Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Metadon

Wpływ metadonu na płodność, ciążę i laktację

Metadon stosowany w leczeniu uzależnienia od opioidów wymaga szczególnej uwagi w kontekście wpływu na płodność, ciążę oraz karmienie piersią. Dokładna ocena kliniczna, właściwe monitorowanie oraz odpowiednie dostosowanie terapii są niezbędne u kobiet w ciąży lub karmiących piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje medyczne, które powinny być przekazane pacjentkom przez lekarzy prowadzących terapię metadonem.¹

Wpływ na ciążę i płód

Metadon podawany kobietom w okresie ciąży w ramach leczenia uzależnienia od opioidów może powodować wiele działań niepożądanych u płodu i noworodka. Ocena wpływu samego metadonu na przebieg ciąży i stan noworodków jest utrudniona ze względu na współistniejące czynniki, takie jak: brak właściwej opieki prenatalnej, niedostateczne odżywianie matki, palenie tytoniu oraz niekorzystne warunki środowiskowe i społeczne.²

Większość badań wskazuje na związek stosowania metadonu z niską masą urodzeniową noworodków, jednak nie stwierdzono jednoznacznie związku przyczynowego pomiędzy stosowaniem metadonu a występowaniem wad wrodzonych.^{3 4}

Podobnie jak inne opioidy, metadon przenika przez barierę łożyskową w okresie ciąży. U większości noworodków, których matki otrzymywały leczenie podtrzymujące metadonem, występuje depresja oddechowa oraz noworodkowy zespół abstynencyjny, jeśli nie zastosuje się odpowiedniego leczenia.⁵

Ocena korzyści i ryzyka w ciąży

Przed podaniem metadonu kobietom w ciąży lekarz powinien przeprowadzić dokładną analizę korzyści i ryzyka, ze względu na możliwość wystąpienia następujących działań niepożądanych u płodu i noworodka:^{6 7}

• depresja oddechowa
• niska masa urodzeniowa
• zespół odstawienia u noworodków
• zwiększona częstość poronień

⁸

Produkt Methadone Hydrochloride Molteni nie powinien być stosowany w okresie ciąży, chyba że stan kliniczny kobiety wymaga podawania metadonu.⁹

Zmiany dawkowania podczas ciąży

W trakcie ciąży, szczególnie w trzecim trymestrze, odnotowano przypadki zwiększonego klirensu metadonu i zmniejszonego stężenia leku w osoczu krwi. W przypadku wystąpienia objawów odstawiennych u ciężarnej może być konieczne zwiększenie dawki metadonu.^{10 11}

Nie należy zachęcać pacjentek do poddawania się detoksykacji i zmniejszania dawki w trzecim trymestrze ciąży, ponieważ istnieją dowody wskazujące, że nawet niewielkie zmniejszenie dawki u matki może wiązać się z zagrożeniem płodu i jego zgonem.¹²

Ze względu na dobro płodu, wskazane może być podzielenie dawki dobowej w celu zapobieżenia występowaniu dużych stężeń leku w osoczu i zrównoważenia przyśpieszonego rozkładu metadonu, co zapobiega wystąpieniu objawów odstawiennych.¹³

W trakcie ciąży należy zapewnić właściwe leczenie substytucyjne i zapobiegać objawom odstawiennym, aby zminimalizować możliwość uszkodzenia płodu.¹⁴

Poród i okres poporodowy

Nie zaleca się stosowania doustnego roztworu metadonu bezpośrednio przed porodem i podczas porodu, ponieważ przedłużony czas działania metadonu zwiększa ryzyko depresji oddechowej u noworodków.^{15 16}

Konieczne może okazać się dostosowanie dawki (zwłaszcza jej zmniejszenie) w okresie 1–2 tygodni po porodzie.¹⁷

Zespół abstynencyjny u noworodków

Objawy odstawienne i/lub depresja oddechowa mogą wystąpić u noworodków urodzonych przez matki, które były przewlekle leczone metadonem w okresie ciąży. Noworodkowy zespół abstynencyjny może wystąpić dopiero po upływie kilku dni od porodu.^{18 19}

Z tego powodu oprócz wstępnego monitorowania pod kątem depresji oddechowej, noworodki należy poddawać przedłużonemu monitorowaniu pod kątem podmiotowych i przedmiotowych objawów odstawienia.²⁰

Odstawienie leku u noworodka należy przeprowadzać we właściwym oddziale intensywnej opieki dla dzieci, ponieważ leczenie metadonem może prowadzić do przyzwyczajenia i uzależnienia płodu oraz do wystąpienia objawów odstawiennych u noworodka, co może wymagać leczenia. Około 60–80% noworodków wymaga leczenia szpitalnego z powodu noworodkowego zespołu abstynencyjnego.²¹

Inne ryzyko dla niemowląt

Istnieją pewne dowody wskazujące na to, że niemowlęta urodzone przez matki otrzymujące leczenie podtrzymujące metadonem są bardziej narażone na wystąpienie zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS).²²

Zgłaszano przypadki zaburzeń widzenia u noworodków, których matki narażone były na metadon w okresie ciąży. Jednak występowały w tych sytuacjach też inne czynniki i nie ustalono jednoznacznie związku przyczynowego.²³

Karmienie piersią

Metadon jest wydzielany w mleku matki w małych ilościach. Podczas podejmowania decyzji o zaleceniu karmienia piersią lekarz powinien wziąć pod uwagę następujące czynniki:^{24 25 26}

• czy kobieta otrzymuje stałą dawkę podtrzymującą metadonu
• czy pacjentka nadal stosuje nielegalne substancje psychoaktywne

²⁷

Jeśli rozważa się karmienie piersią, dawka metadonu powinna być jak najmniejsza.^{28 29 30}

Lekarze przepisujący metadon powinni przekazać kobietom karmiącym piersią następujące zalecenia:^{31 32 33}

• konieczność monitorowania niemowlęcia pod kątem występowania sedacji i trudności w oddychaniu
• natychmiastowe zgłoszenie się po pomoc lekarską w przypadku zaobserwowania powyższych objawów

³⁴

Ilość metadonu wydzielanego w mleku matki nie jest wystarczająca do pełnego stłumienia objawów odstawiennych u niemowląt karmionych piersią, jednak może ona osłabić nasilenie zespołu abstynencji noworodków.^{35 36 37}

W przypadku konieczności przerwania karmienia piersią, należy to robić stopniowo, ponieważ nagłe odstawienie od piersi może nasilić objawy odstawienne u niemowlęcia.^{38 39 40}

Wpływ na płodność

Długotrwałe stosowanie opioidów, w tym metadonu, może powodować obniżenie stężenia hormonów płciowych, co może prowadzić do zaburzeń płodności u ludzi.⁴¹

Badania przeprowadzone u mężczyzn uczestniczących w programach terapii podtrzymującej metadonem wykazały, że metadon:^{42 43}

• zmniejsza stężenie testosteronu w surowicy krwi
• znacznie obniża objętość ejakulatu
• zmniejsza ruchliwość plemników

⁴⁴

Interesującą obserwacją jest fakt, że liczba plemników u pacjentów leczonych metadonem była dwukrotnie większa niż u osób z grupy kontrolnej, co jednak wynika z braku odpowiedniego rozcieńczenia wydzieliny nasiennej, a nie z rzeczywistego wzrostu liczby plemników.^{45 46}

Badania nie wykazały, aby metadon upośledzał płodność u kobiet.⁴⁷