicznych
W leczeniu raka komórek Hürthle wyróżnia się trzy podstawowe typy zabiegów chirurgicznych:8
- Całkowita tyreoidektomia (całkowite usunięcie gruczołu tarczowego) – najczęściej wykonywany zabieg w przypadku raka komórek Hürthle, zalecany szczególnie przy guzach większych niż 4 cm, w przypadkach naciekania poza torebkę gruczołu lub przy podejrzeniu przerzutów do węzłów chłonnych910
- Lobektomia tarczycy (usunięcie jednego płata tarczycy) – może być rozważana w przypadku małych (poniżej 4 cm), ograniczonych do tarczycy guzów, bez cech inwazji naczyniowej czy naciekania torebki1112
- Subtotalna tyreoidektomia (prawie całkowite usunięcie tarczycy) – rzadziej wykonywana procedura, podczas której pozostawia się niewielkie fragmenty gruczołu13
Podczas zabiegu chirurgicznego operator usuwa całą lub prawie całą tarczycę, pozostawiając cienkie brzegi tkanki tarczycowej w pobliżu małych sąsiadujących gruczołów przytarczycznych, aby zmniejszyć ryzyko ich uszkodzenia. W przypadku stwierdzenia zajęcia węzłów chłonnych wykonuje się również limfadenektomię szyjną.1415
Wybór odpowiedniego zakresu zabiegu chirurgicznego zależy od czynników takich jak wielkość guza, wiek pacjenta, obecność przerzutów do węzłów chłonnych oraz doświadczenie chirurga. Całkowita tyreoidektomia jest zwykle preferowana, ponieważ rak komórek Hürthle może być bardziej agresywny miejscowo w momencie rozpoznania. Dodatkowo, całkowite usunięcie tarczycy ułatwia późniejsze leczenie jodem radioaktywnym i monitorowanie nawrotu choroby za pomocą tyreoglobuliny.1617
W przypadku rozpoznania raka komórek Hürthle po wcześniejszej lobektomii diagnostycznej, zazwyczaj wykonuje się uzupełniającą tyreoidektomię w celu usunięcia pozostałej części tarczycy.18
Limfadenektomia w raku komórek Hürthle
Usunięcie węzłów chłonnych szyi jest zalecane w przypadku klinicznie jawnych przerzutów do węzłów chłonnych. W raku komórek Hürthle wskazane jest wykonanie limfadenektomii centralnej szyi po stronie guza już podczas pierwszej operacji usunięcia tarczycy. Procedura ta pomaga zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby i dostarcza istotnych informacji prognostycznych.1920
W przypadku nawrotów lub przetrwałej choroby w obrębie szyi, zabiegi chirurgiczne są bardziej złożone i obarczone większym ryzykiem powikłań oraz nawrotów. Operacje te powinny być wykonywane wyłącznie przez najbardziej doświadczonych chirurgów specjalizujących się w leczeniu raka tarczycy.21
Powikłania chirurgiczne
Powikłania operacji tarczycy mogą obejmować:22
- Uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego (objawem jest chrypka)
- Przejściową lub trwałą niedoczynność przytarczyc i hipokalcemię
- Zakażenie rany
- Krwiak
- Problemy kosmetyczne związane z blizną na szyi
Po zabiegu konieczne jest staranne monitorowanie pacjenta pod kątem wymienionych powikłań, ze szczególnym uwzględnieniem kontroli poziomu wapnia co najmniej co 12-24 godziny. W przypadku hipokalcemii należy natychmiast wdrożyć leczenie.23
Terapia jodem radioaktywnym (RAI)
Terapia jodem radioaktywnym (RAI) była jedną z pierwszych terapii celowanych opracowanych dla raka tarczycy. Polega ona na podaniu doustnym jodu, który został naładowany radioaktywnie. Komórki tarczycy, w tym niektóre komórki raka tarczycy, wychwytują jod, co pozwala na ich selektywne zniszczenie.24
Skuteczność RAI w raku komórek Hürthle
Historycznie uważa się, że rak komórek Hürthle wykazuje mniejszą wrażliwość na terapię jodem radioaktywnym niż inne typy zróżnicowanego raka tarczycy. Szacuje się, że tylko około 10% przerzutów raka komórek Hürthle wychwytuje jod radioaktywny, w porównaniu do 75% przerzutów z raka pęcherzykowego. Mimo to, RAI pozostaje ważnym elementem leczenia w wielu przypadkach.252627
Badania dotyczące skuteczności RAI w raku komórek Hürthle są niejednoznaczne. Jillard i wsp. w analizie 1909 przypadków wykazali, że pacjenci, którzy otrzymali RAI, mieli lepsze 5-letnie i 10-letnie przeżycie w porównaniu z pacjentami, którzy nie otrzymali tej terapii (odpowiednio 88,9% vs 83,1% i 74,4% vs 65,0%). Autorzy sugerują, że terapia jodem radioaktywnym powinna być rozważana u pacjentów z guzami >2 cm oraz z przerzutami do węzłów chłonnych i przerzutami odległymi.2829
Z drugiej strony, niektóre badania nie wykazały korzyści w zakresie przeżycia specyficznego dla nowotworu u pacjentów, którzy otrzymali RAI po całkowitej tyreoidektomii.30
Wskazania do terapii RAI
Wskazania do zastosowania terapii jodem radioaktywnym w raku komórek Hürthle obejmują:31
- Naciekanie (lub rozrost) poza torebkę gruczołu tarczowego
- Rozprzestrzenienie się raka do węzłów chłonnych szyi
- Chęć zniszczenia dodatkowej tkanki tarczycowej (produkującej tyreoglobulinę)
- Rozprzestrzenienie się raka do odległych miejsc (płuc, kości, wątroby)
- Guzy o wielkości >2 cm
Terapia RAI jest najbardziej korzystna, gdy pacjent przeszedł całkowitą tyreoidektomię. Powinna być stosowana tylko wtedy, gdy ryzyko nawrotu raka jest większe niż potencjalne ryzyko związane z samą terapią RAI.3233
Przygotowanie do terapii RAI
Pacjenci z rakiem komórek Hürthle muszą przerwać przyjmowanie lewotyroksyny (T4) na co najmniej cztery tygodnie lub liotyroniny (T3) na co najmniej dwa tygodnie przed terapią RAI, albo otrzymać lek stymulujący TSH. Celem jest osiągnięcie wysokiego poziomu TSH, co zwiększa wychwyt jodu przez pozostałą tkankę tarczycową. Zaleca się również dietę ubogą w jod na co najmniej tydzień przed badaniem, aby zminimalizować interferencję.3435
Dawkowanie RAI
Dawka lecznicza jodu radioaktywnego w raku komórek Hürthle waha się od około 30 miliCi do około 150 miliCi. Dawkowanie może być indywidualizowane w oparciu o metodę dozymetrii.3637
Potencjalne ryzyko terapii RAI
Potencjalne ryzyko związane z terapią RAI obejmuje:38
- Suchość w jamie ustnej i/lub oczu
- Zwężenie przewodu odprowadzającego łzy, prowadzące do nadmiernego łzawienia
- Zmniejszoną produkcję komórek krwi przez szpik kostny (przy bardzo wysokich dawkach RAI)
- Obrzęk policzków z powodu zapalenia lub uszkodzenia gruczołów ślinowych
- Krótkotrwałe zmiany w smaku i zapachu (zwykle ustępują w ciągu 4-8 tygodni)
- Obniżony poziom testosteronu u mężczyzn (zwykle ustępuje w ciągu pierwszego roku)
- Zmiany w miesiączkowaniu u kobiet (zwykle ustępują w ciągu pierwszego roku)
- Ryzyko wystąpienia nowotworów wtórnych (rzadkie)
Ryzyko wtórnego raka lub białaczki jest zwiększone tylko u pacjentów, którzy otrzymali wysoką skumulowaną dawkę I-131 (>500 mCi) i u tych, którzy otrzymali również zewnętrzną radioterapię.39
Terapia hormonalna
Po całkowitej tyreoidektomii pacjenci wymagają dożywotniej substytucji hormonów tarczycy. Terapia hormonalna ma dwa główne cele: zastąpienie hormonów produkowanych normalnie przez tarczycę oraz zahamowanie wzrostu pozostałych komórek nowotworowych.4041
Zastosowanie lewotyroksyny
Lewotyroksyna (Synthroid, Unithroid i inne) jest standardowym lekiem stosowanym w terapii zastępczej. Leczenie lewotyroksyną rozpoczyna się zwykle po podaniu dawki leczniczej I-131. Skuteczna dawka T4 u dorosłych wynosi 2,2-2,8 mcg/kg; dzieci wymagają wyższych dawek.4243
Adekwatność terapii jest monitorowana poprzez pomiar stężenia TSH w surowicy około 8-12 tygodni po rozpoczęciu leczenia. Celem jest zwykle supresja TSH, co potencjalnie zmniejsza ryzyko wzrostu resztkowych komórek nowotworowych.4445
Monitorowanie terapii hormonalnej
Podczas monitorowania pacjentów po leczeniu zwraca się uwagę na:46
- Objawy niedoczynności tarczycy, jeśli leczenie zastępcze jest niewystarczające
- Objawy nadczynności tarczycy, jeśli pacjent otrzymuje zbyt wysokie dawki lewotyroksyny
Regularne badania kontrolne i dostosowywanie dawek leków są niezbędne, aby zapewnić optymalną terapię.47
Zewnętrzna radioterapia wiązką (EBRT)
Zewnętrzna radioterapia wiązką wykorzystuje promieniowanie o wysokiej energii do niszczenia komórek nowotworowych. W raku komórek Hürthle radioterapia jest stosowana w określonych sytuacjach klinicznych.48
Wskazania do EBRT
Zewnętrzna radioterapia może być opcją leczenia w następujących przypadkach:4950
- Gdy komórki nowotworowe pozostają po operacji i leczeniu jodem radioaktywnym
- W przypadku rozprzestrzenienia się raka komórek Hürthle poza tarczycę
- W celu łagodzenia objawów przerzutów (takich jak ból i nudności)
- Do kontroli nawracających guzów
- Aby zapobiec nawrotowi zaawansowanych guzów po resekcji
- Gdy guz nie wychwytuje jodu I-131
Zewnętrzna radioterapia do szyi i śródpiersia jest wskazana tylko u pacjentów, u których resekcja chirurgiczna jest niekompletna lub niemożliwa. Leczenie to można również rozważyć w przypadku guzów, które nie wychwytują I-131.5152
Przebieg leczenia EBRT
Leczenie jest podawane przez krótkie okresy, pięć dni w tygodniu przez cztery do sześciu tygodni. Precyzyjnie kierowana wiązka celuje w komórki nowotworowe, oszczędzając otaczające normalne tkanki.53
Rak komórek Hürthle jest uważany za nowotwór wrażliwy na promieniowanie, co sprawia, że radioterapia może być skutecznym elementem leczenia w odpowiednio dobranych przypadkach.54
Terapie celowane
Terapie celowane wykorzystują leki, które atakują określone słabości w komórkach nowotworowych. Mogą być opcją dla pacjentów z nawrotowym lub przerzutowym rakiem komórek Hürthle, który nie reaguje na standardowe leczenie.5556
Inhibitory kinazy tyrozynowej
Obecnie sorafenib (Nexavar) i lenvatinib (Lenvima) są jedynymi inhibitorami wielokinazowymi zatwierdzonymi przez FDA do leczenia opornego na jod radioaktywny zróżnicowanego raka tarczycy, w tym raka komórek Hürthle.5758
Leki te działają poprzez blokowanie specyficznych enzymów i białek zaangażowanych we wzrost komórek nowotworowych i angiogenezę. Wykazano, że mogą przedłużać czas do progresji choroby u pacjentów z zaawansowanym, przerzutowym rakiem tarczycy.59
Inhibitory mTOR
Badania wykazały, że szlak sygnałowy mTOR jest zmieniony w raku komórek Hürthle, co sugeruje potencjalny cel terapeutyczny. Jedno małe badanie kliniczne wykazało, że połączenie inhibitora mTOR everolimusu z inhibitorem kinazy sorafenibem znacząco poprawiło przeżycie wolne od progresji w porównaniu z samym sorafenibem.60
Obecnie kombinacja inhibitora mTOR z innymi terapiami celowanymi jest dalej badana w badaniach klinicznych fazy II.6162
Immunoterapia
Choć immunoterapia nie jest jeszcze standardem leczenia w raku komórek Hürthle, pewne dane sugerują potencjalną skuteczność inhibitorów punktów kontrolnych, takich jak inhibitory PD-1/PD-L1 oraz CTLA-4, w leczeniu zaawansowanego raka tarczycy.6364
Obiecujące wyniki zaobserwowano przy łączeniu inhibitorów PD-1 ze stereotaktyczną radioterapią ciała (SBRT) i GM-CSF w leczeniu przerzutowego raka komórek Hürthle. Badania kliniczne nad tymi podejściami są w toku.6566
Leczenie chorych z przerzutami
Leczenie pacjentów z odległymi przerzutami raka komórek Hürthle stanowi szczególne wyzwanie ze względu na ograniczoną skuteczność standardowych metod leczenia.67
Opcje terapeutyczne w chorobie przerzutowej
Dostępne opcje leczenia przerzutowego raka komórek Hürthle obejmują:6869
- Leczenie jodem radioaktywnym – pomimo mniejszej skuteczności w porównaniu z innymi typami raka tarczycy, może być stosowane u pacjentów z przerzutami jodochwytnym
- Terapie celowane – inhibitory kinazy tyrozynowej (sorafenib, lenvatinib) dla pacjentów z chorobą oporną na jod radioaktywny
- Zewnętrzna radioterapia – do leczenia objawowego i kontroli miejscowej choroby
- Zabieg chirurgiczny – może być rozważany w wybranych przypadkach (np. izolowane przerzuty do płuc)
- Chemioterapia – rzadko stosowana ze względu na ograniczoną skuteczność
U pacjentów z przerzutowym rakiem komórek Hürthle, którzy są bezobjawowi i mają dobrze zróżnicowane guzy o powolnym wzroście, można rozważyć obserwację, o ile nie mają przerzutów do mózgu.7071
Nowe podejścia terapeutyczne
Badania kliniczne eksplorują nowe możliwości leczenia zaawansowanego raka komórek Hürthle, w tym:72
- Kombinacje inhibitorów kinazy tyrozynowej z inhibitorami mTOR
- Immunoterapia (inhibitory punktów kontrolnych)
- Kombinacje immunoterapii z radioterapią
- Terapie redyferencjacyjne, które mogą przywrócić zdolność do wychwytu jodu radioaktywnego w niektórych rakach tarczycy
Trwające badania mają na celu lepsze zrozumienie biologii, zmian genetycznych i potencjalnych celowanych terapii dla pacjentów z zaawansowanym lub nawrotowym rakiem komórek Hürthle.7374
Monitorowanie po leczeniu
Regularne monitorowanie pacjentów po leczeniu raka komórek Hürthle jest kluczowe dla wczesnego wykrycia nawrotu choroby i oceny skuteczności terapii.75
Badania kontrolne
Ambulatoryjna opieka po leczeniu obejmuje:7677
- Regularne badanie fizykalne obszaru łoża tarczycy i węzłów chłonnych
- Ultrasonografię szyi u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu choroby i u pacjentów z podejrzanymi objawami klinicznymi
- Pomiar stężenia tyreoglobuliny w surowicy jako marker choroby resztkowej i nawrotu
- Monitorowanie pod kątem objawów niedoczynności tarczycy
Diagnostyka nawrotu choroby
Jeśli w badaniu scyntygraficznym całego ciała z użyciem I-131 wykryje się wychwyt lub stężenie tyreoglobuliny w surowicy wzrośnie powyżej poprzedniego poziomu, należy podać leczenie I-131 lub rozważyć wykonanie badania PET w celu zlokalizowania przerzutu/nawrotu.78
W przypadku braku wychwytu I-131 należy rozważyć tomografię komputerową szyi i płuc, scyntygrafię kości oraz scyntygrafię z użyciem mniej specyficznego znacznika (np. tal, tetrofosmina, fluorodeoksyglukoza), a szczególnie badanie PET, u pacjentów z rakiem komórek Hürthle, u których wiadomo, że nie ma wychwytu jodu lub jest on niski.79
Zalecenia kliniczne i wytyczne
Leczenie raka komórek Hürthle powinno być prowadzone zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi, choć należy zauważyć, że ze względu na rzadkość tego nowotworu, nie wszystkie towarzystwa medyczne wydały szczegółowe rekomendacje specyficzne dla tego typu raka.80
Wytyczne American Thyroid Association (ATA)
ATA nie posiada kompleksowych wytycznych dotyczących leczenia raka komórek Hürthle jako odrębnej jednostki od raka brodawkowatego tarczycy, jednak istnieje kilka indywidualnych zaleceń:81
- Jeśli raport cytologiczny wskazuje na nowotwór z komórek Hürthle, zaleca się lobektomię lub tyreoidektomię, w zależności od wielkości guzka i innych czynników ryzyka
- Terapia jodem radioaktywnym jest zalecana dla wszystkich pacjentów, jeśli występują przerzuty odległe, rozrost pozatarczycowy guza niezależnie od wielkości guza, lub pierwotna wielkość guza ≥4 cm nawet przy braku innych cech wysokiego ryzyka
- Terapia RAI jest również zalecana dla wybranych pacjentów z rakami tarczycy o wielkości 1-4 cm ograniczonymi do tarczycy, którzy mają udokumentowane przerzuty do węzłów chłonnych lub inne cechy wyższego ryzyka
Wytyczne National Comprehensive Cancer Network (NCCN)
- Leczeniem z wyboru dla zróżnicowanych raków tarczycy jest zabieg chirurgiczny, a następnie, w wybranych przypadkach, terapia jodem radioaktywnym (I-131) i supresja TSH u większości pacjentów
- Zaleca się lobektomię z usunięciem cieśni jako początkowy zabieg chirurgiczny u pacjentów z nowotworami pęcherzykowymi i rakami z komórek Hürthle, z szybkim uzupełnieniem tyreoidektomii, jeśli w końcowym badaniu histologicznym stwierdzi się inwazyjny nowotwór
- Terapia jodem radioaktywnym (I-131) jest zalecana, jeśli występuje rozprzestrzenienie pozatarczycowe, guz o średnicy ≥4 cm, lub pooperacyjny niestymulowany poziom tyreoglobuliny (Tg) wynosi 5-10 ng/ml
Wytyczne European Society for Medical Oncology (ESMO)
Wytyczne ESMO zalecają tyreoidektomię jako standard postępowania dla guzów tarczycy, z wyjątkiem jednoogniskowych mikroraka brodawkowatego (≤10 mm) bez cech rozrostu pozatorebkowego lub przerzutów do węzłów chłonnych, dla których można zaproponować aktywny nadzór ultrasonograficzny co 6-12 miesięcy.84
Podsumowanie leczenia raka komórek Hürthle
Rak komórek Hürthle wymaga kompleksowego, multidyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Podstawowym leczeniem jest zabieg chirurgiczny, najczęściej całkowita tyreoidektomia, po której może być stosowana terapia jodem radioaktywnym, terapia hormonalna oraz inne metody leczenia w zależności od indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta.8586
Ze względu na rzadkość występowania tego nowotworu oraz jego potencjalnie agresywny przebieg, pacjenci powinni być leczeni w ośrodkach o dużym doświadczeniu w leczeniu raka tarczycy. Szczególnie operacje chirurgiczne powinny być wykonywane przez doświadczonych specjalistów, którzy przeprowadzają co najmniej 20-30 operacji tarczycy rocznie.8788
Regularne monitorowanie po leczeniu ma kluczowe znaczenie dla wczesnego wykrycia i leczenia nawrotów choroby. Postępy w dziedzinie terapii celowanych i immunoterapii dają nadzieję na poprawę wyników leczenia pacjentów z zaawansowanym lub nawrotowym rakiem komórek Hürthle w przyszłości.8990
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.