Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Losartan

Wpływ losartanu na płodność, ciążę i laktację – informacje dla lekarzy

Losartan, jako antagonista receptora angiotensyny II (AIIRA), wywiera określony wpływ na płód i noworodka, przez co stosowanie tej substancji u kobiet w ciąży lub karmiących piersią podlega ścisłym ograniczeniom. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowe informacje dotyczące stosowania losartanu u kobiet w ciąży i karmiących piersią, które lekarz powinien przekazać pacjentce.^{1 2}

Stosowanie losartanu w pierwszym trymestrze ciąży

Losartanu nie zaleca się stosować podczas pierwszego trymestru ciąży ze względu na potencjalne ryzyko teratogenne. Chociaż dane epidemiologiczne dotyczące tego ryzyka nie są jednoznaczne, nie można wykluczyć niewielkiego zwiększenia ryzyka rozwoju wad wrodzonych u płodu.^{3 4}

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że:

• U kobiet planujących ciążę należy zastosować alternatywne metody leczenia przeciwnadciśnieniowego o ustalonym profilu bezpieczeństwa w ciąży, chyba że kontynuacja leczenia losartanem jest bezwzględnie konieczna⁵
• W przypadku potwierdzenia ciąży należy natychmiast przerwać stosowanie losartanu i rozpocząć alternatywne leczenie⁶

⁷

Stosowanie losartanu w drugim i trzecim trymestrze ciąży

Stosowanie losartanu jest bezwzględnie przeciwwskazane podczas drugiego i trzeciego trymestru ciąży. Narażenie płodu na losartan w tym okresie powoduje istotne zaburzenia rozwojowe i funkcjonalne, a także zwiększa ryzyko powikłań u noworodka.^{8 9}

Lekarz musi szczegółowo wyjaśnić pacjentce następujące negatywne skutki stosowania losartanu w tym okresie ciąży:

• Toksyczne działanie na płód:
  • Pogorszenie czynności nerek
  • Małowodzie (zmniejszenie ilości płynu owodniowego)
  • Opóźnienie kostnienia czaszki
• Toksyczne działanie na noworodka:
  • Niewydolność nerek
  • Niedociśnienie tętnicze
  • Hiperkaliemia (podwyższony poziom potasu we krwi)

¹⁰

Monitorowanie pacjentki w przypadku ekspozycji na losartan podczas ciąży

Jeśli pacjentka była narażona na działanie losartanu od drugiego trymestru ciąży, lekarz powinien zlecić następujące badania kontrolne:¹¹

• Badanie ultrasonograficzne w celu oceny:
  • Czynności nerek płodu
  • Rozwoju i kostnienia czaszki płodu

¹²

Monitorowanie noworodka po porodzie

Noworodki, których matki przyjmowały losartan podczas ciąży, wymagają ścisłej obserwacji medycznej ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka wystąpienia niedociśnienia tętniczego. Lekarz prowadzący powinien poinformować pacjentkę o konieczności specjalistycznego nadzoru nad noworodkiem po porodzie.^{13 14}

Dodatkowe informacje dla skojarzonego leczenia losartanem z hydrochlorotiazydem w ciąży

Dla produktów zawierających losartan w skojarzeniu z hydrochlorotiazydem (np. Lozap HCT, Losartan Hydrochlorothiazyd Krka, Lorista HD, Hyzaar, Hyzaar Forte), należy uwzględnić dodatkowe przeciwwskazania związane z hydrochlorotiazydem:¹⁵

• Hydrochlorotiazyd przenika przez łożysko
• Stosowanie hydrochlorotiazydu w drugim i trzecim trymestrze może prowadzić do:
  • Zmniejszenia perfuzji płodowo-łożyskowej
  • Żółtaczki u płodu i noworodka
  • Zaburzeń równowagi elektrolitowej
  • Małopłytkowości (trombocytopenii)
• Hydrochlorotiazydu nie należy stosować w:
  • Obrzękach ciążowych
  • Nadciśnieniu ciążowym
  • Stanie przedrzucawkowym

¹⁶

Stosowanie losartanu podczas karmienia piersią

Nie zaleca się stosowania losartanu u kobiet karmiących piersią. Lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje:¹⁷

• Brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania losartanu podczas karmienia piersią
• Konieczność zmiany leczenia na alternatywne o lepiej ustalonym profilu bezpieczeństwa podczas karmienia piersią
• Szczególne znaczenie ma stosowanie bezpieczniejszych leków alternatywnych w przypadku karmienia piersią:
  • Noworodka
  • Wcześniaka

^{18 19}

Dodatkowe informacje dla skojarzonego leczenia losartanem z hydrochlorotiazydem podczas karmienia piersią

W przypadku produktów zawierających losartan z hydrochlorotiazydem, należy uwzględnić dodatkowe informacje dotyczące hydrochlorotiazydu:²⁰

• Hydrochlorotiazyd przenika w niewielkich ilościach do mleka kobiecego
• Leki tiazydowe w dużych dawkach mogą:
  • Powodować zwiększoną diurezę
  • Hamować wydzielanie mleka
• Jeżeli stosowanie produktu złożonego losartan+hydrochlorotiazyd jest konieczne podczas karmienia piersią, należy stosować najmniejszą możliwą dawkę

²¹

Zalecenia kliniczne dla lekarzy prowadzących

Na podstawie danych z charakterystyki produktów leczniczych zawierających losartan, lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje:^{22 23}

Ciąża

• Planowanie ciąży: Pacjentka przyjmująca losartan powinna poinformować lekarza o planach ciążowych, aby możliwa była zmiana leczenia na bezpieczniejsze alternatywy
• Pierwszy trymestr: Stosowanie losartanu nie jest zalecane, choć w indywidualnych przypadkach lekarz może rozważyć kontynuację leczenia, gdy korzyści przewyższają ryzyko
• Drugi i trzeci trymestr: Stosowanie losartanu jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na udokumentowany toksyczny wpływ na płód i noworodka
• Wykrycie ciąży: W przypadku stwierdzenia ciąży u pacjentki stosującej losartan, należy natychmiast przerwać podawanie leku i zastosować alternatywne leczenie
• Monitorowanie: Jeśli wystąpiła ekspozycja na losartan od drugiego trymestru ciąży, konieczne jest wykonanie badania USG nerek i czaszki płodu oraz ścisła obserwacja noworodka po porodzie

²⁴

Karmienie piersią

• Stosowanie losartanu podczas karmienia piersią nie jest zalecane
• Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania losartanu w okresie laktacji
• Należy zastosować alternatywne leczenie o lepiej ustalonym profilu bezpieczeństwa podczas karmienia piersią
• Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku karmienia noworodków i wcześniaków

²⁵

Przekazanie pacjentce powyższych informacji jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii losartanem. Lekarz ma obowiązek edukować pacjentkę i umożliwić jej podjęcie świadomej decyzji dotyczącej leczenia w okresie planowania ciąży, podczas ciąży i w okresie karmienia piersią.²⁶