Właściwości farmakodynamiczne
Linkomycyna

Linkomycyna, antybiotyk z grupy linkozamidów (kod ATC: J01FF02), produkowany przez Streptomyces lincolnensis, wykazuje działanie bakteriostatyczne lub bakteriobójcze w zależności od stężenia i wrażliwości drobnoustrojów. Mechanizm jej działania polega na hamowaniu biosyntezy białek poprzez wiązanie z podjednostką 50S rybosomów bakteryjnych. Występuje pełna oporność krzyżowa z klindamycyną, a oporność u gronkowców i paciorkowców najczęściej wynika z metylacji 23S rRNA, co może powodować fenotyp MLSB. Zaleca się badanie indukowalnej oporności na linkomycynę/klindamycynę u makrolidoopornych szczepów metodą dwóch krążków (D-zone test). Wrażliwość na linkomycynę powinna być oceniana zgodnie z wytycznymi CLSI lub EUCAST, przy czym brak jest ustalonych wartości granicznych dla linkomycyny, dlatego stosuje się klindamycynę jako marker wskaźnikowy.

  1. Właściwości farmakodynamiczne linkomycyny
    1. Mechanizm działania
    2. Mechanizm oporności
    3. Metodologia określania wrażliwości na linkomycynę in vitro
    4. Spektrum działania przeciwbakteryjnego
    5. Kolejne rozdziały

Właściwości farmakodynamiczne linkomycyny

Linkomycyna jest antybiotykiem należącym do grupy linkozamidów (kod ATC: J01FF02), wytwarzanym przez bakterie Streptomyces lincolnensis w procesie fermentacji. W zależności od wrażliwości bakterii i stężenia leku, linkomycyna może wykazywać działanie zarówno bakteriostatyczne, jak i bakteriobójcze. Aktywność przeciwbakteryjna tej substancji najlepiej koreluje z czasem, w którym jej stężenie utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla drobnoustroju wywołującego dane zakażenie.1

Mechanizm działania

Mechanizm działania linkomycyny polega na hamowaniu biosyntezy białek bakteryjnych poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomów bakteryjnych. W warunkach in vitro linkomycyna wywiera głównie działanie bakteriostatyczne.2

Mechanizm oporności

Linkomycyna wykazuje pełną oporność krzyżową z klindamycyną. Oporność na linkozamidy u gronkowców i paciorkowców najczęściej wynika z metylacji określonych nukleotydów w 23S RNA, który wchodzi w skład podjednostek 50S rybosomów. Ta metylacja może determinować oporność krzyżową na makrolidy i streptograminy B (fenotyp MLSB). Ważne jest, aby makrolidooporne izolaty bakteryjne badać pod kątem indukowalnej oporności na linkomycynę/klindamycynę, stosując metodę dwóch krążków (D-zone test).3

W przypadku metycylinoopornego gronkowca złocistego Staphylococcus aureus oraz niektórych gatunków Clostridium zaobserwowano zmniejszenie wrażliwości na klindamycynę/linkomycynę wraz z upływem czasu.4

Metodologia określania wrażliwości na linkomycynę in vitro

Badanie wrażliwości na linkomycynę należy przeprowadzać przy zastosowaniu standardowych metod laboratoryjnych, zgodnie z zaleceniami Instytutu Norm Klinicznych i Laboratoryjnych (CLSI) lub Europejskiego Komitetu ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST). Ponieważ ani CLSI, ani EUCAST nie ustaliły wartości granicznych wrażliwości na linkomycynę, zaleca się badanie wrażliwości na klindamycynę jako substancję wskaźnikową. Należy pamiętać, że oporność na linkozamidy może być indukowalna przez makrolidy u makrolidoopornych szczepów gronkowców, Streptococcus pneumoniae i paciorkowców beta-hemolizujących. Dlatego makrolidooporne izolaty tych drobnoustrojów powinny być badane pod kątem indukowalnej oporności na klindamycynę metodą dwóch krążków lub inną standardową metodą.5

Kryteria interpretacyjne wyników badań wrażliwości na klindamycynę według CLSI
Drobnoustrój Minimalne stężenie hamujące (MIC w µg/ml) Metoda dyfuzyjno-krążkowa (średnica strefy zahamowania w mm)
Wrażliwy Średniowrażliwy Oporny Wrażliwy Średniowrażliwy Oporny
Staphylococcus spp. ≤ 0,5 1-2 ≥ 4 ≥ 21 15-20 ≤ 14
Streptococcus pneumoniae, paciorkowce β-hemolizujące i paciorkowce zieleniące ≤ 0,25 0,5 ≥ 1 ≥ 19 16-18 ≤ 15
Bakterie beztlenowe ≤ 2 4 ≥ 8 Nie dotyczy Nie dotyczy Nie dotyczy

6

Zawartość klindamycyny w krążku wynosi 2 µg. Kryteria interpretacyjne MIC dla bakterii beztlenowych oparte są na metodzie rozcieńczeń w agarze. Zarówno metoda rozcieńczeń, jak i metoda dyfuzyjno-krążkowa powinny zostać zwalidowane przy użyciu odpowiednich szczepów do kontroli jakości (QC) wskazanych przez CLSI.7

Zakresy kontroli jakości dla badań wrażliwości na klindamycynę (wg CLSI)
Drobnoustrój Zakres minimalnego stężenia hamującego (MIC w µg/ml) Zakres dla metody krążkowo-dyfuzjnej (średnica strefy zahamowania w mm)
Staphylococcus aureus ATCC 29213 0,06-0,25 Nie dotyczy
Staphylococcus aureus ATCC 25923 Nie dotyczy 24-30
Streptococcus pneumoniae ATCC 49619 0,03-0,12 19-25
Bacteroides fragilis ATCC 25285 0,5-2 Nie dotyczy
Bacteroides thetaiotaomicron ATCC 29741 2-8 Nie dotyczy
Eggerthella lenta ATCC 43055 0,06-0,25 Nie dotyczy

8

Kryteria interpretacyjne wyników badań wrażliwości na klindamycynę według EUCAST
Drobnoustrój Minimalne stężenie hamujące (MIC w µg/ml) Metoda dyfuzyjno-krążkowa (średnica strefy zahamowania w mm)
Wrażliwy Oporny Wrażliwy Oporny
Staphylococcus spp. ≤ 0,25 > 0,5 ≥ 22 < 19
Paciorkowce grupy A, B, C, G ≤ 0,5 > 0,5 ≥ 17 < 17
Streptococcus pneumoniae ≤ 0,5 > 0,5 ≥ 19 < 19
Paciorkowce zieleniące ≤ 0,5 > 0,5 ≥ 19 < 19
Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie (z wyjątkiem Clostridium difficile) ≤ 4 — Nie dotyczy Nie dotyczy
Beztlenowe bakterie Gram-ujemne ≤ 4 — Nie dotyczy Nie dotyczy

0,5 ≥ 22 0,5 ≥ 17 0,5 ≥ 19 0,5 ≥ 19 9

Zawartość klindamycyny w krążku wynosi 2 µg. Kryteria interpretacyjne MIC dla bakterii beztlenowych oparte są na metodzie rozcieńczeń w agarze.10

Zakresy kontroli jakości dla badań wrażliwości na klindamycynę (wg EUCAST)
Drobnoustrój Zakres minimalnego stężenia hamującego (MIC w µg/ml) Zakres dla metody dyfuzyjno-krążkowej (średnica strefy zahamowania w mm)
Staphylococcus aureus ATCC 29213 0,06-0,25 23-29
Streptococcus pneumoniae ATCC 49619 0,03-0,12 22-28

11

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Ważne jest, aby mieć na uwadze, że częstość występowania nabytej oporności u poszczególnych gatunków bakterii może różnić się w zależności od położenia geograficznego oraz czasu. Z tego powodu zaleca się uzyskanie lokalnych informacji na temat oporności, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach gdy częstość występowania oporności w danym regionie jest na tyle wysoka, że przydatność linkomycyny w leczeniu niektórych zakażeń może być wątpliwa, należy zasięgnąć specjalistycznej porady.12

Należy pamiętać, że pomiędzy linkomycyną a klindamycyną występuje pełna oporność krzyżowa.13

Drobnoustroje wrażliwe na linkomycynę

Linkomycyna wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec następujących drobnoustrojów:

Bakterie względnie tlenowe Gram-dodatnie:

14

Bakterie beztlenowe i mikroaerofilne:

15

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl