Grzybica pachwinowa
Patofizjologia i mechanizm
Grzybica pachwinowa (tinea cruris) to zakażenie dermatofitami, głównie Trichophyton rubrum, Epidermophyton floccosum oraz rzadziej Microsporum, atakujące zrogowaciałe struktury skóry w okolicach pachwin, krocza i okolic okołoodbytniczych. Patogeneza opiera się na enzymatycznym trawieniu keratyny przez proteinazy grzybów oraz odpowiedzi immunologicznej gospodarza, co ogranicza głębszą inwazję. Czynniki predysponujące to ciepłe, wilgotne środowisko, tarcie, otyłość, cukrzyca, osłabienie odporności oraz kontakty sportowe i korzystanie z publicznych pryszniców. Zakażenie może rozprzestrzeniać się autoinfekcją ze stóp (tinea pedis) lub paznokci (tinea unguium) oraz przez kontakt bezpośredni, odzież, ręczniki i powierzchnie skażone dermatofitami. Klinicznie obserwuje się dobrze odgraniczoną, łuszczącą się wysypkę z pierścieniowatym obrysem, świąd i pieczenie, a obraz może być ostry (wilgotny, wysiękowy) lub przewlekły (łuszczący się z uniesionym brzegiem). Diagnostyka opiera się na badaniu mikroskopowym preparatu KOH i hodowli grzybów, z różnicowaniem względem kandydozy, erytrazmy i innych dermatoz.
Grzybica pachwinowa (Jock itch) – Patogeneza i mechanizm
Grzybica pachwinowa, znana również jako tinea cruris, to powszechne zakażenie grzybicze obejmujące skórę okolic narządów płciowych, pachwin, krocza i okolic okołoodbytniczych. Jest wywoływana przez patogenne grzyby zwane dermatofitami, które atakują zrogowaciałe struktury takie jak włosy i warstwę rogową naskórka, powodując charakterystyczną wysypkę.12
Czynniki etiologiczne
Grzybica pachwinowa jest powodowana przez dermatofity należące do trzech głównych rodzajów grzybów:12
- Trichophyton – szczególnie Trichophyton rubrum, który jest najczęstszą przyczyną grzybicy pachwinowej na całym świecie12
- Epidermophyton – głównie Epidermophyton floccosum12
- Microsporum – rzadziej występujący czynnik etiologiczny1
Inne gatunki grzybów powodujące grzybicę pachwinową to Trichophyton mentagrophytes (który staje się coraz bardziej powszechny), Trichophyton verrucosum oraz Trichophyton interdigitale.123 Należy również wspomnieć o Trichophyton indotineae, który może powodować oporną na leczenie grzybicę pachwinową.1
Mechanizm infekcji
Patogeneza grzybicy pachwinowej opiera się na złożonych procesach biologicznych, których wszystkie aspekty nie są jeszcze w pełni poznane. Uproszczone wyjaśnienie patofizjologii dermatofitów obejmuje:1
- Wykorzystanie przez organizm proteinaz do trawienia keratyny znajdującej się w warstwie rogowej naskórka12
- Hamowanie syntezy ergosterolu, kluczowego składnika błon komórkowych grzybów1
- Odpowiedź immunologiczna gospodarza, która może zapobiegać głębszej inwazji1
Dermatofity atakują zrogowaciałe struktury takie jak włosy i warstwę rogową naskórka, powodując charakterystyczną wysypkę. Obszary wyprzeniowe stanowią gościnne środowisko dla grzybów, a pocenie się, maceracja i alkaliczne pH są odpowiedzialne za predylekcję do infekcji w okolicy pachwin.1
Czynniki sprzyjające rozwojowi infekcji
Grzyby powodujące grzybicę pachwinową rozwijają się najlepiej w ciepłych, wilgotnych obszarach ciała. Kilka kluczowych czynników sprzyja ich namnażaniu:12
- Ciepłe i wilgotne środowisko pachwiny, które zapewnia idealne warunki do rozwoju grzybów12
- Tarcie skóry w fałdach pachwinowych i przedłużona wilgotność w okolicy krocza, np. z powodu pocenia się12
- Noszenie ciasnej lub mokrej odzieży lub bielizny, która zatrzymuje ciepło i wilgoć12
- Otyłość z głębokimi, wilgotnymi fałdami skórnymi12
- Cukrzyca i osłabiony układ odpornościowy12
- Udział w sportach kontaktowych jak zapasy1
- Korzystanie z publicznych pryszniców i szatni1
Drogi szerzenia się infekcji
Grzybica pachwinowa może szerzyć się na kilka sposobów, co wyjaśnia jej zakaźny charakter:12
Autoinfekcja
Szczególnie istotna w grzybicy pachwinowej jest autoinfekcja, gdyż może dochodzić do rozprzestrzeniania się grzybów ze stóp do pachwiny:1
- Zakażenie stóp (tinea pedis) lub paznokci (tinea unguium) może przenieść się do pachwiny przez drapanie, używanie zakażonych ręczników lub pościeli12
- Rozprzestrzenianie się infekcji ze stóp na pachwinę przez ręce lub ręcznik12
- Przenoszenie grzybów przez podciąganie spodni, jeśli pasek został zakażony grzybem ze stóp12
Zakażenie od innych osób
Grzyb powodujący grzybicę pachwinową jest wysoce zakaźny i może rozprzestrzeniać się na kilka sposobów:1
- Bezpośredni kontakt skóra-skóra z zakażoną osobą12
- Kontakt z nieupraną odzieżą zakażonej osoby12
- Dzielenie się ręcznikami lub ubraniami z zakażoną osobą12
- Kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami jak sprzęt sportowy1
- Transmisja seksualna – sugerowana szczególnie w przypadku T. indotineae12
Grzyby można również sklasyfikować według ich pierwotnego źródła i sposobu przenoszenia:1
- Grzyby geofilne – występują w glebie i są przenoszone z gleby
- Grzyby zoofilne – występują u zwierząt i są przenoszone przez zwierzęta
- Grzyby antropofilne – występują u ludzi i są przenoszone przez ludzi
Kliniczny przebieg i typy infekcji
Różne patogeny powodujące grzybicę pachwinową mogą powodować różne obrazy kliniczne i przebieg choroby:1
- Zakażenia T. rubrum i E. floccosum częściej stają się przewlekłe i niestanowe1
- Zakażenie T. mentagrophytes jest często związane z ostrym zapalnym obrazem klinicznym1
- Ostra grzybica pachwinowa może prezentować się jako wilgotna i wysiękowo-zapalna wysypka1
- Przewlekła grzybica pachwinowa prezentuje się jako duża, dobrze odgraniczona, łuszcząca się blaszka z uniesionym brzegiem i centralnym przejaśnieniem1
Łuski są najbardziej widoczne na wiodącej krawędzi blaszki. Dermatofityczne zapalenie mieszków włosowych może prezentować się jako grudki i krostki wzdłuż brzegu.1
Mechanizmy reakcji zapalnych
Grzybica pachwinowa wywołuje charakterystyczną reakcję zapalną organizmu, która manifestuje się typowymi objawami klinicznymi:1
- Czerwona lub różowa wysypka o dobrze zdefiniowanej czerwonej krawędzi z centralnym przejaśnieniem (tzw. „ringworm” ze względu na charakterystyczny pierścieniowaty wygląd)12
- Sucha, łuszcząca się, dobrze odgraniczona wysypka skórna lub zbiór małych, punktowych czerwonych lub różowych grudek przy każdym mieszku włosowym1
- Świąd, który jest jednym z głównych objawów grzybicy pachwinowej1
- Uczucie pieczenia i dyskomfortu w zakażonym obszarze1
Diagnostyka grzybicy pachwinowej
Diagnoza grzybicy pachwinowej opiera się na objawach klinicznych, ale w niektórych przypadkach konieczne jest potwierdzenie laboratoryjne:12
- Badanie mikroskopowe zeskrobin skórnych pokrytych kroplą wodorotlenku potasu (KOH) potwierdza grzybiczą przyczynę grzybicy pachwinowej12
- Hodowla zeskrobin skórnych w laboratorium może potwierdzić diagnozę i zidentyfikować konkretny gatunek grzyba12
- Diagnostyka różnicowa powinna wykluczyć inne stany chorobowe o podobnym wyglądzie, takie jak kandydoza, erytrazma, wyprzenia, łupież pstry czy łuszczyca1
Przetrwałość i przewlekłość zakażenia
Grzybica pachwinowa ustępuje przy odpowiednim leczeniu w 80-90% przypadków. Jednak nawroty są częste, szczególnie jeśli czynniki predysponujące nie są wyeliminowane lub leczenie przeciwgrzybicze zostaje przerwane przed wyleczeniem mikologicznym.1 Nawroty mogą wystąpić z kilku powodów:1
- Grzyby mogą wielokrotnie zarażać podatne osoby1
- Osoby z grzybicą paznokci lub grzybicą stóp mogą mieć rezerwuar dermatofitów12
- Zaostrzenia występują częściej latem12
- Zarodniki grzybów mogą przetrwać na powierzchniach, takich jak pościel i ręczniki, przez ponad rok, jeśli nie są odpowiednio wyprane1
Przebarwienia po ustąpieniu zakażenia mogą utrzymywać się u osób o ciemniejszej karnacji.1
Wpływ leczenia na mechanizm zakażenia
Leczenie grzybicy pachwinowej ma na celu eliminację dermatofitów i przywrócenie prawidłowej równowagi mikrobiologicznej skóry:1
- Leki przeciwgrzybicze stosowane miejscowo zawierają substancje takie jak mikonazol, klotrimazol, terbinafina, tolnaftat, które działają na różne etapy rozwoju grzybów12
- Allylaminy (naftifina i terbinafina) są szybszą, ale droższą formą leczenia w porównaniu do azoli (klotrimazol, ekonazol, ketokonazol, oksykonazol, mikonazol, sulkonazol)1
- Leczenie współistniejących zakażeń grzybiczych, takich jak grzybica stóp, jest konieczne, aby zapobiec nawrotom12
- Eliminacja środowiska sprzyjającego rozwojowi grzybów jest równie ważna jak stosowanie leków przeciwgrzybiczych1
Walka z grzybicą pachwinową odbywa się na dwóch frontach: stosowanie leków przeciwgrzybiczych oraz eliminacja środowiska, które sprzyja rozwojowi grzybów.1 Stosowanie preparatów barierowych może pomóc w zapobieganiu nawrotom infekcji.12
W trudniejszych przypadkach lub przy nawracających zakażeniach może być konieczne zastosowanie doustnych leków przeciwgrzybiczych, takich jak flukonazol (Diflucan) lub itrakonazol (Sporanox).1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.