Przepuklina mitralna
Objawy
Przepuklina mitralna (MVP) dotyka 2-3% populacji i charakteryzuje się prolapsem płatków zastawki mitralnej do lewego przedsionka podczas skurczu. Większość pacjentów jest bezobjawowa, a rozpoznanie następuje przypadkowo podczas osłuchiwania serca, gdzie słyszalny jest charakterystyczny klik lub szmer. Objawy, gdy występują, obejmują arytmie, zawroty głowy, duszność, zmęczenie, ból w klatce piersiowej oraz objawy zespołu przepukliny mitralnej, który może być związany z dysautonomią. Najczęstszym powikłaniem jest niedomykalność mitralna, klasyfikowana w czterech stadiach (A-D), gdzie objawy zwykle pojawiają się w stadium D. Progresja niedomykalności jest powolna, średnio 16 lat do pojawienia się objawów, a u 25% pacjentów dochodzi do istotnej niedomykalności w ciągu 3-16 lat. Czynniki ryzyka progresji to wiek >50 lat, płeć męska, nadciśnienie, BMI, redundancja zastawki oraz powiększenie lewego przedsionka i komory.
- Przepuklina mitralna – objawy
- Bezobjawowy przebieg przepukliny mitralnej
- Typowe objawy przepukliny mitralnej
- Zespół przepukliny mitralnej
- Niedomykalność mitralna jako powikłanie przepukliny mitralnej
- Progresja przepukliny mitralnej
- Powikłania przepukliny mitralnej
- Rokowanie w przepuklinie mitralnej
- Monitorowanie i dalszy przebieg
Przepuklina mitralna – objawy
Przepuklina mitralna (mitral valve prolapse, MVP) to częste schorzenie kardiologiczne dotykające około 2-3% populacji ogólnej. Charakteryzuje się nieprawidłowym zamykaniem zastawki dwudzielnej spowodowanym wypadaniem (prolapsem) jednego lub obu płatków zastawki do lewego przedsionka podczas skurczu serca. Objawy przepukliny mitralnej mogą znacznie różnić się u poszczególnych pacjentów – od całkowitego braku objawów do różnorodnych dolegliwości wpływających na jakość życia.123
Bezobjawowy przebieg przepukliny mitralnej
Większość osób z przepukliną mitralną nie doświadcza żadnych objawów i nie wie o istnieniu tego schorzenia. Choroba jest często wykrywana przypadkowo podczas rutynowego badania fizykalnego, gdy lekarz usłyszy charakterystyczny kliknięcie lub szmer serca podczas osłuchiwania. W takich przypadkach przepuklina mitralna jest uważana za łagodny stan, który nie wymaga leczenia ani ograniczeń aktywności.234
Typowe objawy przepukliny mitralnej
U osób, które rozwijają objawy przepukliny mitralnej, mogą one pojawić się stopniowo i obejmować:12
- Kołatanie serca lub nieregularne bicie serca (arytmie) – uczucie przyspieszonego, nierównego lub przeskakującego rytmu serca
- Zawroty głowy lub uczucie oszołomienia – szczególnie podczas wysiłku
- Trudności w oddychaniu lub duszność – zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego lub w pozycji leżącej
- Zmęczenie – jest to najczęściej zgłaszany objaw, choć jego mechanizm nie jest w pełni zrozumiany
- Ból w klatce piersiowej – nietypowy, nie związany z chorobą wieńcową lub zawałem serca
- Ataki paniki lub stany lękowe – mogą być związane z dysfunkcją autonomicznego układu nerwowego
Warto zaznaczyć, że nasilenie objawów nie zawsze koreluje ze stopniem zaawansowania przepukliny mitralnej. Osoby z łagodną przepukliną mogą doświadczać znacznych dolegliwości, podczas gdy pacjenci z ciężką formą choroby mogą być bezobjawowi.26
Zespół przepukliny mitralnej
U niektórych pacjentów występuje zespół objawów określany jako „zespół przepukliny mitralnej” (mitral valve prolapse syndrome), który obejmuje:3
- Ból w klatce piersiowej (niezwiązany z chorobą wieńcową)
- Zawroty głowy
- Zmęczenie
- Ataki paniki
- Uczucie kołatania serca
- Duszność podczas aktywności lub w pozycji leżącej
Wielu ekspertów uważa, że zespół ten może być związany z zaburzeniami autonomicznego układu nerwowego, takimi jak dysautonomia, a nie bezpośrednio z patologią zastawki. Objawy te mogą być bardziej związane z nieprawidłowościami w sygnalizacji i wrażliwości adrenergicznej niż z samą patologią zastawki mitralnej.78
Niedomykalność mitralna jako powikłanie przepukliny mitralnej
Najczęstszym powikłaniem przepukliny mitralnej jest niedomykalność zastawki mitralnej (mitral regurgitation), która występuje, gdy zastawka nie zamyka się prawidłowo, powodując wsteczny przepływ krwi z lewej komory do lewego przedsionka podczas skurczu serca.910
Objawy niedomykalności mitralnej
W przypadku rozwoju istotnej niedomykalności mitralnej, mogą pojawić się objawy takie jak:1112
- Nasilona duszność – szczególnie podczas wysiłku fizycznego
- Zmęczenie i obniżona tolerancja wysiłku
- Obrzęki kończyn dolnych, brzucha lub szyi
- Kołatanie serca – szczególnie napadowe arytmie przedsionkowe lub komorowe
- Przewlekły kaszel
- Objawy niewydolności serca (w zaawansowanych przypadkach)
Objawy niedomykalności mitralnej mogą być nieobecne przez wiele lat, nawet jeśli stopień niedomykalności jest znaczny. Średni czas od rozpoznania do pojawienia się objawów wynosi około 16 lat.15
Stadia niedomykalności mitralnej
Lekarze klasyfikują niedomykalność zastawki mitralnej na cztery postępujące stadia:12
- Stadium A – ryzyko niedomykalności mitralnej, bez obecnych zaburzeń
- Stadium B – łagodna do umiarkowanej niedomykalność, zwykle bezobjawowa, ale z większą objętością krwi przepływającej wstecznie do lewego przedsionka
- Stadium C – ciężka niedomykalność mitralna, która może być bezobjawowa, ale powoduje zmiany w sercu
- Stadium D – ciężka niedomykalność z objawami niewydolności serca
Objawy zwykle nie pojawiają się, dopóki pacjent nie osiągnie stadium D. Nasilające się objawy lub pojawienie się nowych objawów może wskazywać na progresję niedomykalności.12
Progresja przepukliny mitralnej
Przepuklina mitralna może postępować z wiekiem, szczególnie jeśli nie jest monitorowana i odpowiednio leczona. Wraz ze starzeniem się serca, płatki zastawki mogą się rozciągać i degenerować.1617
Czynniki ryzyka progresji
Ryzyko progresji niedomykalności mitralnej zwiększa się przy następujących czynnikach:17
- Wiek powyżej 50 lat
- Płeć męska
- Nadciśnienie tętnicze w wywiadzie
- Zwiększony wskaźnik masy ciała (BMI)
- Zwiększona grubość lub redundancja zastawki mitralnej
- Powiększenie lewego przedsionka i lewej komory
Około 5-10% pacjentów z przepukliną mitralną rozwija ciężką niedomykalność mitralną, która może wymagać interwencji chirurgicznej.1718
Tempo progresji przepukliny mitralnej
Tempo, w jakim postępuje niedomykalność mitralna, zależy od wielu czynników. Badania wykazały, że u około 51% pacjentów z przepukliną mitralną objętość niedomykalności zwiększa się o ponad 8 ml w ciągu 1,5 roku obserwacji. Progresja zmian zastawkowych i zwiększenie średnicy pierścienia mitralnego są dwoma niezależnymi czynnikami predykcyjnymi objętości niedomykalności w czasie.19
Według American Heart Association, około 25% pacjentów z przepukliną mitralną będzie miało progresję do znaczącej niedomykalności mitralnej w ciągu 3 do 16 lat.20
Powikłania przepukliny mitralnej
Chociaż przepuklina mitralna ma zazwyczaj łagodny przebieg, u niektórych pacjentów mogą rozwinąć się poważne powikłania, szczególnie w przypadku ciężkiej niedomykalności mitralnej.1821
Potencjalne powikłania
Do możliwych powikłań ciężkiej przepukliny mitralnej należą:1811
- Progresja do ciężkiej niedomykalności mitralnej – najbardziej powszechne powikłanie
- Infekcyjne zapalenie wsierdzia – ryzyko wzrasta 3-8 razy u pacjentów z przepukliną mitralną
- Migotanie przedsionków – zwłaszcza w przypadku powiększonego lewego przedsionka
- Zaburzenia rytmu serca – ryzyko wzrasta o 50-60% u pacjentów z śluzakowatą przepukliną mitralną
- Udar mózgu – związany z powstawaniem skrzepów krwi w sercu
- Nagły zgon sercowy – rzadkie powikłanie (0,4-2% u pacjentów z śluzakowatą przepukliną mitralną)
Arytmiczna przepuklina mitralna
W ostatniej dekadzie zidentyfikowano nową jednostkę chorobową zwaną arytmiczną przepukliną mitralną lub złośliwą przepukliną mitralną. Jest ona związana z dwufazowymi lub odwróconymi załamkami T w dolnych odprowadzeniach EKG, złożonymi lub pleomorficznymi przedwczesnymi pobudzeniami komorowymi oraz migotaniem komór wywołanym przedwczesnymi pobudzeniami komorowymi.23
Ryzyko nagłego zgonu sercowego w arytmicznej przepuklinie mitralnej jest prawdopodobnie związane z interakcją między chorym mięśniem sercowym, czynnikiem wywołującym arytmię i przejściowym stanem ogólnoustrojowym.24
Rokowanie w przepuklinie mitralnej
Ogólne rokowanie w przepuklinie mitralnej jest dobre. Większość osób z przepukliną mitralną prowadzi normalne życie bez ograniczeń i ma oczekiwaną długość życia podobną do populacji ogólnej.525
Czynniki wpływające na rokowanie
Głównym czynnikiem prognostycznym w przepuklinie mitralnej jest stopień niedomykalności mitralnej i frakcja wyrzutowa lewej komory. Pacjenci z ciężką niedomykalnością mitralną mają gorsze rokowanie niż osoby bez niedomykalności lub z łagodną niedomykalnością.5
Osoby z ciężką niedomykalnością mitralną, które nie przechodzą operacji naprawy zastawki, mają gorsze wyniki leczenia. Mają one 20% ryzyko zgonu w ciągu jednego roku i 50% ryzyko zgonu w ciągu pięciu lat.10
Szczególnie narażeni na powikłania są pacjenci z:26
- Klasyczną przepukliną mitralną (z pogrubieniem płatka ≥5 mm)
- Ciężką niedomykalnością mitralną
- Powiększeniem lewej komory i przedsionka
- Obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory
Pozytywne aspekty rokowania
Dla większości pacjentów z przepukliną mitralną, nawet tych z łagodną do umiarkowanej niedomykalnością, rokowanie jest doskonałe. Około 3-10% pacjentów doświadcza progresji choroby do ciężkiej niedomykalności mitralnej.18
Ogólnie rzecz biorąc, pacjenci w wieku powyżej 50 lat w momencie diagnozy i z prawidłową funkcją lewej komory mają doskonałe wyniki, nawet jeśli rozwinie się u nich niedomykalność mitralna. Śmierć z powodu przepukliny mitralnej jest obecnie rzadkością. Nawet osoby, które przechodzą operację naprawy lub wymiany zastawki, mają dobre do doskonałych wyniki leczenia.184
Monitorowanie i dalszy przebieg
Ze względu na możliwość progresji przepukliny mitralnej z wiekiem, ważne jest regularne monitorowanie stanu zastawki.10
Zalecenia dotyczące monitorowania
Eksperci zalecają, aby osoby z przepukliną mitralną podlegały monitorowaniu co 3-5 lat, podczas gdy osoby z niedomykalnością mitralną powinny podlegać monitorowaniu co roku.12
Podczas wizyt kontrolnych lekarz może:27
- Przeprowadzić badanie fizykalne z osłuchiwaniem serca
- Zlecić badanie echokardiograficzne w celu oceny postępu choroby
- Monitorować funkcję serca i stopień niedomykalności mitralnej
- Ocenić rozwijające się objawy
Kiedy szukać pomocy medycznej
Jeśli zdiagnozowano u ciebie przepuklinę mitralną, powinieneś skontaktować się z lekarzem, jeśli twoje objawy się nasilają. Wśród objawów, które powinny skłonić do wizyty u lekarza, są:128
- Zwiększona częstość kołatania serca
- Nasilające się zmęczenie i duszność
- Obrzęki nóg lub stóp
- Epizody omdleń
- Utrzymujący się ból w klatce piersiowej, który nie ustępuje po odpoczynku ani po lekach
W przypadku ostrej, ciężkiej niedomykalności mitralnej, która może wystąpić w wyniku pęknięcia struny ścięgnistej, należy natychmiast szukać pomocy medycznej, ponieważ jest to stan nagły. Objawami mogą być: objawy wstrząsu, jak blada skóra, utrata przytomności lub przyspieszony oddech, ciężka duszność, zaburzenia rytmu serca powodujące niezdolność serca do prawidłowego pompowania.29
Należy pamiętać, że objawy przepukliny mitralnej mogą przypominać objawy innych schorzeń medycznych, dlatego zawsze należy skonsultować się z lekarzem w celu dokładnej diagnozy.30
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.