zapobieganie przewlekłym powikłaniom kardiotoksycznym wywołanym przez stosowanie antracyklin u dorosłych pacjentów z rakiem piersi z przerzutami
Wskazanie

Kardiotoksyczność wywołana antracyklinami (takimi jak doksorubicyna, epirubicyna) stanowi istotne powikłanie w leczeniu onkologicznym, szczególnie u pacjentek z przerzutowym rakiem piersi. Przewlekła kardiotoksyczność może się ujawnić nawet kilka lat po zakończeniu chemioterapii i manifestuje się najczęściej jako kardiomiopatia rozstrzeniowa z postępującą niewydolnością serca.

Zapobieganie powikłaniom kardiotoksycznym jest kluczowym elementem leczenia wspomagającego. W Polsce stosuje się w tym celu deksrazoksan (preparaty Cardioxane, Dexrazoxane Accord), który działa jako chelator żelaza, zmniejszając powstawanie wolnych rodników odpowiedzialnych za uszkodzenie mięśnia sercowego. Lek podaje się przed wlewem antracykliny, zwykle w proporcji 10:1 (deksrazoksan:doksorubicyna).

Innymi strategiami kardioprotekcyjnymi są modyfikacja schematu podawania antracyklin (np. wlewy przedłużone zamiast bolusów) oraz stosowanie liposomalnych postaci doksorubicyny (Myocet, Caelyx), które wykazują mniejszą kardiotoksyczność przy zachowanej skuteczności przeciwnowotworowej. W profilaktyce wykorzystuje się również inhibitory ACE (np. Prestarium, Enarenal) oraz beta-adrenolityki (np. Betaloc, Nebilet), szczególnie u pacjentek z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego.

Największym wyzwaniem w zapobieganiu powikłaniom kardiotoksycznym jest zbalansowanie skutecznej terapii przeciwnowotworowej z ochroną serca. Trudność polega na konieczności indywidualizacji postępowania, uwzględniając zarówno zaawansowanie choroby nowotworowej, jak i wyjściowy stan układu krążenia. Istotnym problemem jest także monitorowanie funkcji serca – wymaga regularnej oceny frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF) metodami echokardiograficznymi lub rezonansu magnetycznego oraz oznaczania biomarkerów uszkodzenia miokardium (troponiny, peptyd natriuretyczny typu B).

Wyzwaniem pozostaje również optymalny moment włączenia leczenia kardioprotekcyjnego oraz czas jego trwania, zwłaszcza u pacjentek otrzymujących wielolekowe schematy chemioterapii z innymi potencjalnie kardiotoksycznymi lekami, jak trastuzumab (Herceptin). W takich przypadkach szczególnie ważna jest współpraca onkologa z kardiologiem w ramach kardio-onkologii, co pozwala na wczesne wykrycie subklinicznych uszkodzeń serca i wdrożenie odpowiedniego postępowania.