Guzy przysadki mózgowej – Zapobieganie i profilaktyka

Guzy przysadki mózgowej
Zapobieganie i profilaktyka

Guzy przysadki mózgowej nie są powiązane z czynnikami ryzyka środowiskowego ani stylem życia, co wyklucza obecnie skuteczne metody zapobiegania ich powstawaniu. Wyjątek stanowią pacjenci z genetycznymi predyspozycjami, np. z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN 1), u których zaleca się badania genetyczne, regularne monitorowanie stężeń hormonów przysadkowych, okresowe badania obrazowe oraz konsultacje endokrynologiczne. W profilaktyce powikłań pooperacyjnych, takich jak wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, stosuje się techniki chirurgiczne zmniejszające napięcie pajęczynówki oraz autologiczne przeszczepy tkanki tłuszczowej. Radioterapia stereotaktyczna (radiochirurgia gamma knife) jest rekomendowana po mikrochirurgicznym usunięciu nieczynnych hormonalnie gruczolaków (NPA) w celu zapobiegania odrostowi zmian resztkowych przez co najmniej 5 lat.

Profilaktyka guzów przysadki mózgowej

Postępowanie u osób z podwyższonym ryzykiem
Zalecenia dotyczące stylu życia
Minimalizacja ekspozycji na promieniowanie

Postępowanie profilaktyczne w określonych sytuacjach klinicznych

Profilaktyka po niecałkowitej resekcji guza
Zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym
Profilaktyka u zwierząt z guzami przysadki

Kompleksowe podejście do opieki nad pacjentem

Kolejne rozdziały

Profilaktyka guzów przysadki mózgowej

Guzy przysadki mózgowej nie zostały powiązane z żadnymi znanymi czynnikami ryzyka środowiskowego czy stylu życia, co sprawia, że obecnie nie istnieją potwierdzone metody zapobiegania ich rozwojowi.¹²³ W przeciwieństwie do wielu innych nowotworów, w przypadku których określone zmiany stylu życia (takie jak utrzymywanie prawidłowej masy ciała czy zaprzestanie palenia) mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania, guzy przysadki mózgowej najczęściej powstają samoistnie, bez zidentyfikowanych czynników zewnętrznych.⁴⁵

Postępowanie u osób z podwyższonym ryzykiem

Mimo braku możliwości całkowitej prewencji guzów przysadki mózgowej, u osób z podwyższonym ryzykiem występowania tych zmian (z powodu określonych zespołów dziedzicznych) istnieją sposoby wczesnego wykrywania i leczenia, zanim spowodują one poważne problemy zdrowotne.¹⁴ Szczególne znaczenie ma monitorowanie pacjentów z genetycznymi predyspozycjami do rozwoju guzów przysadki mózgowej.⁶

Badania genetyczne i poradnictwo

Osoby z krewnymi pierwszego stopnia (rodzice lub rodzeństwo) cierpiącymi na zaburzenia zwiększające ryzyko guzów przysadki mózgowej, takie jak zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN 1), powinny rozważyć poddanie się badaniom genetycznym i poradnictwu genetycznemu.³⁷ Zidentyfikowanie podwyższonego ryzyka genetycznego pozwala na opracowanie odpowiednich strategii prewencyjnych i regularnych badań kontrolnych.⁸⁹

Regularne badania kontrolne

U osób z genetycznymi zespołami zwiększającymi ryzyko guzów przysadki mózgowej zaleca się regularne badania kontrolne, które mogą obejmować:⁵³

Regularne badania stężenia hormonów przysadkowych we krwi
Okresowe badania obrazowe przysadki mózgowej
Systematyczne konsultacje endokrynologiczne

⁸⁶

Choć rutynowe badania przesiewowe nie zapobiegają bezpośrednio powstawaniu guzów przysadki mózgowej, umożliwiają ich wczesne wykrycie, co zwiększa skuteczność leczenia i zmniejsza ryzyko powikłań.⁸¹⁰

Zalecenia dotyczące stylu życia

Choć brak jest dowodów na bezpośredni wpływ stylu życia na rozwój guzów przysadki mózgowej, ogólne zalecenia prozdrowotne mogą wspierać dobrostan pacjentów i wzmacniać układ odpornościowy, co potencjalnie może pomóc w zwalczaniu nieprawidłowych komórek.¹¹¹²

Zdrowa dieta – zbilansowana, bogata w składniki odżywcze, o niskiej zawartości tłuszczów, kalorii, amin i azotanów
Regularna aktywność fizyczna – wzmacniająca ogólną kondycję organizmu
Unikanie szkodliwych substancji – ograniczenie kontaktu z chemikaliami i pestycydami

¹³¹²¹¹

Minimalizacja ekspozycji na promieniowanie

Ograniczenie zbędnej ekspozycji na promieniowanie może potencjalnie zmniejszyć ryzyko guzów przysadki mózgowej. Zaleca się przestrzeganie odpowiednich wytycznych bezpieczeństwa podczas procedur obrazowania medycznego wykorzystujących promieniowanie.⁸⁹

Postępowanie profilaktyczne w określonych sytuacjach klinicznych

Profilaktyka po niecałkowitej resekcji guza

W przypadku niecałkowitego usunięcia nieczynnych hormonalnie gruczolaków przysadki mózgowej (NPA), radioterapia stereotaktyczna (radiochirurgia gamma knife – GKS) okazuje się skuteczną metodą zapobiegania odrostowi zmian resztkowych.¹⁴ Badania wykazują, że GKS skutecznie kontroluje wzrost pozostałości NPA przez co najmniej 5 lat po maksymalnym chirurgicznym zmniejszeniu masy guza, w porównaniu z brakiem zastosowania radioterapii. Dlatego zaleca się zastosowanie GKS po mikrochirurgii, gdy widoczne pozostałości guza można wykryć w badaniach obrazowych.¹⁴

Zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym

Profilaktyka wycieków płynu mózgowo-rdzeniowego

Wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego stanowi istotne powikłanie operacji przezklinowej guzów przysadki mózgowej. Śródoperacyjny wyciek PMR, występujący nawet w 50% przypadków operacji guzów przysadki, jest jedynym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka pooperacyjnych wycieków.¹⁵

Zapobiegawcze działania obejmują:¹⁵

Drenaż płynu mózgowo-rdzeniowego podczas operacji przezklinowej makrogruczolaków – zmniejsza napięcie pajęczynówki i częstość śródoperacyjnych wycieków PMR
Zastosowanie odpowiednich technik operacyjnych zabezpieczających miejsce potencjalnego wycieku
W przypadku wystąpienia śródoperacyjnego wycieku – umieszczenie przeszczepu z tkanki tłuszczowej autologicznej

¹⁵¹⁶

Profilaktyczne postępowanie w przypadku wycieków PMR daje dobre wyniki i wiąże się z minimalnym ryzykiem powikłań, co zachęca do kontynuowania tej prostej, skutecznej i niedrogiej procedury.¹⁶

Zapobieganie opóźnionym krwotokom z nosa

Opóźnione krwawienia z nosa po endoskopowej przezklinowej resekcji guzów przysadki mózgowej (ETPTR) mają określone okresy występowania i czynniki ryzyka. Zapobieganie tym powikłaniom powinno być wdrażane przez cały okres okołooperacyjny.¹⁷

Zalecenia profilaktyczne obejmują:¹⁷¹⁸

Przedoperacyjną ocenę danych obrazowych zatok nosowych (zapalenie zatok, przerost małżowin, skrzywienie przegrody nosowej)
Przedoperacyjne zastosowanie glikokortykosteroidów, które hamują rozszerzenie naczyń śluzówki nosa i tworzenie splotów naczyniowych spowodowanych zapaleniem zatok
Tamponadę nosa gazą jodoformową (do 3 dni), działającą przeciwzapalnie i drenażowo, zapobiegającą pooperacyjnemu zapaleniu i zrostom w jamie nosowej
Unikanie tamponady nosa materiałem Merocel ze względu na brak efektu przeciwzapalnego
Utrzymanie działań zapobiegawczych przez co najmniej 3 tygodnie po operacji, ponieważ wtedy najczęściej występują opóźnione krwawienia z nosa

¹⁷¹⁸

Profilaktyka u zwierząt z guzami przysadki

W medycynie weterynaryjnej, szczególnie u psów i gryzoni, również opracowano pewne strategie profilaktyczne dotyczące guzów przysadki mózgowej:¹³¹⁹

U szczurów – dieta o niskiej zawartości tłuszczu, kalorii, amin i azotanów może być korzystna w profilaktyce
U samic szczurów – sterylizacja może zmniejszyć ryzyko wystąpienia guzów przysadki indukowanych przez estrogeny (wskutek zwiększonego wydzielania prolaktyny)
U psów – wczesna identyfikacja objawów nadczynności przysadki mózgowej, takich jak: cienka skóra, nadmierne pragnienie, oddawanie moczu i dyszenie, utrata włosów, przyrost masy ciała oraz przewlekłe, trudne do wyleczenia infekcje

¹³¹⁹

Kompleksowe podejście do opieki nad pacjentem

Nowoczesne ośrodki specjalistyczne oferują pełne spektrum opieki nad pacjentami z guzami przysadki mózgowej – od profilaktyki i wykrywania po leczenie i długoterminową opiekę po zakończeniu terapii.²⁰ Kompleksowe podejście obejmuje:²⁰

Ocenę i zmniejszanie ryzyka u osób predysponowanych genetycznie
Badania przesiewowe w kierunku wczesnego wykrywania guzów przysadki mózgowej
Wielospecjalistyczną diagnostykę i leczenie
Długoterminową opiekę po zakończeniu leczenia

²⁰

Leczenie guzów przysadki mózgowej może obejmować zabieg chirurgiczny usunięcia guza, farmakoterapię zmniejszającą nadmierne poziomy hormonów produkowanych przez guza, radioterapię zmniejszającą guzy lub kombinację tych terapii. Metody leczenia dla każdego pacjenta są dobierane indywidualnie w zależności od lokalizacji guza, jego wielkości i konkretnych hormonów wydzielanych w nadmiarze.²¹

Podsumowując, choć nie istnieją obecnie potwierdzone metody całkowitego zapobiegania guzom przysadki mózgowej, kompleksowe podejście obejmujące badania genetyczne, regularne kontrole u osób z grupy ryzyka, zdrowy styl życia oraz specjalistyczne techniki zapobiegające powikłaniom w przypadku konieczności leczenia operacyjnego, stanowi najlepszą dostępną strategię profilaktyczną.⁸²²

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Can Pituitary Tumors Be Prevented? | American Cancer Society | American Cancer Society
https://www.cancer.org/cancer/types/pituitary-tumors/causes-risks-prevention/prevention.html
Certain lifestyle changes (such as staying at a healthy weight or not smoking) can lower the risk for many types of cancer. But pituitary tumors have not been linked with any known outside risk factors. Because of this, there is no known way to prevent these tumors at this time. […] Still, for people who have a high risk of pituitary tumors (because of certain inherited syndromes), there may be ways to find and treat them early, before they cause problems.
#2 Pituitary Tumors Causes, Risk Factors, and Prevention | American Cancer Society
https://www.cancer.org/cancer/types/pituitary-tumors/causes-risks-prevention.html
The risk of many types of cancer can be reduced with certain lifestyle changes (such as staying at a healthy weight or quitting smoking). But pituitary tumors have not been linked with any known outside risk factors. […] Can Pituitary Tumors Be Prevented?
#3 Pituitary Adenomas: Definition, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15328-pituitary-adenomas
Unfortunately, theres nothing you can do to prevent developing a pituitary adenoma. Most pituitary adenomas occur randomly, but theyre also associated with certain rare genetic conditions as noted above. […] If you have a first-degree relative (sibling or parent) who has one of these conditions, you may want to get genetic testing to check to see if you have it as well. This may help screen for and catch a pituitary adenoma in its early phases. Your healthcare provider may recommend regular blood tests of your pituitary hormone levels to increase the odds of finding and treating a pituitary tumor before it creates problems.
#4 Pituitary Tumors | Symptoms & Surgical Treatment | MedStar Health
https://www.medstarhealth.org/services/pituitary-tumors
Doctors do not know what causes pituitary tumors to develop, and many people live with them their entire lives without knowing it. As a result, there is nothing you can do to prevent these tumors. […] However, if you have a high risk based on a known genetic condition or hereditary gene mutation, you may be able to detect them early before they cause problems. At MedStar Health, our board-certified genetic counselors can help you understand your inherited risk of these tumors and determine the appropriate next steps for screening.
#5 Pituitary Cancer Treatment – San Diego – Scripps Health
https://www.scripps.org/services/cancer-care/pituitary-tumor-treatment
Researchers dont know how to prevent pituitary tumors. There are no general screening exams or controllable risk factors. But people who have an increased risk of pituitary tumors due to an inherited syndrome may benefit from regular blood tests to measure hormone levels and identify and treat potential problems.
#6 Are pituitary tumors hereditary? Genetics, risks, and more
https://www.medicalnewstoday.com/articles/are-pituitary-tumors-hereditary
In rare cases, pituitary tumors can run in families or occur due to genetic syndromes that pass down from one generation to the next. […] The only known risk factors include genetic syndromes and, rarely, a family history. As a result, a person may not be able to prevent a pituitary tumor from developing. […] If a person has a genetic syndrome that increases their risk of pituitary tumors, their doctor may recommend routine screening.
#7 Prolactinoma: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22007-prolactinoma
Unfortunately, theres nothing you can do to prevent developing prolactinoma. A known risk factor is having an inherited (passed through your biological family) condition called multiple endocrine neoplasia (MEN) type 1. […] If you have a first-degree relative (biological sibling or parent) who has this condition, you may want to get genetic counseling to check if you have it as well. This may help screen for and catch prolactinoma in its early phases.
#8 Pituitary Tumor Risk Factors and Prevention Measures
https://www.hcgoncology.com/types-of-cancers/pituitary-tumour-prevention/
Most pituitary tumor risk factors are genetic and non-modifiable. The preventive measures for pituitary tumors are limited and involve a healthy lifestyle and avoiding radiation exposure. […] Routine checkups may not prevent or lower the risk of pituitary tumors, but they assist in detecting the tissue mass very early. People with certain genetic disorders need to undergo regular medical check-ups for pituitary tumors. […] Minimizing unnecessary radiation exposure may lower the risk of pituitary tumors. Appropriate guidelines should be followed during imaging procedures involving radiation. […] Individuals with a family history of certain genetic disorders that increase the risk of pituitary tumors should undergo genetic counseling to determine their risk of developing this condition. Knowing the risk helps such individuals develop prevention strategies.
#9 Pituitary Tumour: Symptoms, Causes, Treatment and Prevention
https://www.carehospitals.com/diseases-conditions/pituitary-tumour
Key preventive measures that doctors recommend include: […] For individuals with a family history of endocrine disorders, genetic counselling plays a crucial role in prevention strategies. […] Doctors advise following appropriate safety guidelines during imaging procedures and limiting unnecessary radiation exposure when possible.
#10 Pituitary Tumors: Symptoms, Causes Diagnosis & Treatment
https://www.clevelandclinicabudhabi.ae/en/cancercenter/cancer-programs/neurological-oncology-program/pituitary-tumors-program
Pituitary tumors have not been linked to any specific known risk factors. At present, there is no known way to prevent them. […] For patients with pituitary tumors and a suspected genetic syndrome, genetic testing can be performed to confirm the presence of a genetic mutation and for counseling.
#11 Curious About Pituitary Tumors? A Neurosurgeon Explains. | Nuvance Health
https://www.nuvancehealth.org/health-tips-and-news/curious-about-pituitary-tumors
While there are no specific lifestyle changes proven to prevent pituitary tumors, maintaining overall health through a healthy diet, regular exercise and avoiding regular exposure to harmful substances, such as chemicals and pesticides, can support general well-being. […] However, since the exact cause of most pituitary tumors is unknown, specific preventive strategies are not well established.
#12 Pituitary Tumor Risk Factors and Prevention Measures
https://www.hcgoncology.com/types-of-cancers/pituitary-tumour-prevention/
Like in other cancers, routine physical activity, a healthy diet, and a healthy lifestyle strengthen the immune system and assist in fighting abnormal cells. […] Measures to lower the risk of pituitary tumor development are routine check-ups, physical activity, a balanced diet, a healthy lifestyle, genetic counseling, and minimizing radiation exposure.
#13 Pituitary Tumor – Rat Guide
https://ratguide.com/health/neoplasia/pituitary_tumor.php
Offering a diet that is nutritiously low in fat, calories, amines and nitrates, is recommended, (example: Harlan 2014 rat block, https://www.envigo.com/teklad). […] Because some pituitary tumors, like some mammary tumors, are believed to be estrogen-induced (as a result of increased prolactin secretion), it is believed that spaying female rats can reduce their chance of incidence (Hanson, n.d.). The benefit versus risk of spaying female rats remains controversial. It is important to discuss this option thoroughly with a veterinarian familiar with rats.
#14 Radiosurgery and the prevention of regrowth of incompletely removed nonfunctioning pituitary adenomas in: Journal of Neurosurgery Volume 102 Issue Special_Supplement (2005) Journals
https://thejns.org/view/journals/j-neurosurg/102/Special_Supplement/article-p71.xml
Object. The authors studied the efficacy of gamma knife radiosurgery (GKS) in the prevention of regrowth of nonfunctioning pituitary adenomas (NPA). […] The results of this study suggest that GKS is effective in controlling growth of residual NPA for at least 5 years following initial maximal surgical debulking compared with no radiation therapy. Thus, GKS is recommended after microsurgery when visible tumor can be detected on imaging studies.
#15 Prevention of intraoperative cerebrospinal fluid leaks by lumbar cerebrospinal fluid drainage during surgery for pituitary macroadenomas in: Journal of Neurosurgery Volume 116 Issue 6 (2012) Journals
https://thejns.org/view/journals/j-neurosurg/116/6/article-p1299.xml
Cerebrospinal fluid leakage is a major complication of transsphenoidal surgery. An intraoperative CSF leak, which occurs in up to 50% of pituitary tumor cases, is the only modifiable risk factor for postoperative leaks. […] The authors postulated that intraoperative CSF drainage would diminish tension on the arachnoid, decrease the rate of intraoperative CSF leakage during surgery for larger tumors, and reduce the need for surgical repair of CSF leaks. […] Cerebrospinal fluid drainage during transsphenoidal surgery for macroadenomas reduces the rate of intraoperative CSF leaks. This preventative measure obviated the need for surgical repair of intraoperative CSF leaks using autologous fat graft placement, other operative techniques, postoperative lumbar drainage, and/or reoperation in most patients and is associated with minimal risks.
#16
https://link.springer.com/article/10.1007/s11060-009-9858-8
The objective was to analyze the management of intraoperative CSF leaks in transsphenoidal surgeries to prevent postoperative cerebrospinal fluid (CSF) leaks. […] The preventive treatment had good results and there were no complications related to the intervention strategy, encouraging us to continue performing this simple, effective, and inexpensive procedure.
#17 Delayed epistaxis after endoscopic transnasal pituitary tumor resection: clinical characteristics, risk factors, treatment and prevention | World Journal of Surgical Oncology | Full Text
https://wjso.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12957-024-03428-z
Delayed epistaxis after ETPTR tends to have specific onset periods and risk factors. Prevention of these characteristics may reduce the occurrence of delayed epistaxis. Endoscopic transnasal hemostasis is recommended as the preferred treatment for delayed epistaxis. […] Prevention of delayed epistaxis should be implemented throughout the perioperative period. Preoperative imaging data of nasal sinuses, including whether there is rhinosinusitis, turbinate hypertrophy, nasal septum deviation, etc., should be evaluated. Preoperative application of glucocorticoids can inhibit nasal mucosal vasodilation and vascular plexus formation caused by rhinosinusitis. […] We recommend nasal packing with iodoform gauze (within 3 days), because iodoform gauze can effectively act as an anti-inflammatory and drainage, prevent postoperative nasal inflammation and adhesion, and thus prevent delayed epistaxis.
#18 Delayed epistaxis after endoscopic transnasal pituitary tumor resection: clinical characteristics, risk factors, treatment and prevention | World Journal of Surgical Oncology | Full Text
https://wjso.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12957-024-03428-z
We do not recommend nasal packing with Merocel because of its lack of anti-inflammatory effects. […] The occurrence of delayed epistaxis mainly occurred 3 weeks postoperatively. A history of hypertension, nasal septum deviation, chronic rhinosinusitis, and growth hormone pituitary tumor subtype are independent risk factors for delayed epistaxis. Preventive measures for risk factors should be maintained at least 3 weeks after surgery.
#19 Hypophysectomy in Dogs – Conditions Treated, Procedure, Efficacy, Recovery, Cost, Considerations, Prevention
https://wagwalking.com/treatment/hypophysectomy
Hypophysectomy Prevention in Dogs Preventing Cushing’s Disease in dogs can be difficult. Some breeds experience this condition more than others. Poodles, dachshunds, terriers and American Eskimo dogs are especially susceptible to this issue. The administration of prednisone for other health issues has also been linked to the development of hyperadrenocorticism in some cases. The earlier this health problem is identified, the better chance of a good outcome for the affected dog. […] Signs of an overactive pituitary gland include thin skin, constant drinking, urinating, and panting, hair loss and weight gain. However, the most common symptom of hyperadrenocorticism is chronic infections that are difficult to eradicate. These can affect the eyes, urinary tract, gums, skin or ears of a dog. Take your dog in for examination if any of these issues are noticed.
#20 Pituitary Tumors | VCU Massey Comprehensive Cancer Centerf_logo_RGB-Blue_1024Twitter_Social_Icon_Circle_ColorGroup 7Group 8LinkedIn IconMask
https://www.masseycancercenter.org/cancer-types-and-treatments/cancer-types/pituitary-tumors/
VCU Massey Comprehensive Cancer Center offers the full continuum of care for pituitary tumors â from prevention and detection to treatment and survivorship. […] Whether you are faced with a diagnosis of a pituitary tumor, need help evaluating and reducing your risk for pituitary tumors or are being screened for early detection of pituitary tumors, VCU Massey Comprehensive Cancer Center is here to help. […] Massey offers a full range of treatment options and scope of care, from prevention and diagnosis to treatment, recovery and long-term survivorship.
#21 Cancer from A to Z
https://mdandersonhospiten.es/en/cancer/cancerfromatoz/pituitary-tumors
There are few known risk factors for pituitary tumors. The only confirmed risk factor is multiple endocrine neoplasia type 1 (MEN 1), a hereditary condition that increases the chance of developing certain pituitary tumors. […] Treating pituitary tumors may involve surgery to remove the tumor, drug therapy to reduce excessive levels of hormones produced by the tumors, radiation therapy to shrink tumors or a combination of these therapies. Treatments for each patient are determined by the tumor’s location, size and the specific hormones being overproduced.
#22 Pituitary Tumour: Symptoms, Causes, Prevention and Treatments
https://www.acko.com/health-insurance/diseases/pituitary-tumour/
How can I prevent Pituitary Tumours? […] Unfortunately, at this time, no environmental or lifestyle factors are known to contribute to Pituitary Tumours, so prevention is practically unknown. Despite this, you can get genetic testing done to see if you have one of those gene-associated disorders that can increase your likelihood of Pituitary Tumour while you follow a healthy lifestyle.