Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Takrolimus

Wpływ takrolimusu na ciążę

Takrolimus, jako silny lek immunosupresyjny stosowany po przeszczepieniu narządów oraz w leczeniu niektórych chorób dermatologicznych, wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w ciąży. Badania przeprowadzone u kobiet wykazały, że takrolimus przenika przez barierę łożyskową, co oznacza, że dociera do krążenia płodowego.¹²

Ryzyko vs. korzyści stosowania w okresie ciąży

Ograniczone dane uzyskane z badań kobiet po przeszczepieniu narządów nie wykazały zwiększonego ryzyka niekorzystnego wpływu na przebieg i rozwiązanie ciąży podczas leczenia takrolimusem w porównaniu z innymi lekami immunosupresyjnymi.³ Niemniej jednak, w literaturze medycznej opisywano przypadki spontanicznych poronień u pacjentek leczonych takrolimusem.⁴⁵

Obecnie brak jest wystarczających danych epidemiologicznych dotyczących wpływu takrolimusu stosowanego miejscowo (w postaci maści) na przebieg ciąży u kobiet.⁶ Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję po podaniu ogólnym takrolimusu.⁷

Zalecenia dotyczące stosowania w ciąży

Lekarz podejmując decyzję o stosowaniu takrolimusu u kobiety w ciąży powinien kierować się następującymi zasadami:

• Stosowanie takrolimusu u kobiet w ciąży można rozważyć jedynie wtedy, gdy nie ma bezpieczniejszych leków alternatywnych⁸
• Terapia powinna być wdrożona tylko wtedy, gdy oczekiwane korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu⁹¹⁰
• W przypadku miejscowego stosowania takrolimusu (maść), nie należy stosować produktu w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne¹¹

Powikłania i obserwacja noworodka

W przypadku ekspozycji płodu na takrolimus należy obserwować noworodka pod kątem potencjalnych działań niepożądanych, szczególnie zwracając uwagę na:¹²¹³

• Funkcję nerek – leczenie takrolimusem może wpływać niekorzystnie na czynność nerek u noworodka¹⁴
• Ryzyko porodu przedwczesnego (przed 37. tygodniem ciąży)<sup data-drug="Cidimus" data-section="Wpływ na płodność, ciążę i laktację" title="Istnieje ryzyko porodu przedwczesnego (15
• Hiperkaliemię u noworodka – zwiększone stężenie potasu we krwi, które zwykle ustępuje samoistnie<sup data-drug="Tacrolimus STADA" data-section="Wpływ na płodność, ciążę i laktację" title="Istnieje ryzyko przedwczesnego porodu – 16

Dane z analizy częstości występowania powikłań wskazują, że ryzyko porodu przedwczesnego wynosi około 53,7% (66 przypadków na 123 urodzenia), jednakże większość noworodków miała prawidłową masę urodzeniową w stosunku do wieku ciążowego. Hiperkaliemia występowała u około 7,2% noworodków (8 przypadków na 111 noworodków).<sup data-drug="Dailiport" data-section="Wpływ na płodność, ciążę i laktację" title="Istnieje ryzyko porodu przedwczesnego (17

Takrolimus a karmienie piersią

Badania kliniczne wykazały, że takrolimus przenika do mleka kobiecego.¹⁸¹⁹ Ilość substancji przenikającej do mleka może być różna w zależności od postaci farmaceutycznej i drogi podania leku.

Takrolimus systemowy (kapsułki, roztwór do infuzji)

W przypadku systemowego stosowania takrolimusu (postać doustna lub dożylna), ze względu na potencjalnie szkodliwe działanie substancji na noworodka lub niemowlę, kobiety leczone takrolimusem nie powinny karmić piersią.²⁰²¹

Takrolimus w postaci miejscowej (maść)

W przypadku takrolimusu stosowanego miejscowo w postaci maści, narażenie ogólnoustrojowe jest wprawdzie niewielkie, jednak również nie zaleca się karmienia piersią w trakcie leczenia.²²

Wpływ takrolimusu na płodność

Ocena wpływu takrolimusu na płodność opiera się głównie na badaniach przeprowadzonych na zwierzętach, szczególnie u szczurów. Istnieją ograniczone dane dotyczące wpływu na płodność u ludzi.

Płodność męska

W badaniach przeprowadzonych na szczurach zaobserwowano niekorzystny wpływ takrolimusu na płodność samców.²³ Efekt ten był związany z:

• Zmniejszeniem ilości plemników²⁴
• Zmniejszeniem ruchliwości plemników²⁵

Płodność kobieca

Brak jest szczegółowych danych dotyczących wpływu takrolimusu na płodność u kobiet. W przypadku takrolimusu stosowanego miejscowo w postaci maści brak jest jakichkolwiek danych dotyczących płodności.²⁶

Postępowanie lekarskie – zalecenia dla personelu medycznego

Lekarz sprawujący opiekę nad pacjentką stosującą takrolimus powinien przeprowadzić szczegółową ocenę stosunku korzyści do ryzyka związanego z leczeniem, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią.

Przed rozpoczęciem terapii

Przed rozpoczęciem leczenia takrolimusem u kobiety w wieku rozrodczym należy:

• Ocenić potencjalne ryzyko i korzyści wynikające z terapii
• Rozważyć alternatywne, bezpieczniejsze opcje terapeutyczne
• Omówić z pacjentką potencjalne ryzyko dla płodu w przypadku zajścia w ciążę
• Poinformować o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia

Pacjentka w ciąży

W przypadku pacjentki już będącej w ciąży lub planującej ciążę, lekarz powinien:

• Dokonać ponownej oceny konieczności kontynuacji leczenia takrolimusem
• Rozważyć możliwość zmiany na bezpieczniejszy lek immunosupresyjny, jeśli taki istnieje
• W przypadku konieczności kontynuacji leczenia takrolimusem:
  • Dostosować dawkę leku do minimalnej skutecznej dawki
  • Monitorować stężenie leku we krwi
  • Monitorować przebieg ciąży ze szczególnym uwzględnieniem funkcji nerek u płodu
  • Poinformować neonatologa o stosowaniu takrolimusu przez pacjentkę

Pacjentka karmiąca piersią

W przypadku pacjentki karmiącej piersią, lekarz powinien:

• Poinformować o przenikaniu takrolimusu do mleka matki i potencjalnym ryzyku dla dziecka
• Zalecić zaprzestanie karmienia piersią podczas terapii takrolimusem, niezależnie od postaci farmaceutycznej (systemowa czy miejscowa)
• Rozważyć alternatywne metody karmienia dziecka

Dodatkowe zalecenia

Podczas stosowania takrolimusu u pacjentek w wieku rozrodczym należy:

• Monitorować parametry czynności wątroby i nerek
• Regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze krwi
• Rozważyć konsultację z ginekologiem-położnikiem doświadczonym w prowadzeniu ciąży wysokiego ryzyka
• W przypadku ciąży u pacjentki po przeszczepieniu narządu, prowadzić ścisłą współpracę między transplantologiem a położnikiem