Cukrzyca
Epidemiologia
Cukrzyca stanowi globalną pandemię, z liczbą chorych wzrastającą z 200 mln w 1990 do 830 mln w 2022 roku, a prognozy przewidują dalszy wzrost do 853 mln do 2050 roku. W 2024 roku około 590 mln dorosłych (11,1% populacji 20-79 lat) żyje z cukrzycą, z czego 90-95% stanowi cukrzyca typu 2, napędzana czynnikami społeczno-ekonomicznymi, demograficznymi i środowiskowymi. W USA 11,6% populacji (38,4 mln osób) ma cukrzycę, z 8,7 mln niezdiagnozowanych, a rocznie diagnozuje się 1,2 mln nowych przypadków. Szczególnie wysoka jest częstość wśród seniorów (29,2% osób ≥65 lat). Ponad 4/5 chorych mieszka w krajach o niskim i średnim dochodzie, gdzie dostęp do leczenia jest ograniczony – w 2022 roku 59% dorosłych ≥30 lat nie przyjmowało leków. Cukrzyca jest przyczyną 3,4 mln zgonów rocznie globalnie (1 zgon co 9 sekund), a w USA była 8. najczęstszą przyczyną zgonów w 2021 roku (103 294 zgony jako przyczyna podstawowa). Koszty leczenia w USA w 2022 roku wyniosły 412,9 mld USD, z czego 306,6 mld to koszty bezpośrednie. Stan przedcukrzycowy dotyka 38% dorosłych w USA, a interwencje lifestyle’owe i farmakologiczne (np. metformina) mogą zmniejszyć progresję do cukrzycy typu 2 nawet o 60%.
- Epidemiologia cukrzycy – wprowadzenie
- Epidemiologia cukrzycy typu 1
- Zapadalność i chorobowość cukrzycy typu 1
- Czynniki wpływające na epidemiologię cukrzycy typu 1
- Cukrzyca typu 1 u młodzieży i młodych dorosłych
- Epidemiologia cukrzycy typu 2
- Rozpowszechnienie i trendy cukrzycy typu 2
- Czynniki ryzyka i różnice demograficzne
- Cukrzyca typu 2 w różnych regionach świata
- Stan przedcukrzycowy jako element epidemiologii
- Systemy nadzoru epidemiologicznego nad cukrzycą
- Globalne systemy nadzoru nad cukrzycą
- Krajowe systemy nadzoru nad cukrzycą
- Znaczenie systemów nadzoru nad cukrzycą
- Powikłania i obciążenie zdrowotne
- Powikłania mikronaczyniowe i makronaczyniowe
- Obciążenie zdrowotne w różnych grupach demograficznych
- Świadomość i kontrola cukrzycy
- Cukrzyca w ciąży i populacjach specjalnych
- Epidemiologia cukrzycy w ciąży
- Cukrzyca w populacjach pediatrycznych
- Cukrzyca w grupach mniejszościowych i rdzennych
- Strategie zapobiegania i wyzwania w nadzorze nad cukrzycą
- Podsumowanie danych epidemiologicznych
Epidemiologia cukrzycy – wprowadzenie
Cukrzyca stanowi jeden z największych problemów zdrowia publicznego na świecie, a jej rozpowszechnienie osiąga rozmiary pandemii. Globalne dane epidemiologiczne wskazują na dramatyczny wzrost liczby osób dotkniętych tą chorobą, co stanowi ogromne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Według najnowszych szacunków, liczba osób żyjących z cukrzycą wzrosła z 200 milionów w 1990 roku do 830 milionów w 2022 roku1. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) w swoim najnowszym raporcie szacuje, że w 2024 roku około 590 milionów dorosłych (20-79 lat) żyje z cukrzycą na całym świecie, co stanowi 11,1% globalnej populacji dorosłych, czyli 1 na 9 osób23. Prognozy są alarmujące – do 2050 roku liczba ta może wzrosnąć do około 853 milionów, co będzie stanowić około 1 na 8 dorosłych na świecie23.
W Stanach Zjednoczonych sytuacja jest równie niepokojąca. Według Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), około 1 na 10 Amerykanów cierpi na cukrzycę4. W 2021 roku 38,4 miliona Amerykanów (11,6% populacji) miało cukrzycę, z czego 29,7 miliona było zdiagnozowanych, a 8,7 miliona pozostawało bez diagnozy5. Co więcej, każdego roku diagnozowanych jest około 1,2 miliona nowych przypadków cukrzycy w USA5. Sytuacja jest szczególnie alarmująca wśród osób starszych – 29,2% Amerykanów w wieku 65 lat i starszych (16,5 miliona seniorów) cierpi na cukrzycę, zarówno zdiagnozowaną jak i niezdiagnozowaną5.
Globalne trendy w epidemiologii cukrzycy
Dynamika wzrostu zachorowań na cukrzycę różni się znacząco w zależności od regionu świata, jednak trend wzrostowy jest widoczny wszędzie. Obecnie ponad 4 na 5 dorosłych (81%) z cukrzycą mieszka w krajach o niskim i średnim dochodzie2. Rozpowszechnienie cukrzycy rośnie szybciej w krajach o niskim i średnim dochodzie niż w krajach o wysokim dochodzie1. Również pokrycie leczeniem cukrzycy jest najniższe właśnie w krajach o niskim i średnim dochodzie1.
Badania wskazują, że w 2022 roku 14% dorosłych w wieku 18 lat i starszych żyło z cukrzycą, co stanowi wzrost z 7% w 1990 roku. Co bardziej niepokojące, ponad połowa (59%) dorosłych w wieku 30 lat i starszych żyjących z cukrzycą nie przyjmowała leków na swoją chorobę w 2022 roku1. Dane z amerykańskiego Centrum Kontroli Chorób pokazują prawie czterokrotny wzrost zdiagnozowanej cukrzycy z 5,5 miliona osób w 1980 roku do 21,1 miliona w 2010 roku6.
Szczególnie niepokojący jest wzrost liczby przypadków cukrzycy typu 2 wśród dzieci i młodych dorosłych, co jest związane ze wzrostem częstości występowania otyłości w dzieciństwie, zwłaszcza wśród osób należących do grup etnicznych o wysokiej podatności6. Szacuje się, że około 352 000 Amerykanów poniżej 20 roku życia ma zdiagnozowaną cukrzycę, co stanowi około 0,35% tej populacji5.
Umieralność i obciążenie ekonomiczne
Cukrzyca jest jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie. W 2021 roku cukrzyca była bezpośrednią przyczyną 1,6 miliona zgonów, przy czym 47% wszystkich zgonów z powodu cukrzycy nastąpiło przed 70 rokiem życia1. Od 2000 roku wskaźniki umieralności z powodu cukrzycy rosną1. W 2024 roku cukrzyca była odpowiedzialna za 3,4 miliona zgonów, co oznacza 1 zgon co 9 sekund3.
W Stanach Zjednoczonych cukrzyca była ósmą wiodącą przyczyną zgonów w 2021 roku, z 103 294 aktami zgonu, w których cukrzyca była wymieniona jako podstawowa przyczyna śmierci. W sumie cukrzyca była wymieniona jako przyczyna zgonu w 399 401 aktach zgonu w 2021 roku5.
Obciążenie ekonomiczne związane z cukrzycą jest ogromne. Całkowity koszt zdiagnozowanej cukrzycy w Stanach Zjednoczonych w 2022 roku wyniósł 412,9 miliarda dolarów, z czego 306,6 miliarda dolarów stanowiły bezpośrednie koszty medyczne, a 106,3 miliarda dolarów koszty pośrednie7. Po uwzględnieniu różnic w strukturze wiekowej i płci populacji, średnie wydatki medyczne wśród osób ze zdiagnozowaną cukrzycą były 2,6 razy wyższe niż wydatki, które byłyby ponoszone w przypadku braku cukrzycy7. Globalne wydatki na zdrowie związane z cukrzycą w 2024 roku wyniosły co najmniej 1 bilion dolarów, co stanowi wzrost o 338% w ciągu ostatnich 17 lat3.
Epidemiologia cukrzycy typu 1
Cukrzyca typu 1 (T1DM) stanowi około 5-10% wszystkich przypadków cukrzycy8. Jej występowanie charakteryzuje się znacznymi różnicami geograficznymi i sezonowymi. Choć tradycyjnie badania epidemiologiczne nad cukrzycą typu 1 koncentrowały się na grupie pediatrycznej, najnowsze dane dotyczące dorosłych potwierdziły, że jest to choroba dotycząca wszystkich grup wiekowych, o szerokim spektrum klinicznym9.
Zapadalność i chorobowość cukrzycy typu 1
Zapadalność na cukrzycę typu 1 u dzieci wykazuje ogromne, prawie 400-krotne różnice między krajami, z wiekowo skorygowanymi wskaźnikami zapadalności wahającymi się od 0,1 na 100 000 osób rocznie w częściach Wenezueli i Chin do 37,8 na Sardynii i 40,9 na 100 000 osób rocznie w Finlandii10. Zapadalność na cukrzycę typu 1 wykazuje również wahania sezonowe, będąc najwyższą jesienią i zimą10.
Mimo że szczyt zachorowań na cukrzycę typu 1 wciąż przypada na wczesny okres dojrzewania, obecnie cukrzyca typu 1 jest częściej diagnozowana u dorosłych niż u dzieci. Jest to spowodowane rosnącym rozpoznawaniem cukrzycy typu 1 o początku w wieku dorosłym oraz długością okresu życia dorosłych9. Cukrzyca typu 1 nadal wykazuje znane różnice geograficzne w zachorowalności, będąc najwyższą w Europie Północnej i najniższą w Azji9.
Według danych z badania EURODIAB, zapadalność na cukrzycę typu 1 w Europie wzrosła w ostatnich dekadach, ze średnim rocznym wzrostem wynoszącym około 3,5%11. Zgodnie z najnowszymi danymi, częstość występowania cukrzycy typu 1 wzrasta rocznie o 0,34%12.
Czynniki wpływające na epidemiologię cukrzycy typu 1
Rosnąca częstość występowania cukrzycy typu 1 nie może być przypisana przyczynom genetycznym, dlatego możliwych wyjaśnień należy szukać w zmieniającym się krajobrazie czynników środowiskowych, biorąc pod uwagę, że społeczeństwa i style życia ludzi mają tendencję do ewolucji w czasie12. Ostatnio wykazano, że zapadalność na cukrzycę typu 1 wzrasta w miarę zbliżania się do morza12. Zapadalność na cukrzycę typu 1 była również związana ze średnim spożyciem mięsa w danym kraju oraz dietą bogatą w białka i fermentowalne błonniki12.
Obserwowane różnice mogą odzwierciedlać różny stopień genetycznej podatności na cukrzycę lub wynikać z różnego narażenia na środowiskowe czynniki ryzyka11. Znajomość wskaźników zapadalności i chorobowości cukrzycy typu 1 i jej powikłań ułatwia planowanie i zarządzanie zasobami ludzkimi i finansowymi dostępnymi w tych obszarach, gdzie są one najbardziej potrzebne11.
Cukrzyca typu 1 u młodzieży i młodych dorosłych
Najnowsze badania wskazują na rosnące obciążenie cukrzycą typu 1 wśród młodzieży i młodych dorosłych w wieku 10-24 lat. Zapadalność na cukrzycę typu 1 w tej grupie wiekowej wzrosła z 778 na 100 000 populacji w 1990 roku do 1107 na 100 000 populacji w 2019 roku13. Umieralność z powodu cukrzycy typu 1 wzrosła z 570 119 w 1990 roku do 612 304 w 2019 roku, co stanowi wzrost o 740%13.
Region europejski miał najwyższą zapadalność na cukrzycę typu 1 w 2019 roku. Kraje o średnim wskaźniku rozwoju społecznego (SDI) wykazały największy wzrost zapadalności na cukrzycę typu 1 między 1990 a 2019 rokiem13. Obciążenie cukrzycą typu 1 jest większe w krajach o niskim SDI, co wymaga specyficznych działań i skutecznej współpracy między krajami o różnych poziomach SDI w celu poprawy opieki diabetologicznej u młodzieży13.
Epidemiologia cukrzycy typu 2
Cukrzyca typu 2 (T2DM) stanowi około 90-95% wszystkich przypadków cukrzycy82. Jest ona napędzana przez czynniki społeczno-ekonomiczne, demograficzne, środowiskowe i genetyczne2. Epidemiologia cukrzycy typu 2 charakteryzuje się dynamicznym wzrostem na całym świecie, stanowiąc istotne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej.
Rozpowszechnienie i trendy cukrzycy typu 2
Rozpowszechnienie cukrzycy typu 2 pokazuje wzór dystrybucji, który odpowiada rozwojowi społeczno-ekonomicznemu. Regiony rozwinięte, takie jak Europa Zachodnia, wykazują znacznie wyższe wskaźniki rozpowszechnienia, które nadal rosną pomimo działań w zakresie zdrowia publicznego14. Globalne rozpowszechnienie cukrzycy typu 2 ma wzrosnąć do 7079 osób na 100 000 do 2030 roku, odzwierciedlając ciągły wzrost we wszystkich regionach świata1415.
Wysokie rozpowszechnienie cukrzycy typu 2 na całym świecie nadal rośnie i nie ma oznak stabilizacji. Niepokojącym odkryciem jest szybko rosnące obciążenie w krajach o niższych dochodach16. Cukrzyca typu 2 nadal zwiększa swoją częstość występowania, zapadalność i pozostaje wiodącą przyczyną cierpienia ludzi i zgonów16.
Czynniki ryzyka i różnice demograficzne
Częstość występowania cukrzycy jest wyższa w określonych populacjach17. Korzystając z danych z ogólnokrajowego badania osób w wieku 20 lat lub starszych, częstość występowania zdiagnozowanej cukrzycy typu 2 w Stanach Zjednoczonych (2018) wynosiła 7,5% wśród białych Amerykanów nie-latynoskiego pochodzenia, 9,2% wśród Amerykanów azjatyckiego pochodzenia nie-latynoskiego, 12,5% wśród Amerykanów latynoskiego pochodzenia, 11,7% wśród czarnych Amerykanów nie-latynoskiego pochodzenia i 14,7% wśród rdzennych Amerykanów/rodowitych mieszkańców Alaski17.
W Wielkiej Brytanii osoby pochodzenia azjatyckiego (w tym indyjskiego, pakistańskiego, bengalskiego), chińskiego, czarnoafrykańskiego i karaibskiego mają 2-4 razy większe prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę niż populacje białe. Cukrzyca typu 2 rozwija się również przy niższych progach wagowych dla tych grup w porównaniu do osób rasy białej18.
Najbardziej istotnymi środowiskowymi czynnikami ryzyka cukrzycy są otyłość i brak aktywności fizycznej19. Ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 zostało szeroko uznane za związane z niższą pozycją społeczno-ekonomiczną w różnych krajach15.
Cukrzyca typu 2 w różnych regionach świata
Cukrzyca występuje na całym świecie, ale jest bardziej powszechna (szczególnie typu 2) w krajach bardziej rozwiniętych. Największy wzrost wskaźników występuje jednak w krajach o niskim i średnim dochodzie, w tym w Azji i Afryce, gdzie prawdopodobnie będzie mieszkać większość osób z cukrzycą do 2030 roku15.
Wzrost zapadalności w krajach rozwijających się podąża za trendem urbanizacji i zmian stylu życia, w tym coraz bardziej siedzącego trybu życia, mniej fizycznie wymagającej pracy oraz globalnej transformacji żywieniowej, charakteryzującej się zwiększonym spożyciem żywności o wysokiej gęstości energetycznej, ale ubogiej w składniki odżywcze (często o wysokiej zawartości cukrów i tłuszczów nasyconych, czasem określanej jako dieta typu zachodniego)15.
| Region | Cechy charakterystyczne epidemiologii cukrzycy typu 2 |
|---|---|
| Europa | Wysokie wskaźniki rozpowszechnienia, szczególnie w Europie Zachodniej14 |
| Ameryka Północna | 11,6% populacji z cukrzycą, z szacowanym wzrostem do 48,3 miliona do 2050 roku515 |
| Azja | Szybki wzrost, z najwyższym przewidywanym wskaźnikiem w Azji Południowo-Wschodniej (23-25% GDM)2015 |
| Afryka | Przewidywany szybki wzrost, odzwierciedlający zmiany stylu życia i urbanizację15 |
| Ameryka Łacińska | Rosnące wskaźniki, związane z urbanizacją i zmianami diety15 |
Stan przedcukrzycowy jako element epidemiologii
Stan przedcukrzycowy (prediabetes) jest istotnym elementem epidemiologii cukrzycy, stanowiąc wczesne stadium tej choroby. W 2021 roku 97,6 miliona Amerykanów w wieku 18 lat i starszych miało stan przedcukrzycowy5. Szacuje się, że w 2020 roku 38% wszystkich dorosłych w USA miało stan przedcukrzycowy21.
W Wielkiej Brytanii szacuje się, że 6,3 miliona osób jest narażonych na zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 na podstawie poziomów cukru we krwi. Szacuje się, że 1,3 miliona osób obecnie żyje z cukrzycą typu 2, ale jeszcze nie zostało zdiagnozowanych. Oznacza to, że szacunkowo 12,1 miliona dorosłych w Wielkiej Brytanii żyje z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym18.
Powszechność stanu przedcukrzycowego jest alarmująca. Badania wykazują, że u osób z wysokim ryzykiem i zaburzeniami tolerancji glukozy (IGT), progresję do cukrzycy typu 2 można zmniejszyć poprzez intensywną interwencję w stylu życia, obejmującą dietę lub aktywność fizyczną, lub poprzez terapię lekami obniżającymi poziom glukozy, takimi jak metformina6.
Systemy nadzoru epidemiologicznego nad cukrzycą
Systemy nadzoru nad cukrzycą są kluczowe dla zrozumienia rozmiarów problemu, identyfikacji grup wysokiego ryzyka, formułowania rozsądnej polityki opieki zdrowotnej i oceny postępów w zapobieganiu tej chorobie. Nadzór nad cukrzycą jest istotnym elementem strategii Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i innych organizacji zdrowotnych na całym świecie1.
Globalne systemy nadzoru nad cukrzycą
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) prowadzi nadzór nad cukrzycą i jej czynnikami ryzyka1. WHO opracowuje profile krajowe dotyczące cukrzycy, zawierające dane o rozpowszechnieniu cukrzycy i trendach, umieralności, czynnikach ryzyka, dostępności krajowych planów dotyczących cukrzycy, monitorowaniu i nadzorze, pierwotnej profilaktyce i polityce leczenia oraz dostępności leków, podstawowych technologii i procedur22.
Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) publikuje IDF Diabetes Atlas, który jest autorytatywnym źródłem informacji o globalnym wpływie cukrzycy. Atlas dostarcza statystyk dotyczących rozpowszechnienia cukrzycy, umieralności związanej z cukrzycą i wydatków na opiekę zdrowotną na poziomie globalnym, regionalnym i krajowym223. IDF opracowało również przewodnik dotyczący badań epidemiologicznych cukrzycy, mający na celu utworzenie znormalizowanych metod epidemiologicznych w badaniach nad cukrzycą, umożliwiających badaczom prowadzenie wysokiej jakości badań generujących solidne dane24.
Krajowe systemy nadzoru nad cukrzycą
W Stanach Zjednoczonych U.S. Diabetes Surveillance System jest interaktywnym narzędziem internetowym, które dostarcza danych o cukrzycy na poziomie krajowym, stanowym i powiatowym. Dostarcza również danych według wieku, płci, rasy/pochodzenia etnicznego i wykształcenia4. Ten system nadzoru jest prowadzony przez CDC i zawiera najnowsze dane dotyczące zapadalności, chorobowości, powikłań, kosztów i innych aspektów cukrzycy425.
W Kanadzie Canadian Chronic Disease Surveillance System (CCDSS) został utworzony w 1999 roku jako National Diabetes Surveillance System (NDSS) i dostarcza informacji o ponad 20 chorobach przewlekłych, w tym o cukrzycy26. Obecnie 8,8% Kanadyjczyków (9,4% mężczyzn, 8,1% kobiet, w wieku jednego roku i starszych) żyje z cukrzycą, a każdego dnia diagnozowanych jest około 549 nowych przypadków26. Od 2000 roku standaryzowany względem wieku wskaźnik chorobowości wzrósł średnio o 3,3% rocznie26.
W Niemczech Diabetes Surveillance w Instytucie Roberta Kocha (RKI) jest finansowany przez Federalne Ministerstwo Zdrowia. Projekt ma na celu opracowanie okresowej sprawozdawczości zdrowotnej dotyczącej cukrzycy opartej na wskaźnikach, aby dostarczyć szybkich i zorientowanych na działanie informacji dla polityki zdrowotnej, badań zdrowotnych, opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego27.
Znaczenie systemów nadzoru nad cukrzycą
Systemy nadzoru nad cukrzycą mają kluczowe znaczenie dla walki z globalną epidemią cukrzycy i chorób niezakaźnych (NCD). Stworzenie danych wyjściowych do monitorowania trendów i oceny postępów krajów w zwalczaniu epidemii jest niezbędne22.
Nadzór zdrowia publicznego nad cukrzycą jest istotną częścią zmniejszania obciążenia chorobą w społecznościach, identyfikacji grup wysokiego ryzyka, formułowania rozsądnej polityki opieki zdrowotnej i oceny postępów w zapobieganiu tej chorobie28. Dane z systemów nadzoru są wykorzystywane do zrozumienia obciążenia zdrowotnego, ekonomicznego i śmiertelności związanej z cukrzycą w danym regionie4.
Zintegrowane ramy nadzoru i monitorowania mogą wzmocnić zdecentralizowane podejmowanie decyzji poprzez połączenie mocnych stron różnych badań i elektronicznych kartotek medycznych29. Wiele krajów, zwłaszcza o niskim i średnim dochodzie, stoi przed podobnymi wyzwaniami jak Indie i podobnie skorzystałoby z rozwiązań proponowanych przez badaczy30.
Powikłania i obciążenie zdrowotne
Cukrzyca jest związana ze znaczną zachorowalnością i przedwczesną umieralnością. Obciążenie chorobowe związane z cukrzycą (zarówno typu 1, jak i 2) może prowadzić do powikłań w wielu układach ciała, w tym nefropatii, neuropatii i retinopatii15.
Powikłania mikronaczyniowe i makronaczyniowe
Osoby z cukrzycą są narażone na zwiększone ryzyko chorób serca, udaru mózgu, ślepoty, niewydolności nerek, chorób zębów i amputacji kończyn dolnych (niezwiązanych z urazami)31. Powikłania makro- i mikronaczyniowe są największą przyczyną nadmiernej zachorowalności i umieralności w tej populacji9.
Około połowa pacjentów z cukrzycą typu 2 umiera z powodu chorób sercowo-naczyniowych, a 10% z powodu niewydolności nerek15. Cukrzyca jest związana z 2-4-krotnie zwiększonym ryzykiem niewydolności serca32. Wśród pacjentów z niewydolnością serca częstość występowania cukrzycy jest 2-2,5 razy wyższa niż w populacji ogólnej33.
Cukrzyca jest również głównym czynnikiem ryzyka przewlekłej choroby nerek (CKD), przy czym do 40% osób żyjących z cukrzycą dotkniętych jest tą chorobą23. W 2020 roku rdzeni Amerykanie/rodowici mieszkańcy Alaski byli ponad dwa razy bardziej narażeni na zdiagnozowanie schyłkowej niewydolności nerek z powodu cukrzycy niż biali nie-Latynosi34.
Obciążenie zdrowotne w różnych grupach demograficznych
Obciążenie zdrowotne związane z cukrzycą jest nierównomiernie rozłożone w różnych grupach demograficznych. W Stanach Zjednoczonych w 2020 roku Latynosi byli 1,5 razy bardziej narażeni na śmierć z powodu cukrzycy niż biali nie-Latynosi35. W 2022 roku dorośli Latynosi byli o 60% bardziej narażeni na zdiagnozowanie cukrzycy przez lekarza niż dorośli biali nie-Latynosi35.
W 2020 roku Latynosi byli ponad dwa razy bardziej narażeni na hospitalizację z powodu leczenia schyłkowej niewydolności nerek związanej z cukrzycą w porównaniu do białych nie-Latynosów35. Wskaźnik amputacji kończyn dolnych wśród przyjętych dorosłych w wieku 18 lat i starszych z cukrzycą wynosił 46,6 na 100 000 populacji wśród Latynosów, w porównaniu do 27,8 wśród białych nie-Latynosów36.
W 2021 roku nie-latynoscy rdzenni Amerykanie/rodowici mieszkańcy Alaski byli 1,6 razy bardziej narażeni na śmierć z powodu cukrzycy niż nie-latynoscy biali34. Śmiertelność z powodu cukrzycy, standaryzowana względem wieku, na 100 000 populacji w 2021 roku wynosiła 56,9 dla nie-latynoskich rdzennych Amerykanów/rodowitych mieszkańców Alaski (mężczyźni) i 46,7 (kobiety), w porównaniu do 39,3 dla nie-latynoskich białych (mężczyźni) i 27,6 (kobiety)34.
Świadomość i kontrola cukrzycy
Wiele osób z cukrzycą nie jest świadomych swojej choroby, co prowadzi do opóźnionego leczenia i zwiększonego ryzyka powikłań. Szacuje się, że ponad 4 na 10 osób nie wie, że ma tę chorobę2. W Stanach Zjednoczonych z 38,4 miliona dorosłych z cukrzycą, 29,7 miliona zostało zdiagnozowanych, a 8,7 miliona pozostaje niezdiagnozowanych5.
Odpowiednia kontrola cukrzycy jest istotna dla zapobiegania powikłaniom. Jednak wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia cukrzycy może znacznie zmniejszyć ryzyko powikłań. Podjęcie proaktywnych kroków może zapewnić lepsze wyniki zdrowotne i poprawić jakość życia37. Stałe monitorowanie poziomu glukozy we krwi ma kluczowe znaczenie dla optymalnej kontroli. Niekontrolowany poziom glukozy we krwi może prowadzić do powikłań, takich jak ślepota, choroby nerek, trudno gojące się rany, a nawet śmierć37.
W badaniu przeprowadzonym w Yazd w Iranie, spośród osób z cukrzycą 58,3% nie było odpowiednio kontrolowanych, co nie było statystycznie istotnie związane ze statusem społeczno-ekonomicznym38. Większość osób z cukrzycą była świadoma swojej choroby, ale połowa z nich nie była kontrolowana39.
Cukrzyca w ciąży i populacjach specjalnych
Cukrzyca w ciąży stanowi znaczące wyzwanie dla zdrowia publicznego, wpływając na zdrowie zarówno matki, jak i dziecka. Obejmuje ona zarówno przypadki cukrzycy przedciążowej, jak i cukrzycy ciążowej (GDM), która rozwija się w trakcie ciąży.
Epidemiologia cukrzycy w ciąży
Szacuje się, że 16,9% ciąż na całym świecie jest dotkniętych hiperglikemią w ciąży według kryteriów WHO, co odpowiada 21,4 miliona z 127,1 miliona żywych urodzeń u kobiet. Częstość występowania rośnie, co przypisuje się kombinacji wyższego wskaźnika otyłości, zaawansowanego wieku matki oraz zmian w kryteriach screeningowych i diagnostycznych20.
Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) oszacowała w 2019 roku (9. edycja), że globalnie ogólna częstość występowania cukrzycy w ciąży wynosiła 15,5%, z czego 12,8% stanowiła cukrzyca ciążowa, 1,3% cukrzyca wcześniej istniejąca i 1,3% cukrzyca po raz pierwszy wykryta w ciąży20.
W Wielkiej Brytanii do 5% ciąż u kobiet jest powikłanych przez cukrzycę wcześniej istniejącą lub ciążową (GDM). Z tej kohorty około 87,5% ma cukrzycę ciążową, 7,5% cukrzycę typu 1 i 5% cukrzycę typu 2. W ciągu ostatnich 17 lat duże badanie epidemiologiczne obejmujące ponad 400 000 ciąż wykazało, że częstość występowania cukrzycy typu 1 wzrosła z 1,56 do 4,09 na 1 000 ciąż, a cukrzycy typu 2 z 2,34 do 10,62 na 1 000 ciąż20.
Cukrzyca w populacjach pediatrycznych
Wzrost częstości występowania otyłości wśród dzieci doprowadził do pojawienia się cukrzycy typu 2 u dzieci i młodych dorosłych, szczególnie w wysoce podatnych grupach etnicznych6. Szacuje się, że około 352 000 Amerykanów poniżej 20 roku życia ma zdiagnozowaną cukrzycę, co stanowi około 0,35% tej populacji5.
W latach 2017-2018 roczna zapadalność na zdiagnozowaną cukrzycę u młodzieży była szacowana na 18 200 przypadków cukrzycy typu 1 i 5 300 przypadków cukrzycy typu 25. Szczególnie niepokojący jest wzrost czynników ryzyka cukrzycy typu 2 u dzieci i młodzieży40.
W badaniu przeprowadzonym w Arabii Saudyjskiej częstość występowania zarówno znanej cukrzycy typu 1, jak i typu 2 u dzieci i młodzieży okazała się być wyższa niż wcześniej obserwowano w innych społecznościach41. Nieprawidłowy metabolizm glukozy jest wysoce rozpowszechniony wśród saudyjskich dzieci i młodzieży, przekraczając 10%, a ponad 90% z nich nie było świadomych swojej choroby41.
Cukrzyca w grupach mniejszościowych i rdzennych
Rdzenni Amerykanie mają najwyższe wskaźniki cukrzycy typu 2 w Stanach Zjednoczonych. Zapobieganie i leczenie cukrzycy są ważnymi priorytetami dla zmniejszenia jej występowania i powikłań42. Przez trzy dekady IHS służył jako lider w walce z epidemią cukrzycy w społecznościach amerykańskich Indian i rdzennych mieszkańców Alaski (AI/AN), zdobywając krajowe uznanie za poprawę jakości leczenia cukrzycy42.
W 2023 roku dorośli z plemion amerykańskich Indian/rodowitych mieszkańców Alaski byli 1,5 razy bardziej narażeni na zdiagnozowanie cukrzycy niż dorośli biali nie-Latynosi34. W 2021 roku nie-latynoscy amerykańscy Indianie/rodowici mieszkańcy Alaski byli 1,6 razy bardziej narażeni na śmierć z powodu cukrzycy niż nie-latynoscy biali34.
Surowa częstość występowania zdiagnozowanej cukrzycy wśród dorosłych w wieku 18 lat i starszych w latach 2019-2021 wynosiła 16,0% wśród nie-latynoskich amerykańskich Indian/rodowitych mieszkańców Alaski, w porównaniu do 8,5% wśród nie-latynoskich białych34.
Strategie zapobiegania i wyzwania w nadzorze nad cukrzycą
Wobec rosnącego obciążenia cukrzycą na całym świecie, opracowanie i wdrożenie skutecznych strategii zapobiegania i nadzoru jest kluczowe dla zmniejszenia wpływu tej choroby na zdrowie publiczne i systemy opieki zdrowotnej.
Strategie zapobiegania cukrzycy
Randomizowane badania kliniczne w kilku krajach dostarczyły dowodów, że u osób z wysokim ryzykiem i zaburzeniami tolerancji glukozy (IGT), progresję do cukrzycy typu 2 można zmniejszyć poprzez intensywną interwencję w stylu życia, obejmującą dietę lub aktywność fizyczną, lub poprzez terapię lekami obniżającymi poziom glukozy, takimi jak metformina6.
Modyfikacje stylu życia mogą obniżyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 o prawie 60%31. Cukrzycę można leczyć, a jej konsekwencji można uniknąć lub opóźnić je poprzez dietę, aktywność fizyczną, leki i regularne badania przesiewowe oraz leczenie powikłań40.
WHO/PAHO ma na celu stymulowanie i wspieranie przyjmowania skutecznych środków nadzoru, zapobiegania i kontroli cukrzycy i jej powikłań, szczególnie w krajach o niskim i średnim dochodzie40. Globalny raport WHO na temat cukrzycy zawiera przegląd obciążenia cukrzycą, dostępnych interwencji w celu zapobiegania i zarządzania cukrzycą oraz zalecenia dla rządów, osób indywidualnych, społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego40.
Wyzwania w nadzorze i monitorowaniu
Znaczny odsetek pacjentów nie jest świadomy swojej choroby (od 30% w Iranie do 86% w Tunezji na Bliskim Wschodzie i od 24,1 do 75,1% w innych częściach świata)38. Opóźnienie w diagnozowaniu cukrzycy zwiększa koszty leczenia i zmniejsza rokowanie choroby38.
Różnice między badaniami doprowadziły do różnic w raportowanych liczbach dla wskaźników kontinuum opieki nad cukrzycą29. Zintegrowane ramy nadzoru i monitorowania mogą wzmocnić zdecentralizowane podejmowanie decyzji poprzez połączenie mocnych stron różnych badań i elektronicznych kartotek medycznych29.
Po zatwierdzeniu produktu do użytku przez FDA, obecnie nie istnieje systematyczny program nadzoru po wprowadzeniu na rynek, który monitorowałby bieżącą jakość produktu po zatwierdzeniu43. Systemy monitorowania glukozy we krwi o niskiej jakości mogą negatywnie wpływać na zdolność osób z cukrzycą do rzetelnego monitorowania poziomu glukozy we krwi i mogą prowadzić do niekorzystnych skutków zdrowotnych43.
Przyszłe kierunki i badania
Ostatnie postępy w technologii genomicznej i technikach molekularnych znacznie ułatwiły identyfikację biomarkerów choroby, poszerzyły zrozumienie patogenezy różnych powszechnych chorób i zapoczątkowały erę medycyny precyzyjnej. Wiele z tych postępów w dziedzinie cukrzycy stało się możliwe dzięki głębokiemu fenotypowaniu kohort epidemiologicznych i analizie różnych danych omicznych w odniesieniu do szczegółowych informacji klinicznych44.
Najnowsze badania podkreślają możliwość, a także potencjalne korzyści, włączenia profilowania molekularnego do projektowania i tworzenia badań epidemiologicznych cukrzycy, co może również poszerzyć zrozumienie heterogeniczności cukrzycy44.
Korzystanie z przykładów z literatury, a także z własnych doświadczeń w prowadzeniu badań omicznych z wykorzystaniem Hongkońskiego Rejestru Cukrzycy i Hongkońskiego Biobanku Cukrzycy, a także innych kohort, ilustruje wartość dodania badań omicznych do badań epidemiologicznych44.
Poprzez zrozumienie dokładnych mechanizmów, poprzez które czynniki środowiskowe odgrywają rolę w rozwoju cukrzycy typu 1, możemy rzucić światło na złożoną patogenezę choroby, zidentyfikować nowe czynniki ryzyka, które są nadal nieznane, i wreszcie wymyślić, jakie środki zdrowia publicznego są wymagane, aby zatrzymać wzrost nowych przypadków cukrzycy typu 112.
Podsumowanie danych epidemiologicznych
Cukrzyca pozostaje jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego na świecie, a jej rosnące rozpowszechnienie ma głębokie implikacje dla systemów opieki zdrowotnej, gospodarek i jakości życia milionów ludzi. Dane epidemiologiczne jednoznacznie wskazują na alarmujący trend wzrostowy, który wymaga skoordynowanych działań na poziomie globalnym, krajowym i lokalnym.
Kluczowe trendy epidemiologiczne
Globalne rozpowszechnienie cukrzycy wzrosło drastycznie w ciągu ostatnich dekad, z 200 milionów osób w 1990 roku do 830 milionów w 2022 roku1. Prognozy wskazują na dalszy wzrost do 853 milionów do 2050 roku23. Rozpowszechnienie jest najwyższe wśród osób w wieku 65 lat i starszych, z częstością występowania przekraczającą 20% dla tej grupy demograficznej na całym świecie45.
Cukrzyca typu 2 stanowi około 90-95% wszystkich przypadków i jest napędzana przez czynniki społeczno-ekonomiczne, demograficzne, środowiskowe i genetyczne82. Stan przedcukrzycowy dotyka miliony osób na całym świecie – w Stanach Zjednoczonych 97,6 miliona dorosłych (38% populacji dorosłych) ma stan przedcukrzycowy521.
Istnieją znaczące różnice w rozpowszechnieniu cukrzycy między różnymi grupami etnicznymi i demograficznymi. Rdzenni Amerykanie, Latynosi i czarni Amerykanie mają znacznie wyższe wskaźniki cukrzycy niż biali Amerykanie173534. Podobnie, osoby o niższym statusie społeczno-ekonomicznym są bardziej narażone na rozwój cukrzycy typu 215.
Implikacje dla systemów opieki zdrowotnej
Obciążenie ekonomiczne związane z cukrzycą jest ogromne. Całkowity koszt zdiagnozowanej cukrzycy w Stanach Zjednoczonych w 2022 roku wyniósł 412,9 miliarda dolarów7. Na całym świecie cukrzyca spowodowała wydatki na opiekę zdrowotną wynoszące co najmniej 1 bilion dolarów, co stanowi wzrost o 338% w ciągu ostatnich 17 lat3.
Systemy opieki zdrowotnej stoją przed ogromnymi wyzwaniami związanymi z zapewnieniem odpowiedniej opieki rosnącej liczbie osób z cukrzycą. W wielu krajach, szczególnie o niskim i średnim dochodzie, dostęp do leczenia cukrzycy jest ograniczony, a pokrycie leczeniem jest niskie1. W 2022 roku ponad połowa (59%) dorosłych w wieku 30 lat i starszych żyjących z cukrzycą nie przyjmowała leków na swoją chorobę1.
Problematyczne jest również to, że znaczna część osób z cukrzycą (ponad 40% globalnie) nie jest świadoma swojej choroby2, co prowadzi do opóźnionego leczenia i zwiększonego ryzyka powikłań. Szybki wzrost cukrzycy wśród dzieci i młodzieży stawia dodatkowe wyzwania dla systemów opieki zdrowotnej640.
Cukrzyca jako globalny priorytet zdrowia publicznego
Światowa Organizacja Zdrowia i inne międzynarodowe organizacje uznają cukrzycę za główny priorytet zdrowia publicznego. WHO ma na celu stymulowanie i wspieranie przyjmowania skutecznych środków nadzoru, zapobiegania i kontroli cukrzycy i jej powikłań, szczególnie w krajach o niskim i średnim dochodzie140.
W kwietniu 2021 roku WHO uruchomiła Globalny Kompakt ds. Cukrzycy, globalną inicjatywę mającą na celu trwałą poprawę w zakresie zapobiegania i leczenia cukrzycy, ze szczególnym uwzględnieniem wspierania krajów o niskim i średnim dochodzie46. Kompakt łączy rządy krajowe, organizacje ONZ, organizacje pozarządowe, podmioty sektora prywatnego, instytucje akademickie i fundacje filantropijne, osoby żyjące z cukrzycą i międzynarodowych darczyńców, aby pracować nad wspólną wizją zmniejszenia ryzyka cukrzycy i zapewnienia, że wszystkie osoby, u których zdiagnozowano cukrzycę, mają dostęp do sprawiedliwego, kompleksowego, przystępnego cenowo i wysokiej jakości leczenia i opieki46.
W maju 2021 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia uzgodniło rezolucję w sprawie wzmocnienia zapobiegania i kontroli cukrzycy46. Istnieje globalnie uzgodniony cel, aby zatrzymać wzrost cukrzycy i otyłości do 2025 roku40.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.