Wpływ na płodność, ciążę i laktację
żelazo

Wpływ żelaza na płodność

Żelazo jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak dostępne dane dotyczące bezpośredniego wpływu żelaza na płodność u ludzi są ograniczone. Na podstawie badań przeprowadzonych na zwierzętach nie wykazano negatywnego wpływu preparatów zawierających żelazo na płodność zarówno u samic, jak i samców.^{1 2}

W przypadku produktu Venofer (kompleks żelaza(III) wodorotlenku z sacharozą) nie zaobserwowano wpływu na płodność, zdolność do reprodukcji i wczesny rozwój embrionalny u szczurów.³ Podobnie, badania dotyczące produktu Tardysol nie wykazały żadnego wpływu na płodność samców ani samic.⁴

W przypadku produktu Monover (derizomaltozy żelazowej), badania na zwierzętach również nie wykazały wpływu na płodność.⁵ Analogiczne wyniki uzyskano dla preparatu Totylem, zawierającego 60 mg żelaza w postaci glukonianu żelaza(II) oraz 0,4 mg kwasu foliowego, jednakże w tym przypadku wskazano na brak wystarczających danych dotyczących wpływu tych składników na płodność.⁶

Brak jest również danych dotyczących wpływu na płodność w przypadku produktów Diafer, Nutryelt, Pediaven G20 oraz Supliven.^{7 8 9}

Wpływ żelaza na ciążę

Zapotrzebowanie na żelazo u kobiet w okresie ciąży jest zwiększone w porównaniu do kobiet niebędących w ciąży.^{10 11}

Stosowanie żelaza w poszczególnych trymestrach ciąży

Stosowanie żelaza w różnych okresach ciąży wymaga szczególnej uwagi i powinno być dostosowane do konkretnego trymestru:

Pierwszy trymestr ciąży: Niedokrwistość z niedoboru żelaza występującą w pierwszym trymestrze ciąży można leczyć doustnymi preparatami żelaza.^{12 13 14}

Drugi i trzeci trymestr ciąży: Leczenie pozajelitowymi preparatami żelaza, takimi jak Diafer, Venofer czy Monover, należy ograniczyć do drugiego lub trzeciego trymestru, gdy spodziewane korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla matki i płodu.^{15 16 17}

Profilaktyczne stosowanie żelaza w II i III trymestrze ciąży jest pożądane, ale wymaga monitorowania morfologii krwi w celu ustalenia właściwej dawki leku.¹⁸

Bezpieczeństwo stosowania żelaza podczas ciąży

Dla wielu preparatów żelaza istnieje ograniczona liczba danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w pierwszym trymestrze ciąży.^{19 20}

Dla niektórych preparatów żelaza, takich jak Tardyferon, dostępne są obszerne dane literaturowe dotyczące kobiet w drugim i trzecim trymestrze ciąży (efekty działania u ponad 1000 kobiet), które nie wskazują na zwiększone ryzyko wad ani toksyczności dla płodu lub noworodka.^{21 22 23}

Dla preparatu Venofer dane dotyczące drugiego i trzeciego trymestru ciąży (300-1000 kobiet) również nie wykazały szkodliwego działania na matkę lub noworodka.²⁴

Dane z badań klinicznych nie wykazały wpływu suplementacji żelaza w czasie ciąży na masę urodzeniową dziecka, wcześniactwo i śmierć noworodka.^{25 26 27}

Działania niepożądane i ostrzeżenia dotyczące stosowania żelaza w ciąży

Przy stosowaniu żelaza w czasie ciąży należy uwzględnić następujące ostrzeżenia:

• Nadmierna dawka żelaza może być szkodliwa dla płodu.²⁸
• Po zastosowaniu pozajelitowych preparatów żelaza może wystąpić bradykardia płodu. Jest ona zwykle przemijająca i wynika z reakcji nadwrażliwości u matki. Podczas dożylnego podawania pozajelitowych preparatów żelaza kobietom w ciąży należy uważnie obserwować nienarodzone dziecko.^{29 30 31 32}

Zalecenia dotyczące dziennego spożycia żelaza w ciąży

Zalecane dzienne spożycie żelaza dla kobiet w ciąży wynosi 26 mg.³³

Szczególne wskazania i przeciwwskazania dla preparatów żelaza w ciąży

Dla większości preparatów żelaza zaleca się indywidualną ocenę stosunku korzyści do ryzyka przed zastosowaniem w czasie ciąży:^{34 35 36}

Niektóre preparaty żelaza są szczególnie dedykowane kobietom w ciąży, jak na przykład Elevit Pronatal.³⁷

Natomiast w przypadku produktu Bocheńska lecznicza sól jodowo-bromowa zawiera jednoznaczne przeciwwskazanie: „Nie stosować u kobiet w ciąży”.³⁸

Podobnie, Nutryelt oraz Tracutil nie są zalecane do stosowania w okresie ciąży, poza sytuacjami, gdy jest to bezwzględnie konieczne.^{39 40}

Produkt Tardysol Baby nie jest natomiast odpowiedni dla kobiet w ciąży.⁴¹

Wpływ żelaza na laktację

Przenikanie żelaza do mleka kobiecego

Żelazo przenika do mleka kobiecego, jednak zazwyczaj w niewielkich ilościach:^{42 43 44 45}

W przypadku kompleksu wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą, żelazo występuje w mleku kobiecym w postaci laktoferyny, jednak nie wiadomo dokładnie, ile żelaza z tego kompleksu przenika do mleka kobiecego.⁴⁶

Dla produktu Monover (derizomaltozy żelazowej) badanie kliniczne wykazało, że przenikanie żelaza z tego produktu do mleka ludzkiego było bardzo niewielkie.⁴⁷

Dla produktu Venofer (kompleks żelaza(III) wodorotlenku z sacharozą) istnieją ograniczone dane dotyczące przenikania żelaza do mleka ludzkiego. W jednym badaniu klinicznym, 10 matek z niedoborem żelaza karmiących piersią otrzymało 100 mg żelaza w postaci cukrzanu żelaza. Cztery dni po zakończeniu leczenia stężenie żelaza w mleku nie uległo zwiększeniu i było takie samo jak w grupie kontrolnej.⁴⁸

U szczurów w okresie laktacji leczonych cukrzanem żelaza znakowanym izotopem 59Fe, zaobserwowano niewielką sekrecję żelaza do mleka, a następnie do organizmów potomstwa.^{49 50}

Bezpieczeństwo stosowania żelaza podczas laktacji

Dla większości preparatów żelazowych nie przewiduje się negatywnego wpływu na noworodki/niemowlęta karmione piersią przy stosowaniu dawek terapeutycznych:^{51 52 53 54}

Dla preparatu Ferrum Lek (kompleks wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą) uznaje się za mało prawdopodobne, aby powodował działania niepożądane u karmionego piersią noworodka.⁵⁵

Podobnie w przypadku Venofer, dane przedkliniczne nie wskazują na bezpośrednie lub pośrednie działanie szkodliwe na dziecko karmione piersią.⁵⁶

Ostrzeżenia oraz zalecenia dotyczące stosowania żelaza w okresie laktacji

Podobnie jak w przypadku ciąży, nadmierna dawka żelaza może być szkodliwa dla karmionego piersią dziecka.⁵⁷

W przypadku stosowania preparatów multiwitaminowych i mineralnych zawierających żelazo, należy brać pod uwagę, że witaminy i minerały przenikają do mleka matki, co powinno być uwzględnione, jeśli dziecko przyjmuje dodatkowo produkty uzupełniające dietę w te składniki.⁵⁸

Preparaty zalecane i przeciwwskazane w okresie laktacji

Podobnie jak w przypadku ciąży, większość preparatów żelaza może być stosowana podczas karmienia piersią po konsultacji z lekarzem.^{59 60 61 62 63 64}

Profilaktyczne stosowanie żelaza podczas laktacji jest pożądane, lecz wymaga badań morfologii krwi celem ustalenia właściwej dawki leku.⁶⁵

Niektóre preparaty są specjalnie dedykowane kobietom karmiącym piersią, jak na przykład Elevit Pronatal.^{66 67}

Jednak niektóre preparaty, takie jak Tardysol Baby, nie są odpowiednie dla kobiet karmiących piersią.⁶⁸

Dla preparatów Nutryelt oraz Tracutil zaleca się stosowanie podczas laktacji tylko w sytuacjach, gdy jest to bezwzględnie konieczne.^{69 70}

Zalecane dzienne spożycie żelaza dla kobiet karmiących piersią

Zalecane dzienne spożycie żelaza dla kobiet karmiących piersią, podobnie jak dla kobiet w ciąży, wynosi 26 mg.⁷¹