Pyoderma gangrenosum
Epidemiologia
Pyoderma gangrenosum (PG) to rzadka neutrofilowa dermatoza o zapadalności szacowanej na 3-10 przypadków na milion osób rocznie, z potwierdzonymi danymi z badań populacyjnych we Włoszech (5,17/mn), Hiszpanii (3,26/mn), Wielkiej Brytanii (~6/mn) oraz USA (~1/100 000). Prewalencja waha się od 2-3 do 58 przypadków na 100 000 dorosłych, z dominacją zachorowań w wieku 40-60 lat (średnio 58,3 lat), a najwyższą chorobowość obserwuje się u osób 70-79 lat (9,8/100 000). Występowanie PG jest nieco częstsze u kobiet (stosunek 1,14-1,8:1), bez istotnych różnic etnicznych, choć dane koreańskie wskazują na możliwe różnice kliniczne. Około 50-70% przypadków PG współistnieje z chorobami układowymi, głównie zapalnymi jelit (IBD, 10-15%), chorobami reumatologicznymi i hematologicznymi, z istotnym udziałem nowotworów złośliwych (9,4-24,5%). PG cechuje się wysoką śmiertelnością (16-27%) i trzykrotnie zwiększonym ryzykiem zgonu, a przebieg jest często przewlekły i nawracający, z remisją u 75,5% pacjentów i nawrotami u 17% w medianie 6 miesięcy.
Epidemiologia Pyoderma gangrenosum
Pyoderma gangrenosum (PG) jest rzadką chorobą neutrofilową skóry charakteryzującą się powstawaniem bolesnych owrzodzeń. Dokładne dane epidemiologiczne dotyczące tej jednostki chorobowej są ograniczone ze względu na jej rzadkie występowanie oraz trudności diagnostyczne.12
Częstotliwość występowania
Zapadalność na Pyoderma gangrenosum szacuje się na poziomie 3-10 przypadków na milion osób rocznie.134 W prospektywnym, wieloośrodkowym badaniu przeprowadzonym we Włoszech na populacji około 8 milionów mieszkańców z 7 prowincji wykazano zapadalność na poziomie 5,17 nowych przypadków na milion osób rocznie, co potwierdza ogólnoświatowe szacunki.1 Inne badanie przeprowadzone w Hiszpanii wykazało zapadalność na poziomie 3,26 przypadków na milion mieszkańców rocznie.56
Badanie populacyjne przeprowadzone w Wielkiej Brytanii szacuje wskaźnik zapadalności na poziomie 0,63 na 100 000 osobolat (co odpowiada około 6 przypadkom na milion osób rocznie).78 Natomiast w Stanach Zjednoczonych zapadalność szacuje się na około 1 przypadek na 100 000 osób rocznie.910
Chorobowość
Prevalencja Pyoderma gangrenosum jest szacowana na różnych poziomach w zależności od badania. Według jednego z amerykańskich badań, standaryzowana względem wieku i płci chorobowość wynosi 5,8 przypadków na 100 000 dorosłych (czyli 58 przypadków na milion osób).111213 Inne źródła podają prevalencję na poziomie około 1 na 17 000 dorosłych.14 Natomiast badania z Ameryki Łacińskiej wskazują na prevalencję rzędu 2-3 przypadków na 100 000 osób.1516
Rozkład demograficzny
Wiek
Pyoderma gangrenosum może wystąpić w każdym wieku, jednak najczęściej dotyka osoby młode i w średnim wieku.34 Średni wiek zachorowania mieści się w przedziale od 40 do 60 lat.141718 W wieloośrodkowym badaniu włoskim średni wiek zachorowania wynosił 58,3 lat.1
Analiza standaryzowanej chorobowości według grup wiekowych wykazuje, że pacjenci w wieku 70-79 lat mają najwyższą standaryzowaną chorobowość (9,8 przypadków na 100 000), przy czym pacjenci w wieku powyżej 50 lat stanowią prawie 70% wszystkich przypadków PG.1113
Przypadki PG u dzieci i młodzieży stanowią jedynie około 3-4% wszystkich przypadków.92 Nie stwierdzono klinicznie wyróżniających cech PG u dzieci i młodzieży poza wiekiem pacjentów.9
Płeć
Dane dotyczące różnic w występowaniu PG między płciami są niejednoznaczne. Wiele badań wskazuje na nieznaczną przewagę występowania u kobiet.93414 W badaniu włoskim stwierdzono równy rozkład między płciami.1 Natomiast w hiszpańskim badaniu zaobserwowano stosunek kobiet do mężczyzn wynoszący 1,14:1.5
Według amerykańskiego badania standaryzowana chorobowość była prawie dwukrotnie wyższa u kobiet (7,1 przypadków na 100 000) niż u mężczyzn (4,4 przypadków na 100 000), a stosunek kobiet do mężczyzn wynosił 1,8 we wszystkich grupach wiekowych.1113
Różnice etniczne
Standaryzowana chorobowość była podobna wśród pacjentów rasy białej i Afroamerykanów, co sugeruje brak istotnych różnic etnicznych w występowaniu PG.11 Jednakże badanie koreańskie sugeruje, że mogą istnieć różnice etniczne w klinicznych manifestacjach PG, takich jak częstość występowania poszczególnych podtypów, chorób towarzyszących i czynników prognostycznych.19
Dystrybucja geograficzna
Dane dotyczące występowania PG w różnych regionach geograficznych są ograniczone. W Ameryce Łacińskiej w latach 1981-2018 zidentyfikowano 232 przypadki PG w 118 badaniach. Brazylia była krajem z największą liczbą zgłoszonych przypadków (96 przypadków, 41,4%), następnie Argentyna (69 przypadków, 29,7%), Chile (21 przypadków, 9,1%) i Meksyk (17 przypadków, 7,3%).2016
Obecnie prowadzone są badania epidemiologiczne w 7 głównych rynkach (7MM), obejmujących Stany Zjednoczone, kraje UE5 (Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja i Wielka Brytania) oraz Japonię, aby lepiej zrozumieć historyczne i prognozowane scenariusze epidemiologiczne PG.2122
Choroby współistniejące
Około 50-70% przypadków PG jest związanych z chorobami układowymi.61712 Najczęstsze choroby towarzyszące to:
- Choroby zapalne jelit (IBD) – szczególnie wrzodziejące zapalenie jelita grubego (10-15%) i choroba Leśniowskiego-Crohna (10-15%)1723
- Choroby reumatologiczne – zapalenie stawów (szczególnie seronegatywne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa i reumatoidalne zapalenie stawów)24
- Choroby hematologiczne – zaburzenia mieloproliferacyjne lub gammapatia monoklonalna24
W badaniu przeprowadzonym w Hiszpanii, najczęstszą chorobą układową u pacjentów z PG była choroba zapalna jelit (40%; 5 przypadków wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i 1 przypadek choroby Leśniowskiego-Crohna), a u większości z nich (4 przypadki z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego) PG rozwinęło się podczas zaostrzenia choroby.5
Analiza przypadków z Ameryki Łacińskiej wykazała wysoką częstość występowania PG związanego z chorobami współistniejącymi. Ogółem u 64,5% pacjentów PG było związane z innymi schorzeniami, a u 16% z zabiegami chirurgicznymi. IBD było najczęstszym schorzeniem towarzyszącym (35,6%), następnie wrzodziejące zapalenie jelita grubego (21,5%) i choroba Leśniowskiego-Crohna (6,7%). Inne częste choroby zapalne to reumatoidalne zapalenie stawów (11,4%), zespół antyfosfolipidowy (10,1%), toczeń rumieniowaty układowy (2,7%) i zapalenie tętnic Takayasu (2,7%). Zaobserwowano również związek z nowotworami złośliwymi (12,8%), szczególnie z nowotworami hematologicznymi (9,4%).25
Według badania koreańskiego, najczęstszymi schorzeniami podstawowymi były nowotwory złośliwe (24,5%), a następnie choroby zapalne jelit (18,9%).26
Śmiertelność i rokowanie
Brytyjskie badanie wykazało, że osoby z PG mają trzykrotnie wyższe ryzyko zgonu niż populacja ogólna.8157 Wskaźnik śmiertelności związanej z PG waha się od 16% do 27%.12
Rokowanie w PG jest nieprzewidywalne. Około połowa leczonych pacjentów osiąga wygojenie ran w ciągu roku przy leczeniu prednizonem lub cyklosporyną.23 Choroba często ma przewlekły, nawracający przebieg, co utrudnia decyzje dotyczące czasu trwania leczenia.24
W badaniu koreańskim zaobserwowano częściową lub całkowitą remisję u 75,5% przypadków. Nawrót wystąpił u 17% przypadków, przy medianie okresu wolnego od progresji wynoszącej sześć miesięcy. Przypadki z podstawowymi zaburzeniami hematologicznymi i podtyp pęcherzowy były istotnie związane z wczesnym nawrotem.2627
Status socjoekonomiczny pacjentów
Badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało, że pacjenci z PG mają niższy status socjoekonomiczny (SES) i częściej posiadają ubezpieczenie rządowe lub nie mają ubezpieczenia w porównaniu z innymi populacjami pacjentów medycznych i dermatologicznych. Około 33% pacjentów z PG miało bardzo niski SES, definiowany przez wyniki indeksu SES w dwóch najniższych decylach dochodu brutto, w porównaniu do 20% wśród ogólnej populacji pacjentów systemu opieki zdrowotnej.28
Niższy SES może wpływać na dostęp do opieki zdrowotnej i opóźniać diagnozę oraz leczenie, co jest istotne przy planowaniu personalizowanego podejścia do zarządzania chorobą, uwzględniającego potencjalne bariery, takie jak transport, elastyczność pracy, koszt leków i opieka nad ranami.28
Badania kliniczne
Ze względu na rzadkość występowania PG, dostępne są ograniczone dane epidemiologiczne, a większość informacji pochodzi z opisów przypadków, serii przypadków i badań kohortowych.29 Według ClinicalTrials.gov, przeprowadzono co najmniej 23 badania kliniczne dotyczące PG, w tym 1 aktywne, 7 zakończonych i 3 rekrutujące.3018
Prospektywne badania wieloośrodkowe są uważane za najbardziej wiarygodny sposób zbierania krytycznej liczby pacjentów w celu lepszego zrozumienia rzeczywistej epidemiologii PG i jej cech, będąc chorobą nadal niedoszacowaną i często błędnie diagnozowaną.1
Wnioski i wyzwania nadzoru epidemiologicznego
Dokładne dane epidemiologiczne dotyczące PG są trudne do uzyskania ze względu na rzadkość choroby, trudności diagnostyczne i częste błędne diagnozy, zwłaszcza przez lekarzy nie będących dermatologami, którzy są mniej świadomi tego schorzenia.24 Diagnostyka często jest opóźniona i stanowi wyzwanie, ponieważ obecnie PG pozostaje diagnozą z wykluczenia, gdyż nie ma zwalidowanych i specyficznych markerów klinicznych, instrumentalnych lub serologicznych.31
Wzory występowania PG mogą się różnić w zależności od regionów geograficznych i lokalnej chorobowości chorób współistniejących. Różnice w chorobach współistniejących i diagnozach różnicowych do rozważenia różnią się znacznie w zależności od regionów geograficznych i lokalnego występowania chorób.15
Obecnie prowadzone są badania i raporty rynkowe mające na celu lepsze zrozumienie epidemiologii PG, jej trendy i prognozy na przyszłość. Obejmują one analizy 7 głównych rynków (7MM): Stany Zjednoczone, UE5 (Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja i Wielka Brytania) oraz Japonię.323334
Główne wyzwania w nadzorze epidemiologicznym PG obejmują:
- Rzadkość choroby i związane z tym trudności w gromadzeniu wystarczającej liczby przypadków do analizy1
- Trudności diagnostyczne i częste błędne diagnozy24
- Brak zwalidowanych i specyficznych markerów diagnostycznych31
- Różnorodność kliniczna i zmienność fenotypowa choroby12
- Różnice w chorobach współistniejących i diagnozach różnicowych w zależności od regionu geograficznego15
Przyszłe badania epidemiologiczne powinny skupić się na identyfikacji biomarkerów, które mogłyby pomóc we wczesnym rozpoznaniu PG, ocenie jej aktywności i monitorowaniu odpowiedzi na leczenie.313536
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.