Dysartria
Epidemiologia
Dysartria to neuromotoryczne zaburzenie mowy charakteryzujące się upośledzeniem kontroli mięśni artykulacyjnych, co prowadzi do zmniejszonej zrozumiałości mowy. Częstość występowania dysartrii jest zróżnicowana i zależy od choroby podstawowej: w chorobie Parkinsona dotyczy 44-90% pacjentów, w stwardnieniu zanikowym bocznym (ALS) 30-100%, w udarze mózgu 22-58%, a w chorobie Huntingtona 78-93%. Dysartria może być rozwojowa (np. w mózgowym porażeniu dziecięcym) lub nabyta (np. w wyniku udaru, urazu mózgu, choroby Parkinsona). W ALS ponad 80% pacjentów doświadcza dysartrii, która może pojawić się nawet 3-5 lat przed osłabieniem kończyn i szybko postępować, prowadząc do anartii. Zaburzenia mowy są częstsze u mężczyzn (2-3 razy częściej) i nie wykazują wyraźnych predylekcji rasowych.
Epidemiologia dysartrii
Dysartria (zaburzenie mowy) to neuromotoryczne zaburzenie wynikające z nieprawidłowości w szybkości, sile, dokładności, zakresie, napięciu lub czasie trwania czynności wymaganych do kontroli mowy. Charakteryzuje się zmniejszoną zrozumiałością mowy spowodowaną osłabieniem lub porażeniem mięśni odpowiedzialnych za artykulację.12
Dokładna częstość występowania dysartrii nie jest dobrze udokumentowana i różni się w zależności od choroby podstawowej. Nie ma oficjalnych danych dotyczących liczby osób cierpiących na dysartrię z powodu szerokiego spektrum przyczyn tego zaburzenia.3
Częstotliwość w różnych chorobach neurologicznych
Częstość występowania dysartrii różni się znacząco w zależności od choroby podstawowej:14
- Choroba Parkinsona: Około 90% pacjentów z chorobą Parkinsona rozwija dysartrię w trakcie choroby. Inne badania wskazują, że dotyczy ona 44-88% osób z tą chorobą.156
- Stwardnienie zanikowe boczne (ALS): Dysartria może poprzedzać osłabienie kończyn o około 3-5 lat; dotyka około 70% pacjentów z osłabieniem kończyn. W zależności od stadium choroby, odsetek chorych waha się między 30% a nawet 100%.17
- Udar mózgu: W jednym z badań oceniających pacjentów po udarze, 28% miało zarówno afazję, jak i dysartrię, a 24% miało tylko dysartrię. Szacuje się, że 22-58% osób z ostrym udarem mózgu ma dysartrię.156
- Choroby nerwowo-mięśniowe: W badaniu dzieci z chorobami nerwowo-mięśniowymi częstość występowania dysartrii wynosiła 31,5%. U dorosłych częstość ta wynosi około 26-62%.14
- Uraz mózgu: Szacuje się, że 10-60% pacjentów z urazem czaszkowo-mózgowym (TBI) ma dysartrię. Inne dane wskazują, że około 30-86% osób z ostrym do podostrym urazem mózgu doświadcza dysartrii.156
- Choroba Huntingtona: Szacunki sugerują, że 78-93% osób z chorobą Huntingtona ma dysartrię.4
- Stwardnienie rozsiane: Między 40% a 51% osób ze stwardnieniem rozsianym jest diagnozowanych z dysartrią w pewnym momencie przebiegu choroby. Inne źródła podają, że 25-50% osób ze stwardnieniem rozsianym ma dysartrię.47
- Niefluencyjna wariantowa afazja pierwotna postępująca (nfvPPA): Szacuje się, że częstość występowania dysartrii u osób z nfvPPA wynosi około 18-60%.4
Występowanie w różnych grupach wiekowych
Dysartria może wystąpić w każdym wieku, ale jej etiologia różni się w zależności od grupy wiekowej:89
- Dysartria rozwojowa: Występuje w wyniku uszkodzenia mózgu przed lub w trakcie porodu, na przykład w mózgowym porażeniu dziecięcym.
- Dysartria nabyta: Występuje w wyniku zmian w mózgu w późniejszym życiu, takich jak uszkodzenie spowodowane udarem, urazem głowy lub guzem mózgu, lub stanem postępującym, takim jak choroba Parkinsona lub choroba neuronu ruchowego.
Dysartria u dzieci jest zwykle rozwojowa, podczas gdy dysartria u dorosłych jest często nabyta, chociaż oba typy mogą dotyczyć osób w każdym wieku.89
Dysartria w szczególnych populacjach
Wśród pacjentów z chorobą neuronu ruchowego (MND), ponad 80% osób doświadczy trudności w komunikacji w pewnym momencie przebiegu choroby. Dysartria występuje u ponad 80% pacjentów z ALS i może powodować poważną niepełnosprawność, wcześniej u osób z początkiem opuszkowym, które mogą stać się anartyczne (całkowicie niezdolne do artykulacji) po kilku miesiącach.10
Od 25% do 30% pacjentów z ALS ma dysartrię jako pierwszy lub dominujący objaw we wczesnym stadium choroby. Dysartria jako początkowy objaw jest osiem razy częstsza niż dysfagia w ALS i może postępować bardzo szybko.10
W przypadku dzieci z zaburzeniami dźwięków mowy, częstość występowania wynosi 8-9%. Zaburzenia mowy są częstsze u mężczyzn niż u kobiet, występują 2-3 razy częściej u mężczyzn.1112
W przypadku spastycznej paraplegii typu 4 (SPG4), 53,5% badanych pacjentów miało dysartrię, z łagodnymi do umiarkowanych zmianami w podsystemach fonacji i artykulacji.1314
Różnice płciowe i rasowe
Brak jest wyraźnych predylekcji rasowych w występowaniu dysartrii. Generalnie dysartria dotyka mężczyzn i kobiety w równym stopniu.715
Wyjątkiem jest dysfonią spastyczna (SD), która według większości badań częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, ze stosunkiem kobiet do mężczyzn nawet 4:1. Średni wiek pacjentów z SD zwykle mieści się w przedziale 39-45 lat, choć schorzenie to może wystąpić tak wcześnie jak w drugiej dekadzie życia w rzadkich przypadkach i tak późno jak w dziewiątej dekadzie życia.16
Nadzór i monitorowanie dysartrii
Nadzór nad dysartrią jest istotny dla wczesnego wykrywania i skutecznego leczenia tego zaburzenia, które może być objawem poważniejszych schorzeń neurologicznych.17
Wczesne wykrywanie i diagnostyka
Wczesne rozpoznanie jest kluczowe i wymaga zaangażowania logopedy, który posiada czas i umiejętności, aby skupić się na kwestiach mowy i języka.1819
Wczesne objawy dysartrii wymagają natychmiastowej konsultacji medycznej:1720
- Nagłe lub niewyjaśnione zmiany w zdolności mówienia
- Niewyraźna lub wolna mowa, którą trudno zrozumieć
- Trudności w artykułowaniu dźwięków lub słów
Dysartria wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. W przypadku nagłych lub niewyjaśnionych zmian w zdolności mówienia należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub innym pracownikiem ochrony zdrowia.2021
Ocena i monitorowanie przez specjalistów
Logopeda (SLP) może dokładnie zidentyfikować i zalecić plan leczenia dla osób z dysartrią. Standardowa ocena mowy i połykania przez logopedę obejmuje:322
- Wywiad chorobowy
- Badanie napięcia, symetrii i funkcji sensomotorycznej struktur mowy podczas czynności niezwiązanych z mową, mową i połykaniem
- Ocenę charakterystyki mowy
- Samoocenę pacjenta dotyczącą wpływu zaburzenia na codzienne aktywności
Ocena dysartrii i badanie neurologiczne, w tym typ zespołu opuszkowego, są niezbędne do diagnozy i określenia stanu powodującego dysartrię oraz będą stanowić podstawę do podejmowania dalszych decyzji dotyczących badań i postępowania w poradni ALS.10
Dokładna diagnoza rodzajów dysartrii jest ważna w opracowaniu skutecznego programu leczenia dla pacjentów. Poprzez formalne i nieformalne oceny, logopedzi mogą uzyskać charakterystykę mowy pacjenta i stopień nasilenia, różnicowanie między typami dysartrii oraz identyfikację obecności powiązanych zaburzeń, takich jak dysfagia.23
Badania i technologie monitorujące
Logopeda Jimin Lee wykorzystuje rzadki instrument do analizy zdolności pacjentów do poruszania różnymi mięśniami zaangażowanymi w produkcję mowy, w celu stworzenia programu interwencji logopedycznej dla pacjentów z dysartrią.24
W badaniu pacjentów z ALS o różnym nasileniu dysartrii, stopień nasilenia dysartrii był oceniany dla każdego pacjenta na podstawie pierwszego punktu skali ALSFRS-R:25
- Pacjent bez dysartrii odpowiadał normalnemu procesowi mowy (wynik 4)
- Pacjent z łagodną dysartrią wykazywał wykrywalne zaburzenia mowy (wynik 3)
- Pacjent z umiarkowaną dysartrią odpowiadał zrozumiałej mowie z powtórzeniami (wynik 2)
- Pacjent z ciężką dysartrią wskazywał na komunikację językową połączoną z komunikacją pozawokalną (wynik 1)
Naukowcy opracowują nową publicznie dostępną bazę danych sygnałów głosowych uzyskanych od pacjentów z ALS i zdrowych osób kontrolnych wykonujących różne zadania mowy. Lepsze zrozumienie nieprawidłowości mowy u pacjentów z ALS może przyczynić się do rozwoju technologii w celu zwiększenia interakcji komunikacyjnych i pomóc w odpowiedzi na krytyczne pytania dotyczące powstawania deficytów językowych i komunikacyjnych we wszystkich stadiach choroby w celu wykrycia czułych biomarkerów dla wczesnej diagnozy i właściwej prognozy.2526
Zalecenia dotyczące monitorowania
Wyniki badań wskazują na obszary poprawy i szczegółowo opisano następujące zalecenia dotyczące tego problemu:19
- Wcześniejsze skierowanie do logopedy, oferowane w momencie diagnozy choroby neuronu ruchowego, niezależnie od podtypu
- Bieżące okresowe kontrole logopedyczne co 3-6 miesięcy
Nie ma wystarczających dowodów, aby zalecać rutynowe badania przesiewowe w kierunku dysartrii, jednak regularny monitoring osób z grupy ryzyka jest wskazany.7
Badania dotyczące leczenia dysartrii po udarze wskazują, że strategie uzupełniania mowy mogą być skuteczne i zasługują na dalsze badania. Dowody pokazują, że terapia komunikacji była najbardziej skuteczna w pierwszych 4 miesiącach i nie dawała dodatkowych korzyści poza codzienną komunikacją po pierwszych czterech miesiącach po udarze.2718
Znaczenie monitorowania dysartrii
Dysartria jest jedną z najczęstszych dolegliwości neurologicznych i może wynikać z wielu pierwotnych schorzeń neurologicznych i nieneurologicznych. Zbieranie szczegółowej historii, w tym początku, progresji, związanych objawów neurologicznych oraz historii dodatkowej od rodziny i przyjaciół, jest niezbędne. Jeśli dysartria jest objawem prezentującym, może być wymagane szeroko zakrojone badanie w celu zdiagnozowania przyczyny podstawowej.28
Dysartria może być sygnałem poważnego schorzenia. Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem w przypadku nagłych lub niewyjaśnionych zmian w zdolności mówienia.17
| Choroba podstawowa | Częstość występowania dysartrii | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Choroba Parkinsona | 44-90% | Często rozwija się w trakcie choroby |
| Stwardnienie zanikowe boczne (ALS) | 30-100% | Może poprzedzać osłabienie kończyn o 3-5 lat |
| Udar mózgu | 22-58% | Często współwystępuje z afazją |
| Choroba Huntingtona | 78-93% | Wysoka częstość występowania |
| Stwardnienie rozsiane | 25-51% | Występuje w pewnym momencie przebiegu choroby |
| Uraz mózgu | 10-86% | Częstość zależy od ciężkości urazu |
| Choroby nerwowo-mięśniowe | 26-62% | Występuje w trakcie choroby |
| Niefluencyjna wariantowa afazja pierwotna postępująca | 18-60% | Zmienna częstość występowania |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.