Leki w grupie
„leki butyrofenonowe”

Leki butyrofenonowe to grupa leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji (klasycznych neuroleptyków), które strukturalnie zawierają grupę butyrofenonową. Działają one głównie poprzez blokowanie receptorów dopaminowych D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, co prowadzi do redukcji objawów psychotycznych, takich jak urojenia, halucynacje czy zaburzenia myślenia. Wykazują również działanie uspokajające i przeciwwymiotne.

Do najważniejszych leków z grupy butyrofenonów należą: haloperydol (Haloperidol, Decaldol), droperydol (Xomolix), melperydol, benperydol, tryfluoperydol oraz bromperydol. W Polsce najczęściej stosowanym lekiem z tej grupy jest haloperydol, dostępny w postaci tabletek, kropli doustnych oraz preparatów do iniekcji o przedłużonym działaniu (Decaldol).

Główne zalety leków butyrofenonowych obejmują wysoką skuteczność w leczeniu ostrych stanów psychotycznych, takich jak schizofrenia czy epizody maniakalne. Wykazują one silne działanie przeciwwytwórcze, zmniejszając nasilenie halucynacji i urojeń. Ponadto charakteryzują się relatywnie niskim ryzykiem wywoływania działań antycholinergicznych, hipotensji ortostatycznej czy sedacji w porównaniu do niektórych innych klasycznych neuroleptyków. Dostępność form o przedłużonym działaniu (depot) umożliwia lepszą kontrolę leczenia u pacjentów z niską współpracą.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem butyrofenonów obejmują przede wszystkim wysokie ryzyko wywoływania objawów pozapiramidowych, takich jak parkinsonizm polekowy, dystonia, akatyzja czy późne dyskinezy. Mogą prowadzić do rozwoju złośliwego zespołu neuroleptycznego – rzadkiego, ale potencjalnie zagrażającego życiu powikłania. Butyrofenony mogą również powodować podwyższenie poziomu prolaktyny, co skutkuje zaburzeniami miesiączkowania, ginekomastią, mlekotokiem czy zaburzeniami seksualnymi. U pacjentów starszych zwiększają ryzyko upadków oraz mogą nasilać objawy otępienia.

W obrębie leków butyrofenonowych wyróżniamy podgrupy w zależności od siły działania i profilu farmakokinetycznego. Preparaty silnie działające (jak haloperydol) stosowane są głównie w leczeniu ostrych psychoz, podczas gdy leki o słabszym działaniu mogą być wykorzystywane w terapii przewlekłej. Osobną podgrupę stanowią preparaty o przedłużonym działaniu (depot), które podawane są domięśniowo w odstępach 2-4 tygodniowych, zapewniając stabilne stężenie leku w organizmie.