Leki w grupie
„leki odkażające”
Leki odkażające (antyseptyki, środki antyseptyczne) to grupa preparatów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, stosowanych miejscowo na skórę, błony śluzowe oraz rany w celu redukcji liczby lub eliminacji patogennych mikroorganizmów. Wykazują działanie bakteriobójcze, bakteriostatyczne, przeciwgrzybicze oraz przeciwwirusowe, w zależności od substancji czynnej i jej stężenia.
Mechanizm działania leków odkażających polega najczęściej na denaturacji białek drobnoustrojów, zaburzaniu funkcji błony komórkowej lub ingerencji w procesy metaboliczne mikroorganizmów. W przeciwieństwie do antybiotyków, które działają selektywnie na określone struktury bakterii, antyseptyki mają szersze spektrum działania, ale też mogą wykazywać toksyczność wobec komórek gospodarza.
Do najważniejszych grup leków odkażających należą: alkohole (etanol, izopropanol), związki jodu (powidon jodowany – Braunol, Betadine, Jodyna), związki chloru (podchloryn sodu), związki nadtlenku wodoru (woda utleniona), czwartorzędowe związki amoniowe (benzalkonium chloride – Octenisept), biguanidy (chlorheksydyna – Chlorhexidinum, Hibiscrub), fenole (triklosan) oraz barwniki (fiolet krystaliczny, zieleń brylantowa).
Główne zalety stosowania leków odkażających to szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego, szybki efekt bakteriobójczy, łatwość aplikacji oraz względnie niski koszt. Ponadto, w przeciwieństwie do antybiotyków, rzadziej wywołują oporność drobnoustrojów, co czyni je ważnym elementem profilaktyki zakażeń, szczególnie w środowisku szpitalnym.
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem środków odkażających obejmują możliwość reakcji alergicznych, miejscowe podrażnienia tkanek, przedłużone gojenie ran przy stosowaniu niektórych preparatów (np. związków jodu czy alkoholi na otwarte rany) oraz potencjalną toksyczność systemową przy absorpcji większych ilości. Niektóre środki odkażające (np. związki rtęci czy formaldehyd) zostały wycofane z użycia ze względu na ich wysoką toksyczność.
Ze względu na miejsce i sposób aplikacji, leki odkażające dzielimy na: środki do odkażania skóry nieuszkodzonej (np. alkohole przed iniekcjami), środki do odkażania błon śluzowych (np. roztwory chlorheksydyny do płukania jamy ustnej), środki do odkażania ran (np. roztwór oktenidyny), środki do odkażania pola operacyjnego oraz preparaty do higienicznej i chirurgicznej dezynfekcji rąk (np. preparaty alkoholowe z dodatkiem substancji nawilżających).
Lista leków w tej grupie
-
Actisept MED – Roztwór na skórę – (0,10 g + 2,00 g)/100 g
Preparat zawiera 0,10 g oktenidyny dichlorowodorku oraz 2,00 g fenoksyetanolu w 100 g roztworu, pełniących funkcję substancji czynnych o działaniu antyseptycznym. Jest przeznaczony do odkażania i wspomagania leczenia powierzchownych ran oraz dezynfekcji skóry przed niechirurgicznymi zabiegami. Stosuje się go również do antyseptycznej pielęgnacji błon śluzowych oraz w zakresie pielęgnacji kikuta pępowinowego u dzieci. Preparat pomaga także w dezynfekcji jamy ustnej, leczeniu stanów zapalnych narządów rodnych i grzybicy międzypalcowej.
Wskazania do stosowania- dezynfekcja jamy ustnej
- dezynfekcja skóry przed zabiegiem niechirurgicznym
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne przed cewnikowaniem pęcherza moczowego
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie jamy ustnej
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie narządu płciowego
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie odbytu
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie pochwy
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie sromu
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie żołędzi prącia
- odkażanie małej powierzchownej rany
- pielęgnacja kikuta pępowinowego
- wspomagające leczenie antyseptyczne grzybicy międzypalcowej
- wspomagające leczenie antyseptyczne w obrębie żołędzi prącia
- wspomagające leczenie antyseptyczne w stanie zapalnym pochwy
- wspomagające postępowanie antyseptyczne w obrębie zamkniętej powłoki skórnej po zabiegu
Substancja czynna -
Gencjana 1% roztwór spirytusowy – Roztwór na skórę – 10 mg/g
Produkt zawiera 10 mg metylorozanilinowego chlorku w 1 g roztworu spirytusowego. Jest to roztwór na skórę o barwie fioletowej, przeznaczony do stosowania zewnętrznego. Stosuje się go jako środek antyseptyczny do odkażania powierzchownych uszkodzeń naskórka oraz skóry. Pomaga w leczeniu ropnych zakażeń skóry oraz niektórych grzybic i drożdżyc.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Sebidin – Tabletki do ssania – 50 mg + 5 mg
Produkt zawiera chlorheksydynę dichlorowodorek oraz kwas askorbinowy jako substancje czynne. Tabletki do ssania są stosowane miejscowo w leczeniu objawów zapalenia błony śluzowej gardła i krtani. Zawiera również sacharozę i czerwień koszenilową jako substancje pomocnicze. Preparat pomaga łagodzić podrażnienia w regionie gardła.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Betadine – Maść – 100 mg/g
Maść zawiera 100 mg powidonu jodowanego w 1 gramie produktu, który działa przeciwbakteryjnie i przeciwdziała zakażeniom skóry. Preparat ma postać brunatnej maści o charakterystycznym zapachu. Stosuje się go miejscowo w leczeniu oparzeń, ran, otarć oraz owrzodzeń troficznych. Maść jest również wykorzystywana do zwalczania zakażeń skóry.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Dentosept – Koncentrat do sporządzania roztworu do stosowania w jamie ustnej – –
Produkt to koncentrat do sporządzania roztworu do stosowania w jamie ustnej, zawierający wyciągi roślinne z koszyczka rumianku, kory dębu, liścia szałwii, ziela arniki, kłącza tataraku, mięty pieprzowej oraz tymianku. Zawiera również etanol w stężeniu 60-70%, który służy jako rozpuszczalnik ekstrakcyjny. Preparat jest stosowany u osób powyżej 6. roku życia jako środek przeciwzapalny, przeciwbakteryjny, odkażający i ściągający. Wskazany jest w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, zapaleniu dziąseł, powierzchniowym zapaleniu przyzębia oraz w profilaktyce krwawienia z dziąseł i pomocniczo w parodontozie.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Gardimax medica truskawkowy – Tabletki do ssania – 5 mg + 1 mg
Produkt zawiera chloroheksydynę dichlorowodorek oraz lidokainę chlorowodorku, które działają przeciwzapalnie i miejscowo znieczulająco. Preparat dostępny jest w formie tabletek do ssania o smaku truskawkowym. Stosowany jest objawowo w celu łagodzenia bólu i podrażnienia w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. Dzięki zawartości sorbitolu, tabletki mają przyjemny, delikatny smak.
-
Dermatol Aflofarm – Puder leczniczy – –
Produkt zawiera 1 g bizmutu galusanu zasadowego w 1 g pudru leczniczego. Jest stosowany jako środek hamujący drobne krwawienia oraz odkażający w stanach zapalnych skóry. Wskazany jest do stosowania na sączące rany i owrzodzenia. Preparat wspomaga leczenie uszkodzeń skóry, zapewniając ochronę i przyspieszając gojenie.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Kalium hypermanganicum Galena – Tabletki – 100 mg
Lek zawiera nadmanganian potasu w postaci tabletek, służących do przygotowania roztworu odkażającego. Stosowany jest miejscowo jako środek odkażający do przemywania skóry, ropiejących ran oraz owrzodzeń. Przy użyciu odpowiednio rozcieńczonego roztworu nadaje się także do płukania błon śluzowych gardła i jamy ustnej. Produkt znajduje zastosowanie głównie w celu dezynfekcji i wspomagania gojenia miejsc objętych zakażeniem.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Dermatol LGO – Proszek – –
Produkt leczniczy w postaci żółtego proszku zawiera bizmut galusan zasadowy jako substancję czynną. Działa ściągająco oraz hamuje drobne krwawienia, a także posiada właściwości odkażające. Stosowany jest w stanach zapalnych skóry, sączących ranach oraz owrzodzeniach. Preparat wspomaga leczenie uszkodzeń skóry wymagających dezynfekcji i zahamowania krwawienia.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Rivel – Żel – 5 mg/g (0,5%)
Produkt leczniczy to żel zawierający 5 mg mleczanu etakrydyny w 1 g, a także glikol propylenowy i etanol jako substancje pomocnicze. Preparat stosuje się do odkażania skóry i błon śluzowych oraz wspomagająco w leczeniu zakażeń skóry wywołanych głównie przez bakterie Gram-dodatnie, takich jak czyraki czy ropnie. Można go również używać przy mieszanych zapaleniach skóry, zarówno bakteryjnych, jak i grzybiczych. Dodatkowo jest odpowiedni do stosowania w miejscach po ukąszeniach owadów.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Bizmutu galusan zasadowy Hasco – Proszek – –
Produkt leczniczy w postaci żółtego proszku zawiera bizmutu galusan zasadowy, stanowiący 48,0-51,0% substancji czynnej. Ma działanie ściągające i hamujące drobne krwawienia. Stosowany jest jako środek odkażający w stanach zapalnych skóry, sączących ranach oraz owrzodzeniach. Pomaga w leczeniu miejscowych uszkodzeń skóry i wspiera gojenie.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Solutio Iodi Cum Glycerini Coel (płyn lugola) – Płyn – (10 mg + 20 mg)/g
Jest to płyn na skórę zawierający jod oraz jodek potasu, stosowany miejscowo. Produkt ten przeznaczony jest do odkażania nieuszkodzonej skóry, otarć naskórka, drobnych zadrapań i brzegów ran. Działa antyseptycznie, zapobiegając zakażeniom bakteryjnym. Preparat znajduje zastosowanie w codziennej higienie i pielęgnacji drobnych uszkodzeń skóry.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Gardimax medica lemon – Tabletki do ssania – 5 mg + 1 mg
Produkt leczniczy w postaci tabletek do ssania zawiera chloroheksydynę dichlorowodorku oraz lidokainę chlorowodorku, a także substancje pomocnicze takie jak sorbitol i aspartam. Składniki aktywne działają przeciwzapalnie i przeciwbólowo, przynosząc ulgę w dolegliwościach bólowych jamy ustnej i gardła. Tabletki mają smak cytrynowy, co ułatwia ich stosowanie. Lek stosuje się objawowo w stanach zapalnych i podrażnieniach w obrębie jamy ustnej i gardła.
-
Gardimax medica lemon spray – Aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór – (2 mg + 0,5 mg)/ml
Produkt zawiera diglukonian chloroheksydyny oraz chlorowodorek lidokainy, wspomagane przez składniki pomocnicze takie jak etanol i glikol propylenowy. Jest dostępny w formie aerozolu do stosowania w jamie ustnej. Preparat stosuje się objawowo w celu łagodzenia bólu i podrażnień związanych ze stanami zapalnymi jamy ustnej i gardła. Dodatkowo zawiera substancje zapachowe i konserwanty wspierające efekt leczniczy.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Gencjana 0,5% roztwór wodny – Roztwór na skórę – 5 mg/g
Preparat w postaci fioletowego roztworu na skórę zawiera 5 mg metylorozanilinowego chlorku w 1 g roztworu. Jest stosowany do zewnętrznego odkażania powierzchownych uszkodzeń naskórka oraz błon śluzowych. Wskazany jest również w leczeniu ropnych zakażeń skóry i błon śluzowych oraz niektórych grzybic i drożdżyc. Dzięki swoim właściwościom antyseptycznym skutecznie zapobiega rozwojowi infekcji.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku