Właściwości farmakodynamiczne
Ziele nawłoci

Właściwości farmakodynamiczne ziela nawłoci

Ziele nawłoci (Solidago virgaurea L.) jest surowcem roślinnym o długiej tradycji stosowania w medycynie, szczególnie w schorzeniach układu moczowego. Stanowi istotny składnik wielu produktów leczniczych, takich jak Fitolizyna, Nefrol oraz Urofort. Właściwości farmakodynamiczne ziela nawłoci nie zostały w pełni zbadane w kontrolowanych badaniach klinicznych, a ich stosowanie opiera się głównie na wieloletnim doświadczeniu i tradycji leczniczej.^{1 2}

Podstawa stosowania ziela nawłoci w produktach leczniczych

Zgodnie z regulacjami prawnymi Unii Europejskiej, w tym artykułem 16c(1)(a)(iii) Dyrektywy 2001/83/EC (z późniejszymi zmianami), dla tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych zawierających ziele nawłoci nie jest wymagane przeprowadzenie pełnych badań farmakodynamicznych.³ Produkty zawierające ziele nawłoci są zatem przeznaczone do tradycyjnego stosowania w określonych wskazaniach, a ich skuteczność opiera się na długim okresie stosowania i doświadczeniu klinicznym.⁴

Występowanie ziela nawłoci w produktach leczniczych

Ziele nawłoci jest składnikiem różnych form farmaceutycznych i występuje w różnych proporcjach w dostępnych na rynku preparatach:

• W preparacie Fitolizyna ziele nawłoci stanowi część złożonego wyciągu, gdzie na 5 g produktu przypada 3,36 g wyciągu (1:1,3-1,6), a ziele nawłoci stanowi 5,0 części tego wyciągu
• W preparacie Nefrol ziele nawłoci jest składnikiem nalewki złożonej (1:7), stanowiąc 6,9 g na 100 g produktu
• W preparacie Urofort ziele nawłoci stanowi 35% składu wyciągu płynnego złożonego (1:1)

^{5 6 7}

Postulowane mechanizmy działania

Mimo braku szczegółowych badań farmakodynamicznych dla produktów zawierających ziele nawłoci, tradycyjnie przypisuje się mu następujące właściwości:

• Działanie diuretyczne – zwiększanie diurezy (wydalania moczu), co sprzyja usuwaniu produktów przemiany materii i toksyn z organizmu
• Właściwości przeciwzapalne – łagodzenie stanów zapalnych w obrębie dróg moczowych
• Działanie przeciwbakteryjne – wspieranie zwalczania infekcji układu moczowego
• Właściwości spazmolityczne – zmniejszanie napięcia mięśni gładkich dróg moczowych, co może łagodzić dolegliwości bólowe

Efekty synergistyczne w preparatach złożonych

Ziele nawłoci występuje w preparatach leczniczych zawsze jako składnik złożonych kompozycji roślinnych, co sugeruje potencjalne działanie synergistyczne z innymi składnikami. W preparacie Fitolizyna ziele nawłoci stanowi część kompleksu roślinnego obejmującego m.in. kłącze perzu, liście brzozy, nasiona kozieradki i ziele skrzypu.⁸

W preparacie Nefrol ziele nawłoci współdziała z korzeniem mniszka z zielem, owocem aminka i owocnią fasoli.⁹

Z kolei w preparacie Urofort ziele nawłoci występuje w kompozycji z liściem mącznicy i zielem pokrzywy w ściśle określonych proporcjach (45/35/20).¹⁰

Metody ekstrakcji a właściwości farmakodynamiczne

Na profil farmakodynamiczny produktów zawierających ziele nawłoci wpływ ma zastosowany rozpuszczalnik ekstrakcyjny i metoda ekstrakcji:

• W preparacie Fitolizyna jako ekstrahent stosowany jest etanol 45% (V/V)
• W preparacie Nefrol używany jest etanol 70%
• W preparacie Urofort stosowany jest etanol 50% (V/V)

^{11 12 13}

Różne stężenia etanolu mogą prowadzić do ekstrakcji różnych grup związków czynnych z ziela nawłoci, co potencjalnie wpływa na profil farmakodynamiczny konkretnego preparatu. Wyższe stężenie etanolu sprzyja ekstrakcji związków mniej polarnych, podczas gdy niższe stężenia umożliwiają ekstrakcję związków bardziej polarnych, co może przekładać się na różnice w działaniu terapeutycznym.

Postać farmaceutyczna a biodostępność

Ziele nawłoci występuje w produktach o różnych postaciach farmaceutycznych, co może wpływać na biodostępność związków czynnych i ich działanie farmakodynamiczne:

• Fitolizyna – pasta doustna
• Nefrol – płyn doustny
• Urofort – płyn doustny

^{14 15 16}

Forma płynna (Nefrol, Urofort) zapewnia zazwyczaj szybszą biodostępność składników czynnych w porównaniu do formy półstałej (Fitolizyna), co może przekładać się na szybkość wystąpienia efektu farmakodynamicznego.

Znaczenie tradycji stosowania w ocenie właściwości farmakodynamicznych

Ze względu na brak szczegółowych badań farmakodynamicznych dla produktów zawierających ziele nawłoci, ich stosowanie opiera się na tradycji i wieloletnim doświadczeniu klinicznym.^{17 18} Produkty lecznicze zawierające ziele nawłoci zaliczane są do tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych, dla których zgodnie z regulacjami europejskimi nie jest wymagane przeprowadzenie pełnych badań farmakodynamicznych, pod warunkiem wykazania długiej tradycji stosowania.¹⁹

Proporcje ziela nawłoci w produktach leczniczych