Dawkowanie i sposób podawania
Testosteron

Dawkowanie i sposób podawania testosteronu

Testosteron jest kluczowym hormonem płciowym w leczeniu hipogonadyzmu męskiego. Dawkowanie i sposób podawania tej substancji różni się w zależności od postaci farmaceutycznej, drogi podania oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania różnych preparatów testosteronu dostępnych w praktyce klinicznej.¹

Dawkowanie żeli przezskórnych

Preparaty testosteronu w postaci żeli przezskórnych charakteryzują się wygodnym stosowaniem i zapewniają stabilne stężenie hormonu. Dostępne na rynku preparaty różnią się nieznacznie pod względem zalecanego dawkowania.²

Androtop żel

W przypadku preparatu Androtop (16,2 mg/g lub 50 mg/5 g) zalecana dawka początkowa to 5 g żelu (odpowiadająca 50 mg testosteronu) raz na dobę, najlepiej rano. Dawkę należy indywidualnie dostosować w zależności od odpowiedzi klinicznej i wyników badań laboratoryjnych. Modyfikację dawki przeprowadza się stopniowo, o 2,5 g żelu za jednym razem, nie przekraczając maksymalnej dawki 10 g żelu na dobę (100 mg testosteronu).³

Żel powinien być aplikowany przez pacjenta na czystą, suchą i zdrową skórę barków, ramion lub brzucha. Należy go równomiernie rozsmarować cienką warstwą, bez konieczności intensywnego wcierania. Po aplikacji należy poczekać 3-5 minut do wyschnięcia przed ubraniem się i umyć ręce wodą z mydłem.⁴

Monitorowanie stężenia testosteronu w surowicy zaleca się wykonać około 2-go dnia leczenia (stan równowagi osiągany jest w drugim dniu terapii), a następnie korektę dawki przeprowadzić po oznaczeniu stężenia hormonu od 3 dnia leczenia (optymalnie po tygodniu).⁵

Testavan żel

Testavan (20 mg/g) jest żelem przezskórnym podawanym za pomocą specjalnego aplikatora. Zalecana dawka początkowa to 23 mg testosteronu (1 uruchomienie pompki dozującej) raz na dobę. Stężenie testosteronu w surowicy powinno być monitorowane 2-4 godziny po aplikacji, około 14. i 35. dnia od rozpoczęcia leczenia lub po dostosowaniu dawki.⁶

Dawkę można dostosować następująco:

• Jeśli stężenie testosteronu jest poniżej 17,3 nmol/l (500 ng/dl), można zwiększyć dawkę o 1 uruchomienie pompki
• Jeśli stężenie testosteronu przekracza 36,4 nmol/l (1050 ng/dl), można zmniejszyć dawkę o 1 uruchomienie pompki

⁷

Maksymalna zalecana dawka Testavanu wynosi 69 mg testosteronu na dobę (3 uruchomienia pompki dozującej).⁸

⁹

Ważne jest, aby po aplikacji żelu Testavan odczekać do całkowitego wyschnięcia miejsc aplikacji przed nałożeniem odzieży oraz minimum 2 godziny przed prysznicem, kąpielą lub pływaniem, aby zapewnić właściwe wchłanianie testosteronu.¹⁰

Dawkowanie preparatów do iniekcji

Testosteron w postaci iniekcji występuje w różnych estrach, które różnią się czasem działania i właściwościami farmakokinetycznymi. Dostępne są preparaty o działaniu krótszym (enantan testosteronu) oraz długodziałające (undecylan testosteronu).^{11 12}

Testosteron undecylan (Nebido)

Nebido (1000 mg/4 ml) zawiera testosteronu undecylan i jest przeznaczony do podawania domięśniowego. Standardowo podaje się jedną ampułkę/fiolkę (1000 mg testosteronu undecylanu) co 10-14 tygodni. Taki schemat dawkowania zapewnia utrzymanie odpowiedniego stężenia testosteronu bez jego kumulacji.¹³

Przy rozpoczęciu leczenia:

• Przed rozpoczęciem terapii i w jej wstępnej fazie należy oznaczać stężenie testosteronu w osoczu
• Pierwszy odstęp między wstrzyknięciami można skrócić do minimum 6 tygodni (przy zalecanych później odstępach 10-14 tygodni w leczeniu podtrzymującym)
• Zastosowanie takiej dawki nasycającej pozwala szybciej osiągnąć wystarczające stężenie testosteronu w stanie stacjonarnym

¹⁴

W trakcie leczenia podtrzymującego należy regularnie monitorować stężenie testosteronu w osoczu. Pomiary powinny być wykonywane pod koniec przerwy między wstrzyknięciami. Stężenia powinny mieścić się w dolnej jednej trzeciej zakresu normy. Przy zbyt niskich wartościach wskazane jest skrócenie przerwy między wstrzyknięciami, a przy wysokich stężeniach można rozważyć wydłużenie przerw.¹⁵

Wstrzyknięcie Nebido należy wykonywać bardzo powoli (przez dwie minuty), głęboko domięśniowo w mięsień pośladkowy. Szczególną uwagę należy zwrócić na to, aby nie podać produktu donaczyniowo.¹⁶

Testosteron enantan (Testosteronum prolongatum Jelfa)

Testosteronum prolongatum Jelfa (100 mg/ml) zawiera testosteronu enantan i jest przeznaczony wyłącznie do stosowania w postaci wstrzyknięcia domięśniowego. Dawkowanie jest następujące:¹⁷

• Dawka początkowa: 100-200 mg, w razie potrzeby do 300 mg, podawana co tydzień
• Dawka podtrzymująca (po wystąpieniu poprawy): 100 mg co 2-4 tygodnie

Dawki należy dobierać indywidualnie w zależności od odpowiedzi na leczenie. Wstrzyknięcia wykonuje się głęboko w mięsień pośladkowy. Ważne jest, aby podawać preparat bardzo powoli, co pomoże uniknąć potencjalnych odczynów takich jak odruch kaszlowy, napady kaszlu czy trudności z oddychaniem, które w rzadkich przypadkach mogą wystąpić podczas lub tuż po iniekcji roztworów olejowych.¹⁸

Dawkowanie doustnych preparatów testosteronu

Undestor Testocaps

Undestor Testocaps (40 mg) zawiera testosteronu undekanian w postaci kapsułek doustnych. Dawkowanie powinno być zawsze dostosowane do indywidualnej reakcji pacjenta:¹⁹

• Dawka początkowa: 120-160 mg na dobę przez 2-3 tygodnie
• Dawka podtrzymująca: 40-120 mg na dobę, zależnie od odpowiedzi klinicznej uzyskanej w pierwszych tygodniach terapii

²⁰

Aby zapewnić prawidłowe wchłanianie, Undestor Testocaps należy przyjmować podczas posiłku, popijając niewielką ilością wody i połykając kapsułki w całości, bez rozgryzania. Zaleca się podział dawki dobowej na dwie części – jedną przyjmowaną rano, drugą wieczorem.²¹

Dawkowanie w populacjach specjalnych

Pacjenci w podeszłym wieku

Dla większości preparatów testosteronu nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u pacjentów w podeszłym wieku. Należy jednak brać pod uwagę, że fizjologicznie stężenia testosteronu ulegają zmniejszeniu wraz z wiekiem, co może mieć wpływ na indywidualizację dawki.^{22 23}

Dzieci i młodzież

Preparaty testosteronu generalnie nie są wskazane do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Ich bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej nie zostały dostatecznie określone.^{24 25 26}

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

Dla większości preparatów testosteronu nie przeprowadzono specjalnych badań oceniających bezpieczeństwo i skuteczność u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. Testosteronową terapię zastępczą należy stosować ostrożnie w tej grupie pacjentów, z indywidualnym dostosowaniem dawki i ścisłym monitorowaniem.^{27 28}

Należy zaznaczyć, że po leczeniu Testawanem stężenia testosteronu są podobne u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek w porównaniu do pacjentów z normalną czynnością nerek.²⁹

Tabela dawkowania testosteronu – podsumowanie

Monitorowanie pacjenta podczas terapii testosteronem

Niezależnie od stosowanego preparatu, odpowiednie monitorowanie terapii testosteronem jest kluczowe dla zapewnienia skuteczności i bezpieczeństwa leczenia. W trakcie wywiadu medycznego należy zwrócić szczególną uwagę na:³⁰

• Regularne oznaczanie stężenia testosteronu w surowicy/osoczu
• Ocenę objawów klinicznych związanych z niedoborem testosteronu i ich potencjalną poprawę
• Obserwację pod kątem możliwych działań niepożądanych
• W przypadku żeli przezskórnych – zapobieganie przypadkowemu przeniesieniu na inne osoby
• W przypadku iniekcji – prawidłową technikę podania, zapobiegającą powikłaniom

^{31 32}

Optymalny moment pomiaru stężenia testosteronu różni się w zależności od postaci farmaceutycznej:^{33 34 35}

Odpowiednie dostosowanie dawki i częstotliwości podawania testosteronu powinno być zawsze prowadzone pod ścisłym nadzorem lekarza, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb pacjenta, wyników badań laboratoryjnych oraz obserwowanych efektów klinicznych.^{36 37}