Działania niepożądane
Tomka wonna

Działania niepożądane związane z substancją tomka wonna (Anthoxanthum odoratum)

Tomka wonna (Anthoxanthum odoratum) jest jednym z istotnych gatunków traw, których alergeny są zawarte w preparatach stosowanych w immunoterapii swoistej. Substancja ta znajduje się w produktach leczniczych takich jak Catalet T, Perosall T13 oraz POLLINEX+Rye. Jako składnik mieszanki alergenów traw, tomka wonna może wywoływać szereg działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi ze strony lekarza prowadzącego immunoterapię.¹²³

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Zgodnie z powszechnie przyjętą klasyfikacją, częstość występowania działań niepożądanych definiuje się następująco:⁴⁵

• Bardzo często: występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często: występują u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często: występują u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko: występują u co najmniej 1 na 10000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥1/10000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko: występują u mniej niż 1 na 10000 pacjentów (<1/10000)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁴⁵

Działania niepożądane w zależności od drogi podania

Działania niepożądane związane z tomką wonną mogą się różnić w zależności od drogi podania preparatu. Catalet T i POLLINEX+Rye są stosowane jako zawiesina do wstrzykiwań, podczas gdy Perosall T13 jest podawany jako roztwór podjęzykowy.⁶⁷⁸

Systemowe działania niepożądane

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje alergiczne są najpoważniejszymi działaniami niepożądanymi związanymi z immunoterapią zawierającą tomkę wonną. Mogą one mieć charakter zarówno łagodny, jak i ciężki, a w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do reakcji zagrażających życiu.⁹¹⁰

• Reakcje łagodne: wyprysk atopowy, nasilenie egzemy atopowej
• Reakcje umiarkowane i ciężkie: pokrzywka, obrzęk Quincke’go (obrzęk naczynioruchowy)
• Reakcje zagrażające życiu: wstrząs anafilaktyczny

⁹¹¹

Wstrząs anafilaktyczny stanowi rzadkie, ale niezwykle poważne powikłanie immunoterapii. Może wystąpić w ciągu kilku minut po wstrzyknięciu preparatu, często nawet przed pojawieniem się odczynu miejscowego.¹²

Zaburzenia oka

Alergia na tomkę wonną może manifestować się również objawami ze strony narządu wzroku. Objawy te obejmują:¹³¹⁴¹⁵

• Pieczenie oczu – objaw dość częsty, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszą skłonnością do alergicznego zapalenia spojówek
• Nasilenie nieżytu spojówek – zaostrzenie istniejącego już zapalenia spojówek
• Świąd oczu – typowy objaw uczuleniowy, często towarzyszący innym objawom alergicznym

¹³¹⁴¹⁵

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Reakcje ze strony układu oddechowego są szczególnie istotne ze względu na ich potencjalny wpływ na funkcję oddychania. Mogą one obejmować:¹⁶¹⁷¹⁸

• Objawy łagodne: kichanie, kaszel, nasilenie nieżytu nosa
• Objawy umiarkowane i ciężkie: świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej, duszność, zaostrzenie astmy, skurcz oskrzeli (łagodny do ciężkiego)

¹⁶¹⁷¹⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Przy immunoterapii podjęzykowej (np. przy stosowaniu Perosall T13) mogą wystąpić zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego:¹⁹

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – ogólne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego
• Bóle brzucha – mogą mieć różną intensywność i lokalizację
• Biegunka – zaburzenie rytmu wypróżnień

¹⁹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Reakcje skórne są jednymi z najczęstszych objawów alergii na tomkę wonną i mogą wystąpić zarówno lokalnie, jak i ogólnoustrojowo:²⁰²¹

• Uogólniona pokrzywka – wysypka występująca na znacznych obszarach ciała
• Uogólniony świąd skóry – intensywne swędzenie skóry na różnych obszarach ciała
• Pokrzywka w przebiegu choroby posurowiczej – objaw rzadkiej, późnej reakcji polekowej

²⁰²¹

Miejscowe działania niepożądane

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Działania niepożądane w miejscu podania różnią się w zależności od drogi podania immunoterapii:²²²³²⁴

Przy wstrzyknięciach podskórnych (Catalet T, POLLINEX+Rye):

• Objawy wczesne (do 20 minut po wstrzyknięciu): swędzenie, rumień, obrzęk w miejscu podania o średnicy 5-10 cm
• Objawy późne (w dniu wstrzyknięcia lub w dniach następnych): podskórne, swędzące guzki w miejscu podania (ziarniniaki)
• Stwardnienie podskórne (guzki) – szczególnie, jeżeli wstrzyknięcie było zbyt powierzchowne

²²²⁴

Ziarniniaki podskórne mogą pojawić się po 2-3 tygodniach od wstrzyknięcia i mogą utrzymywać się do 6 tygodni lub dłużej, ustępując samoistnie. Ich występowanie związane jest z obecnością wodorotlenku glinu w produkcie. W przypadku stwierdzenia mnogich guzków zaleca się przerwanie immunoterapii.²⁵

Przy stosowaniu podjęzykowym (Perosall T13):

• Świąd w gardle – nieprzyjemne uczucie swędzenia
• Pieczenie w jamie ustnej – reakcja na kontakt alergenu z błoną śluzową
• Obrzęk warg – powiększenie tkanek warg wskutek reakcji alergicznej

²³

Objawy występujące przy stosowaniu podjęzykowym najczęściej są krótkotrwałe i ustępują samoistnie.²⁶

Reakcje późne

Niektóre działania niepożądane mogą wystąpić z opóźnieniem, kilka dni po podaniu preparatu zawierającego tomkę wonną:²⁷

• Gorączka – podwyższona temperatura ciała, objaw reakcji ogólnoustrojowej
• Objawy choroby posurowiczej – gorączka, bóle stawów, pokrzywka, obrzęk węzłów chłonnych

²⁸²⁷

Objawy choroby posurowiczej mogą wystąpić po kilku dniach od podania preparatu, jednak te reakcje występują niezwykle rzadko.²⁷

Tabela działań niepożądanych związanych z tomką wonną

Ogólne zalecenia dotyczące monitorowania niepożądanych działań

Pacjenci powinni być poinformowani o możliwości wystąpienia działań niepożądanych i zaleceniu natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku ich wystąpienia.²⁹ Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.³⁰³¹

Należy pamiętać, że immunoterapia, tak jak każde podanie innych preparatów biologicznych, obciążona jest ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych zarówno miejscowych, jak i ogólnych.³²³³

W przypadku wystąpienia ciężkich, ogólnych działań niepożądanych należy przerwać immunoterapię.³⁴ Również w przypadku stwierdzenia mnogich guzków-ziarniniaków podskórnych zaleca się przerwanie immunoterapii.³⁵

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich organów rejestracji produktów leczniczych.³⁶³⁷³⁸