Ból biodra u dorosłych
Epidemiologia
Ból biodra dotyka około 10% populacji dorosłych, z wyraźnym wzrostem częstości występowania u osób starszych, sięgającym 19,2% w grupie powyżej 60 lat. W badaniach epidemiologicznych odnotowano zróżnicowanie geograficzne, z najwyższym rozpowszechnieniem choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego (HOA) w Europie (12,59%, 95% CI 7,17-19,25) i najniższym w Afryce (1,20%, 95% CI 0,40-2,38). Kobiety są dwukrotnie bardziej narażone na ból biodra niż mężczyźni, choć różnice w rozpowszechnieniu HOA nie są statystycznie istotne. Najczęstsze etiologie bólu biodra to HOA (6,7-9,7% u osób >45 r.ż.), zespół bolesności krętarza większego (10-25% populacji) oraz zespół konfliktu udowo-panewkowego (FAI) występujący u 10-15% dorosłych. Urazy sportowe stanowią istotną grupę przyczyn, z naderwaniami mięśni przywodzicieli dominującymi u piłkarzy (62% urazów biodra/pachwiny). Złamania biodra, szczególnie u osób powyżej 75 lat, generują wysoką śmiertelność (20-24% w pierwszym roku) i znaczne upośledzenie funkcji.
- Epidemiologia bólu biodra u dorosłych
- Częstotliwość występowania bólu biodra
- Różnice w rozpowszechnieniu bólu biodra w zależności od regionu
- Różnice płciowe i wiekowe w występowaniu bólu biodra
- Występowanie bólu biodra u osób aktywnych i sportowców
- Rozpowszechnienie konkretnych schorzeń biodra
- Społeczno-ekonomiczne i zdrowotne konsekwencje bólu biodra
- Koszty ekonomiczne bólu biodra
- Nadzór i monitorowanie bólu biodra
- Podsumowanie epidemiologiczne
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia bólu biodra u dorosłych
Ból biodra stanowi istotny problem zdrowotny dotykający znaczną część populacji dorosłych na całym świecie. Występowanie tego schorzenia różni się w zależności od wielu czynników, w tym wieku, płci oraz uwarunkowań geograficznych. Dokładne oszacowanie rozpowszechnienia bólu biodra jest trudne ze względu na różnice metodologiczne między badaniami, jednak dostępne dane wskazują na jego znaczącą częstość w populacji ogólnej.1
Częstotliwość występowania bólu biodra
Częstość występowania bólu biodra w populacji ogólnej szacuje się na około 10%, przy czym odsetek ten znacząco wzrasta wraz z wiekiem. W jednym z badań wykazano, że 14,3% dorosłych zgłaszało znaczący ból biodra występujący w większości dni w ciągu poprzednich 6 tygodni.12 Inne badania podają jeszcze wyższe wskaźniki – szacuje się, że 19,2% osób starszych zgłasza ból biodra, a 32,6% ból kolana.3 Z kolei w koreańskim badaniu epidemiologicznym obejmującym prawie 9 milionów osób wykazano, że 9,7% populacji doświadcza bólu biodra.4
Badanie przeprowadzone w Niemczech wśród osób w wieku co najmniej 40 lat wykazało, że ból biodra występował u 15,2% badanych, przy czym 3,5% zgłaszało ból obustronny. Jednoczesne występowanie bólu biodra i kolana odnotowano u 5,5% osób.5 W innym badaniu niemieckim stwierdzono, że wśród osób w wieku 60 lat i starszych, standardowe rozpowszechnienie bólu stawu biodrowego wynosiło 19,2%, a ból obustronny dotyczył 4,0% badanych.6
Różnice w rozpowszechnieniu bólu biodra w zależności od regionu
Rozpowszechnienie bólu biodra wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. Badania sugerują, że najwyższe wskaźniki występują w krajach europejskich, szczególnie w Skandynawii.7 Natomiast niższe wskaźniki odnotowuje się w Afryce i Azji.8
Meta-analiza uwzględniająca 31 badań z udziałem 326 463 uczestników wykazała, że globalne rozpowszechnienie choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego (oceniane według kryterium K-L stopnia ≥2) wynosi 8,55% (95% CI 4,85-13,18). Najniższe rozpowszechnienie odnotowano w Afryce – 1,20% (95% CI: 0,40-2,38), następnie w Azji – 4,26% (95% CI 0,02-14,93) i Ameryce Północnej – 7,95% (95% CI 1,98-17,36), a najwyższe w Europie – 12,59% (95% CI 7,17-19,25).8
Różnice płciowe i wiekowe w występowaniu bólu biodra
Ból biodra jest generalnie częstszy u kobiet niż u mężczyzn. Według niektórych badań, kobiety są dwukrotnie bardziej narażone na ból biodra niż mężczyźni.9 Jednak w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, nie stwierdzono statystycznie istotnej różnicy w rozpowszechnieniu między mężczyznami (9,42%, 95% CI: 4,81-15,34) a kobietami (7,94%, 95% CI: 3,57-13,81).8
Wiek jest jednym z głównych czynników ryzyka bólu biodra, z wyraźnym wzrostem częstości występowania wraz z wiekiem.4 Model regresji wykazał korelację między wiekiem a rozpowszechnieniem choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, co potwierdza, że rosnący wiek może być czynnikiem ryzyka tego schorzenia.10 Szczyt występowania złamań biodra przypada na wiek 75-79 lat dla obu płci.11
W populacji osób starszych (powyżej 60 roku życia) aż 14,3% dorosłych zgłasza znaczący ból biodra ograniczający aktywność.12 U osób w podeszłym wieku ból biodra jest często związany z chorobą zwyrodnieniową stawów oraz złamaniami.2
Występowanie bólu biodra u osób aktywnych i sportowców
Ból biodra i pachwiny stanowi znaczny odsetek urazów sportowych. U dorosłych nieelitarnych piłkarzy, urazy biodra i pachwiny stanowią od 28% do 45% wszystkich urazów u kobiet oraz od 49% do 55% u mężczyzn.13 Około 10% osób poszukujących pomocy z powodu urazów w gabinetach medycyny sportowej zgłasza ból biodra i/lub pachwiny, zwykle o charakterze przewlekłym.14
W przeglądzie obejmującym 894 młodych dorosłych sportowców (w wieku 26-30 lat) z przewlekłym bólem pachwiny, którzy uprawiali piłkę nożną, rugby i sporty gaelickie, zidentyfikowano 24 różne kombinacje urazów klinicznych. Izolowane urazy stawu biodrowego były powszechne i występowały u 55,98% badanych. Częste przyczyny bólu obejmowały zespół konfliktu udowo-panewkowego (FAI), który był częstszy u mężczyzn i stanowił 40% problemów ze stawem biodrowym, uszkodzenie obrąbka stawowego, które było częstsze u kobiet, stanowiące 33%, oraz chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego, stanowiącą 24%.14
Wśród piłkarzy, 10-18% wszystkich urazów to urazy biodra lub pachwiny, a 62% z nich to naderwania mięśni przywodzicieli.15 Zespół trzaskającego biodra jest trzecią najczęstszą patologią biodra u młodych kobiet i najczęściej obserwuje się go wśród gimnastyczek i tancerzy baletowych. Zespół ten zgłaszany jest jako przypadkowe znalezisko u około 5-10% populacji ogólnej.15
Rozpowszechnienie konkretnych schorzeń biodra
Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego
Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (HOA) jest jedną z najczęstszych przyczyn bólu biodra u dorosłych. U osób powyżej 45 roku życia, od 6,7% do 9,7% cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego, a jeden na czterech dorosłych rozwinie objawową HOA w ciągu swojego życia.13 Staw biodrowy jest trzecim najczęściej dotkniętym chorobą zwyrodnieniową stawem po kolanie i ręce.16
W Wielkiej Brytanii szacuje się, że 3,2 miliona osób cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego.17 Ryzyko zachorowania na objawową HOA u osób osiągających wiek 85 lat szacowano nawet na 25% w niektórych regionach.16
Częstość występowania objawowej HOA wynosi 88 na 100 000 osób rocznie.1819 Znormalizowane pod względem wieku rozpowszechnienie objawowej radiograficznej HOA waha się od 1% do 10% w dużych badaniach populacyjnych.19
Zespół bolesności krętarza większego
Najbardziej powszechną przyczyną bólu bocznej części biodra jest zespół bolesności krętarza większego (wcześniej nazywany zapaleniem kaletki krętarza większego).20 Ból bocznej części biodra dotyka 10% do 25% populacji ogólnej.21
Zespół bolesności krętarza większego objawia się jako ból bocznej części biodra nasilany przez chodzenie lub inne aktywności fizyczne, długotrwałe siedzenie oraz spanie na dotkniętym bólem biodrze.20
Zespół konfliktu udowo-panewkowego
Częstość występowania zespołu konfliktu udowo-panewkowego (FAI) u dorosłych wynosi około 10-15%, przy czym wskaźniki konsekwentnie rosły w latach 2000-2016.19 FAI występuje z powodu niewielkich nieprawidłowości w kształcie „kuli i panewki”. Ruch między kośćmi może powodować uszkodzenie chrząstki na powierzchniach i innych tkanek wokół krawędzi stawu biodrowego.22
Złmania biodra
Złamania biodra są poważnym problemem zdrowotnym, szczególnie u osób starszych. W 2010 roku szacowano, że na całym świecie dochodzi do 2,7 miliona złamań biodra rocznie.11 Prawie 75% wszystkich złamań biodra występuje u kobiet.7
Wraz ze starzeniem się globalnej populacji, liczba złamań biodra ma się niemal podwoić w latach 2018-2050.23 Do 2050 roku światowa częstość występowania złamań biodra ma wzrosnąć o 310% u mężczyzn i 240% u kobiet w porównaniu do wskaźników z 1990 roku.23
Badanie przeprowadzone w 29 krajach europejskich wykazało, że prawdopodobieństwo złamania biodra w pozostałym okresie życia (%) w wieku 50 lat wynosiło 15,0% (wahało się w zależności od kraju: 7,0-25,1%) u kobiet i 5,7% (wahało się w zależności od kraju: 3,8-10,9%) u mężczyzn.23
Społeczno-ekonomiczne i zdrowotne konsekwencje bólu biodra
Ból biodra ma istotny wpływ na jakość życia, aktywność fizyczną i funkcjonowanie w codziennym życiu. Wpływa na upośledzenie prostych ruchów, takich jak siadanie i wstawanie, co może prowadzić do przewlekłego bólu skutkującego pogorszeniem wyników funkcjonalnych i gorszą jakością życia.1
Wyniki badania SF-36 pogarszają się wraz ze wzrostem liczby bolesnych stawów biodrowych i kolanowych (P≤0,001 dla funkcji fizycznej, ograniczenia roli fizycznej i bólu ciała).3 Schorzenia mięśniowo-szkieletowe, takie jak ból biodra, są wiodącymi przyczynami bólu i niepełnosprawności w społeczeństwie oraz drugim co do wielkości globalnym czynnikiem przyczyniającym się do lat życia z niepełnosprawnością.24
Złamania biodra niezmiennie wiążą się z przewlekłym bólem, zmniejszoną mobilnością, niepełnosprawnością i rosnącym stopniem zależności.7 Po przejściu złamania biodra 10-20% pacjentów mieszkających wcześniej w społeczności wymaga długoterminowej opieki pielęgniarskiej, przy czym wskaźnik przyjęć do domów opieki rośnie wraz z wiekiem.7
Złamania biodra powodują największą zachorowalność, z raportowanymi wskaźnikami śmiertelności do 20-24% w pierwszym roku po złamaniu biodra, a większe ryzyko zgonu może utrzymywać się przez co najmniej 5 lat później. Utrata funkcji i niezależności wśród osób, które przeżyły, jest głęboka – 40% nie jest w stanie chodzić samodzielnie, 60% wymaga pomocy rok później. Z powodu tych strat 33% osób jest całkowicie zależnych lub przebywa w domu opieki w roku następującym po złamaniu biodra.7
Koszty ekonomiczne bólu biodra
Ból biodra generuje znaczne koszty ekonomiczne dla systemów opieki zdrowotnej. W Stanach Zjednoczonych w 2009 roku endoprotezoplastyki stawu biodrowego pochłonęły 13,7 miliarda dolarów w kosztach opieki zdrowotnej.13
W Korei odnotowano 47% wzrost rocznej liczby pierwotnych całkowitych endoprotezoplastyk stawu biodrowego w latach 2010-2019, co wiąże się z procesem starzenia się społeczeństwa.25
Nadzór i monitorowanie bólu biodra
Ze względu na częste występowanie bólu biodra i jego znaczące konsekwencje zdrowotne, zaleca się przeprowadzanie monitorowania biodra u pacjentów z grup ryzyka. Literatura potwierdza potrzebę prowadzenia nadzoru nad biodrami u dzieci i młodzieży z mózgowym porażeniem dziecięcym, gdyż przemieszczenie i zwichnięcie biodra może prowadzić do bólu, ograniczenia funkcji i pogorszenia jakości życia.26
W przypadku dorosłych zaleca się skierowanie do lekarza pediatry, specjalisty medycyny rozwojowej lub ortopedy dziecięcego z doświadczeniem w leczeniu przemieszczenia biodra, gdy w wywiadzie i/lub badaniu fizykalnym występuje ból biodra.26
Badania wskazują na potrzebę bardziej wysokiej jakości badań epidemiologicznych w przyszłości na temat częstości występowania choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, szczególnie w niedostatecznie reprezentowanych regionach, takich jak Afryka, Oceania i Ameryka Południowa.10
| Populacja | Częstość występowania bólu biodra | Źródło |
|---|---|---|
| Populacja ogólna | około 10% | Chronic hip pain in adults: Current knowledge and future prospective |
| Dorośli zgłaszający znaczący ból biodra | 14,3% | Evaluation of the Patient with Hip Pain |
| Osoby starsze | 19,2% (95% CI 17,9-20,6) | Epidemiology of hip and knee pain and its impact on overall health status in older adults |
| Koreańczycy z bólem biodra | 9,7% populacji | Insights into Hip pain using Hip X-ray: Epidemiological study of 8,898,044 Koreans |
| Dorośli w wieku 40+ (Niemcy) | 15,2% (3,5% obustronny) | Prevalence of Self-Reported Pain, Joint Complaints and Knee or Hip Complaints in Adults Aged ≥ 40 Years |
| Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (globalna) | 8,55% (95% CI 4,85-13,18) | The prevalence of hip osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis |
| Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (Europa) | 12,59% (95% CI 7,17-19,25) | The prevalence of hip osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis |
| Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (Azja) | 4,26% (95% CI 0,02-14,93) | The prevalence of hip osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis |
| Kobiety z bólem biodra (w porównaniu do mężczyzn) | 2x częściej | Epidemiology of Hip and Pelvis Injury |
| Ból bocznej części biodra (zespół bolesności krętarza większego) | 10-25% populacji ogólnej | Evaluation of the Patient with Hip Pain |
| Zespół konfliktu udowo-panewkowego (FAI) u dorosłych | 10-15% | Hip and Pelvic Arthropathies and Labral Tears |
Podsumowanie epidemiologiczne
Ból biodra stanowi istotny problem zdrowotny dotykający znaczną część populacji dorosłych, z częstością występowania wynoszącą około 10% w populacji ogólnej, która wzrasta wraz z wiekiem. Wzorce symptomów biodra i kolana są złożone u osób starszych. Wśród osób z objawami, większość ma więcej niż jedno dotknięte biodro/kolano, co ma implikacje dla leczenia i pomiaru stanu zdrowia.27
Różne badania wskazują na różne wskaźniki częstości występowania bólu biodra, jednak wszystkie potwierdzają, że jest to powszechny problem, szczególnie u osób starszych, kobiet i osób aktywnych fizycznie. Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, zespół bolesności krętarza większego, zespół konfliktu udowo-panewkowego oraz złamania biodra to najczęstsze przyczyny bólu biodra, które mają znaczący wpływ na jakość życia i funkcjonowanie pacjentów.
Istnieje potrzeba dalszych badań epidemiologicznych, zwłaszcza w regionach niedoreprezentowanych, w celu lepszego zrozumienia rozpowszechnienia, czynników ryzyka i skutecznych metod leczenia bólu biodra.10
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.