Wskazania do stosowania
Tlenek azotu

Wprowadzenie do substancji czynnej tlenek azotu

Tlenek azotu (NO) jest substancją czynną stosowaną w postaci gazu medycznego sprężonego, dostępną w różnych stężeniach: 200 ppm mol/mol, 450 ppm mol/mol oraz 800 ppm mol/mol, w zależności od produktu leczniczego. Substancja ta jest bezbarwnym i bezwonnym gazem, który dzięki swoim właściwościom wazodilatacyjnym znalazł zastosowanie w lecznictwie, szczególnie w przypadkach nadciśnienia płucnego.¹²³

Wskazania do stosowania w pediatrii: hipoksyjna niewydolność oddechowa

Tlenek azotu jest wskazany do stosowania u noworodków z hipoksyjną niewydolnością oddechową, którzy spełniają określone kryteria. Podstawowym warunkiem jest odpowiedni wiek ciążowy – leczenie można rozpocząć u noworodków urodzonych w co najmniej 34. tygodniu ciąży. Pacjenci ci muszą prezentować objawy niewydolności oddechowej związanej z nadciśnieniem płucnym, które zostało potwierdzone albo badaniem klinicznym, albo echokardiograficznym. ^{34. tygodnia wieku ciążowego z hipoksyjną niewydolnością oddechową związaną z klinicznymi lub echokardiograficznymi oznakami nadciśnienia płucnego w celu zwiększenia utlenowania krwi (oksygenacji) i ograniczenia konieczności stosowania membranowego natleniania pozaustrojowego (ECMO).”>456}

Cele terapeutyczne w niewydolności oddechowej noworodków

Zastosowanie tlenku azotu u noworodków z hipoksyjną niewydolnością oddechową ma dwa główne cele terapeutyczne:

• Zwiększenie utlenowania krwi (oksygenacji) – tlenek azotu powoduje selektywną rozszerzalność naczyń płucnych, co poprawia perfuzję płuc i tym samym wymianę gazową
• Ograniczenie konieczności stosowania membranowego natleniania pozaustrojowego (ECMO) – dzięki poprawie utlenowania krwi zmniejsza się prawdopodobieństwo konieczności zastosowania bardziej inwazyjnych metod wspomagania oddychania

^{34. tygodnia wieku ciążowego z hipoksyjną niewydolnością oddechową związaną z klinicznymi lub echokardiograficznymi oznakami nadciśnienia płucnego w celu zwiększenia utlenowania krwi (oksygenacji) i ograniczenia konieczności stosowania membranowego natleniania pozaustrojowego (ECMO).”>789}

Schemat stosowania tlenku azotu w leczeniu noworodków

Należy podkreślić, że terapia tlenkiem azotu u noworodków z hipoksyjną niewydolnością oddechową nie stanowi monoterapii. Wszystkie produkty lecznicze zawierające tlenek azotu są wskazane do stosowania łącznie ze wspomaganiem oddychania i innymi odpowiednimi substancjami czynnymi. Kompleksowe podejście terapeutyczne zapewnia optymalne efekty leczenia i minimalizuje ryzyko powikłań.¹⁰¹¹

Wskazania do stosowania w kardiochirurgii: nadciśnienie płucne

Tlenek azotu jest również wskazany do stosowania w leczeniu nadciśnienia płucnego w kontekście zabiegów kardiochirurgicznych. Wskazanie to obejmuje szeroki zakres wiekowy pacjentów – od noworodków, przez niemowlęta, dzieci i młodzież, aż po dorosłych. Substancja ta może być stosowana zarówno śródoperacyjnie, jak i w okresie pooperacyjnym, a jej zastosowanie jest ściśle związane z zabiegami chirurgicznymi dotyczącymi serca.¹²¹³¹⁴

Grupy wiekowe pacjentów kwalifikujących się do terapii

Tlenek azotu w kontekście zabiegów kardiochirurgicznych może być stosowany u:

• Noworodków
• Niemowląt i małych dzieci
• Dzieci i młodzieży w wieku 0-17 lat
• Osób dorosłych

¹⁵¹⁶¹⁷

Okres stosowania tlenku azotu w kardiochirurgii

W zależności od produktu leczniczego, tlenek azotu może być stosowany w różnych fazach leczenia kardiochirurgicznego:

• Śródoperacyjnie – podczas trwania zabiegu kardiochirurgicznego
• Pooperacyjnie – w okresie po zakończeniu zabiegu
• Okołooperacyjnie – obejmuje zarówno okres bezpośrednio przed zabiegiem, jak i po nim

¹⁸¹⁹²⁰

Cele terapeutyczne w nadciśnieniu płucnym związanym z kardiochirurgią

Zastosowanie tlenku azotu w kontekście zabiegów kardiochirurgicznych ma trzy główne cele terapeutyczne:

• Selektywne obniżenie ciśnienia w tętnicy płucnej – tlenek azotu jako selektywny wazodilatator naczyń płucnych powoduje miejscowe rozszerzenie naczyń, co prowadzi do obniżenia ciśnienia w krążeniu płucnym
• Poprawa czynności prawej komory serca – obniżenie oporu naczyniowego w krążeniu płucnym zmniejsza obciążenie następcze prawej komory, poprawiając jej funkcję
• Poprawa utlenowania krwi – poprzez zwiększenie przepływu płucnego i lepsze dopasowanie perfuzji do wentylacji, tlenek azotu poprawia wymianę gazową i tym samym utlenowanie krwi

²¹²²²³

Dostępne preparaty i ich charakterystyka

Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest kilka preparatów zawierających tlenek azotu jako substancję czynną. Różnią się one stężeniem substancji czynnej oraz dostępnymi pojemnościami butli.

Noxap

Produkt leczniczy Noxap dostępny jest w dwóch stężeniach:

• 200 ppm mol/mol (0,2 ml tlenku azotu w 999,8 ml azotu)
• 800 ppm mol/mol (0,8 ml tlenku azotu w 999,2 ml azotu)

²⁴

Noxap dostępny jest w butlach o następujących pojemnościach: 2 litry, 5 litrów, 10 litrów, 20 litrów i 40 litrów, napełnionych pod ciśnieniem 200 bar.²⁵

Tlenek azotu Messer

Produkt leczniczy Tlenek azotu Messer dostępny jest w stężeniu 800 ppm (V/V) i oferowany w butlach o pojemnościach: 2 litry, 10 litrów i 20 litrów, napełnionych pod ciśnieniem 200 bar.²⁶

VasoKINOX

Produkt leczniczy VasoKINOX dostępny jest w dwóch stężeniach:

• 450 ppm mol/mol (0,450 ml tlenku azotu w 999,55 ml azotu)
• 800 ppm mol/mol (0,800 ml tlenku azotu w 999,2 ml azotu)

²⁷

VasoKINOX dostępny jest w butlach o pojemnościach: 2 litry (tylko dla stężenia 800 ppm), 5 litrów (dla stężenia 450 ppm), 11 litrów (dla obu stężeń) i 20 litrów (dla stężenia 450 ppm), napełnionych pod ciśnieniem 200 bar.²⁸

Podsumowanie wytycznych stosowania tlenku azotu

Tlenek azotu jako substancja czynna posiada dwa główne wskazania do stosowania:

1. Leczenie hipoksyjnej niewydolności oddechowej u noworodków urodzonych w ≥34. tygodniu ciąży, z klinicznymi lub echokardiograficznymi objawami nadciśnienia płucnego. Celem terapii jest poprawa utlenowania i zmniejszenie ryzyka konieczności zastosowania ECMO.
2. Leczenie nadciśnienia płucnego w kontekście zabiegów kardiochirurgicznych u pacjentów w różnym wieku – od noworodków po dorosłych. Tlenek azotu może być stosowany śródoperacyjnie i pooperacyjnie w celu selektywnego obniżenia ciśnienia w tętnicy płucnej, poprawy funkcji prawej komory serca i utlenowania krwi.

^{34. tygodnia wieku ciążowego z hipoksyjną niewydolnością oddechową związaną z klinicznymi lub echokardiograficznymi oznakami nadciśnienia płucnego w celu zwiększenia utlenowania krwi (oksygenacji) i ograniczenia konieczności stosowania membranowego natleniania pozaustrojowego (ECMO). Leczenie śród- i pooperacyjne nadciśnienia płucnego w związku z zabiegami chirurgicznymi dotyczących serca u osób dorosłych, dzieci i noworodków w celu selektywnego obniżenia ciśnienia w tętnicy płucnej, poprawy czynności prawej komory serca i utlenowania.”>293031}

Należy podkreślić, że tlenek azotu zawsze powinien być stosowany łącznie ze wspomaganiem oddychania i innymi odpowiednimi substancjami czynnymi, nie jako monoterapia. Wybór konkretnego preparatu i jego stężenia powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz zgodny z aktualną wiedzą i doświadczeniem klinicznym lekarza prowadzącego leczenie.³²³³