Leki w grupie
„preparaty tuberkulinowe”

Preparaty tuberkulinowe to substancje stosowane w diagnostyce zakażenia prątkami gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Są to ekstrakty lub oczyszczone białka pochodzące z hodowli prątków, które po podaniu śródskórnym wywołują reakcję nadwrażliwości typu opóźnionego u osób, które miały wcześniej kontakt z prątkiem gruźlicy.

Tuberkulina działa poprzez wywołanie miejscowej reakcji zapalnej u osób z komórkową odpowiedzią immunologiczną przeciwko antygenom prątka gruźlicy. Reakcja ta jest wynikiem aktywacji limfocytów T pamięci immunologicznej, które rozpoznają antygeny prątków obecne w tuberkulinie i uwalniają cytokiny wywołujące stan zapalny w miejscu podania.

Głównym preparatem tuberkulinowym stosowanym obecnie jest PPD (Purified Protein Derivative) – oczyszczona pochodna białkowa tuberkuliny. W Polsce dostępny jest preparat Tuberculin PPD RT23 SSI, zawierający standaryzowaną tuberkulinę. Inne preparaty stosowane na świecie to Tubersol oraz Aplisol.

Najważniejsze zastosowanie preparatów tuberkulinowych to próba tuberkulinowa (test Mantoux), będąca jednym z podstawowych narzędzi diagnostycznych w wykrywaniu zakażenia prątkiem gruźlicy, szczególnie jej postaci utajonej. Test ten jest szeroko stosowany w badaniach przesiewowych oraz diagnostyce klinicznej, zwłaszcza u dzieci.

Zaletami stosowania preparatów tuberkulinowych są: niski koszt, prostota wykonania testu, brak konieczności posiadania specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego oraz możliwość masowego zastosowania w badaniach przesiewowych. Test tuberkulinowy ma również długą historię stosowania i dobrze poznany profil czułości i swoistości.

Ograniczenia i niebezpieczeństwa związane z preparatami tuberkulinowymi obejmują: możliwość wystąpienia reakcji fałszywie dodatnich (np. u osób szczepionych BCG lub zakażonych prątkami niegruźliczymi), reakcji fałszywie ujemnych (u osób z obniżoną odpornością), a także rzadkie reakcje niepożądane jak silny odczyn miejscowy, martwica, czy reakcje alergiczne. Interpretacja wyniku wymaga doświadczenia klinicznego i uwzględnienia wielu czynników.

W nowoczesnej diagnostyce gruźlicy preparaty tuberkulinowe są coraz częściej uzupełniane lub zastępowane przez testy IGRA (Interferon-Gamma Release Assay), takie jak QuantiFERON-TB Gold czy T-SPOT.TB, które charakteryzują się wyższą swoistością, szczególnie u osób szczepionych BCG, jednak są znacznie droższe i wymagają specjalistycznego zaplecza laboratoryjnego.