Właściwości farmakodynamiczne
Rabeprazol

Właściwości farmakodynamiczne rabeprazolu

Rabeprazol sodowy, substancja czynna leku Zulbex, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP), stosowanych w zaburzeniach wydzielania kwasu solnego (kod ATC: A02BC04). Jako lek z grupy podstawionych benzimidazoli, rabeprazol hamuje wydzielanie soku żołądkowego, nie wykazując przy tym działania cholinolitycznego ani antagonistycznego wobec receptora H2.¹

Mechanizm działania

Rabeprazol sodowy hamuje wydzielanie kwasu solnego w żołądku poprzez swoiste hamowanie aktywności enzymu H+/K+-ATP-azy, nazywanego również pompą protonową. Stopień hamowania jest zależny od dawki i dotyczy zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu solnego, niezależnie od rodzaju bodźca stymulującego.²

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że po podaniu rabeprazol sodowy jest szybko eliminowany zarówno z osocza, jak i błony śluzowej żołądka. Ze względu na swoje właściwości słabej zasady, rabeprazol jest szybko wchłaniany niezależnie od podanej dawki i gromadzi się w kwaśnym środowisku komórek okładzinowych żołądka. W warunkach niskiego pH rabeprazol ulega protonowaniu i przekształceniu do czynnej postaci sulfenamidu, który następnie reaguje z dostępnymi resztami cysteinowymi pompy protonowej, co prowadzi do zahamowania jej aktywności.³

Działanie farmakodynamiczne

Hamowanie wydzielania kwasu solnego

Przy doustnym podaniu rabeprazolu sodowego w dawce 20 mg, efekt zmniejszenia wydzielania kwasu solnego pojawia się już w ciągu pierwszej godziny od przyjęcia leku. Maksymalne działanie obserwuje się w ciągu 2-4 godzin po zastosowaniu. Po pierwszej dawce rabeprazolu sodowego hamowanie podstawowego wydzielania kwasu wynosi 69%, a wydzielania stymulowanego pokarmem sięga 82% w ciągu 23 godzin. Ten efekt hamujący wydzielanie kwasu utrzymuje się do 48 godzin po podaniu pojedynczej dawki.⁴

Przy regularnym przyjmowaniu leku raz na dobę, hamowanie wydzielania kwasu solnego stopniowo się zwiększa, osiągając stan równowagi po trzech dniach stosowania. Po odstawieniu leku aktywność wydzielnicza żołądka wraca do normy w ciągu 2-3 dni.⁵

Wpływ na mikroflorę żołądkową

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, spowodowana stosowaniem inhibitorów pompy protonowej, w tym rabeprazolu, prowadzi do zwiększenia liczby bakterii w żołądku, które normalnie występują w przewodzie pokarmowym. Warto zaznaczyć, że terapia z użyciem IPP może zwiększać ryzyko zakażeń pokarmowych wywoływanych przez niektóre bakterie, takie jak Salmonella, Campylobacter oraz Clostridium difficile.⁶

Wpływ na stężenie gastryny

Podczas badań klinicznych, w których pacjenci otrzymywali rabeprazol sodowy w dawkach 10 mg lub 20 mg raz na dobę przez okres do 43 miesięcy, zaobserwowano zwiększenie stężenia gastryny w surowicy w ciągu pierwszych 2-8 tygodni leczenia. Wzrost ten odzwierciedlał działanie hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku i utrzymywał się na stałym poziomie przez cały okres terapii. Po przerwaniu leczenia stężenia gastryny wracały do wartości wyjściowych zwykle w ciągu 1-2 tygodni.⁷

Wpływ na histologię żołądka

Analizy biopsji z okolicy antrum i dna żołądka od ponad 500 pacjentów przyjmujących rabeprazol lub lek porównywalny przez okres do 8 tygodni nie wykazały istotnych zmian histologicznych w komórkach ECL (enterochromaffinopodobnych), w stopniu zapalenia błony śluzowej żołądka, występowaniu zanikowego zapalenia żołądka, metaplazji jelitowej oraz w rozprzestrzenieniu się zakażenia Helicobacter pylori. Również po 36 miesiącach ciągłego leczenia u około 250 pacjentów nie zaobserwowano żadnych istotnych zmian w odniesieniu do wartości początkowych.⁸

Wpływ na stężenie chromograniny A (CgA)

Produkty lecznicze o działaniu przeciwwydzielniczym, takie jak rabeprazol, powodują zwiększenie stężenia gastryny w surowicy w odpowiedzi na zmniejszone wydzielanie kwasu solnego. Również stężenie chromograniny A (CgA) ulega zwiększeniu z powodu zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej. Podwyższone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne wykonywane w celu wykrywania obecności guzów neuroendokrynnych. Według opublikowanych danych, leczenie inhibitorami pompy protonowej powinno zostać przerwane na 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA. Ma to umożliwić powrót stężenia CgA, które zostało mylnie zwiększone w wyniku leczenia IPP, do zakresu referencyjnego.⁹

Inne działania farmakodynamiczne

Dotychczas nie zaobserwowano ogólnoustrojowego działania rabeprazolu sodowego na ośrodkowy układ nerwowy, układ krążenia ani układ oddechowy. W badaniach klinicznych rabeprazol sodowy podawany doustnie w dawce 20 mg przez 2 tygodnie nie wpływał na:¹⁰

• czynność tarczycy
• metabolizm węglowodanów
• stężenie krążących hormonów, takich jak:
  • hormon przytarczyc
  • kortyzol
  • estrogen
  • testosteron
  • prolaktyna
  • cholecystokinina
  • sekretyna
  • glukagon
  • hormon folikulotropowy (FSH)
  • hormon luteinizujący (LH)
  • renina
  • aldosteron
  • somatotropina

¹¹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania przeprowadzone na zdrowych ochotnikach wykazały, że interakcje pomiędzy rabeprazolem sodowym a amoksycyliną nie mają istotnego znaczenia klinicznego. Co więcej, przy jednoczesnym podawaniu w terapii eradykacyjnej zakażenia Helicobacter pylori w górnym odcinku przewodu pokarmowego, rabeprazol nie wpływa negatywnie na stężenie amoksycyliny czy klarytromycyny w organizmie.¹²