Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Lenalidomid

Wpływ lenalidomidu na płodność

Lenalidomid to substancja czynna o właściwościach immunomodulujących, która jest strukturalnie zbliżona do talidomidu. W celu oceny wpływu lenalidomidu na płodność przeprowadzono badania na modelach zwierzęcych, głównie szczurach. Badania z wykorzystaniem lenalidomidu w dawkach do 500 mg/kg (dawka odpowiednio około 200 do 500-krotnie większa niż stosowana u ludzi dawka 25 mg lub 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała) nie wykazały występowania działań niepożądanych związanych z płodnością ani szkodliwego wpływu na płodność rodziców.¹²

Pomimo braku bezpośredniego negatywnego wpływu na płodność, należy podkreślić, że lek ten charakteryzuje się wysokim potencjałem teratogennym, co ma istotne znaczenie dla kobiet w wieku rozrodczym i ich partnerów.³

Właściwości teratogenne lenalidomidu

Lenalidomid ma budowę zbliżoną do talidomidu, substancji o dobrze udokumentowanym działaniu teratogennym u ludzi, powodującej ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. Badania na modelach zwierzęcych potwierdziły teratogenne działanie lenalidomidu – wywoływał on u małp wady wrodzone podobne do tych opisanych po zastosowaniu talidomidu.⁴⁵

Z tego względu można z wysokim prawdopodobieństwem oczekiwać wystąpienia działania teratogennego lenalidomidu u ludzi. W związku z tym lenalidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży.⁶

Program zapobiegania ciąży

Ze względu na potencjał teratogenny, lenalidomid musi być przepisywany z uwzględnieniem rygorystycznego programu zapobiegania ciąży, chyba że istnieją wiarygodne przesłanki, że pacjentka nie może zajść w ciążę.⁷

Zasady dotyczące kobiet mogących zajść w ciążę

Kobiety mogące zajść w ciążę muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia lenalidomidem.⁸

Jeśli w trakcie leczenia lenalidomidem kobieta zajdzie w ciążę, należy zastosować następujące postępowanie:⁹

• Natychmiastowe przerwanie leczenia
• Skierowanie pacjentki do specjalisty doświadczonego w ocenie teratogennego skutku leczenia
• Przeprowadzenie szczegółowej oceny wpływu leku na płód
• Uzyskanie odpowiedniej porady dotyczącej dalszego postępowania

¹⁰

Zasady dotyczące mężczyzn przyjmujących lenalidomid

Lenalidomid jest obecny w nasieniu ludzkim w skrajnie małym stężeniu w trakcie leczenia i staje się niewykrywalny w nasieniu po 3 dniach od zakończenia podawania substancji zdrowemu mężczyźnie.¹¹

W ramach środków ostrożności oraz biorąc pod uwagę szczególne populacje z wydłużonym czasem wydalania, jak w przypadku niewydolności nerek, wszyscy pacjenci płci męskiej stosujący lenalidomid muszą używać prezerwatyw:¹²

• przez cały okres leczenia
• podczas przerwy w podawaniu leku
• przez 1 tydzień po zakończeniu leczenia

¹³

Powyższe zasady dotyczą sytuacji, gdy partnerka mężczyzny jest w ciąży lub może zajść w ciążę i jednocześnie nie stosuje skutecznej metody antykoncepcji.¹⁴

Jeśli partnerka mężczyzny leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, zaleca się skierowanie jej do lekarza specjalizującego się lub mającego doświadczenie w teratologii, w celu przeprowadzenia oceny i uzyskania porady.¹⁵

Karmienie piersią

Nie wiadomo, czy lenalidomid przenika do mleka ludzkiego. Z tego względu podczas leczenia lenalidomidem należy bezwzględnie przerwać karmienie piersią.¹⁶¹⁷

Szczegółowe informacje dla lekarzy dotyczące postępowania z pacjentkami w ciąży

Lekarz ma obowiązek przekazać pacjentce lub pacjentowi, którego partnerka jest w ciąży lub może zajść w ciążę, następujące kluczowe informacje:¹⁸

Informacje dla pacjentek w wieku rozrodczym

• Lenalidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży
• Lek wykazuje silne działanie teratogenne – może powodować ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone
• Konieczność stosowania skutecznej metody antykoncepcji podczas całego okresu leczenia
• Natychmiastowe przerwanie leczenia w przypadku podejrzenia ciąży
• Natychmiastowe poinformowanie lekarza w przypadku podejrzenia ciąży

¹⁹

Informacje dla pacjentów płci męskiej

• Obowiązek stosowania prezerwatyw w przypadku, gdy partnerka jest w ciąży lub może zajść w ciążę i nie stosuje skutecznej antykoncepcji
• Konieczność stosowania prezerwatywy przez cały okres leczenia, podczas przerw w leczeniu oraz przez 1 tydzień po zakończeniu terapii
• Natychmiastowe poinformowanie lekarza prowadzącego, jeśli partnerka zajdzie w ciążę w trakcie leczenia lub w okresie 1 tygodnia po jego zakończeniu
• Zakaz oddawania nasienia podczas stosowania leku, w trakcie przerw w leczeniu oraz przez 1 tydzień po zakończeniu terapii

²⁰

Postępowanie w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia ciąży

W przypadku, gdy pacjentka zajdzie w ciążę podczas stosowania lenalidomidu, lekarz powinien:²¹

• Natychmiast przerwać leczenie lenalidomidem
• Skierować pacjentkę do specjalisty w dziedzinie teratologii lub lekarza doświadczonego w ocenie efektów teratogennych leków
• Zlecić kompleksową ocenę stanu płodu, w tym badania obrazowe i laboratoryjne
• Przeprowadzić szczegółową dokumentację przypadku
• Zgłosić przypadek do odpowiednich organów nadzoru farmaceutycznego

²²

W przypadku, gdy partnerka mężczyzny leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, lekarz powinien:²³

• Skierować partnerkę do specjalisty w dziedzinie teratologii lub lekarza z doświadczeniem w ocenie wpływu leków teratogennych
• Zalecić szczegółową ocenę stanu płodu
• Zapewnić kompleksową opiekę i doradztwo
• Rozważyć modyfikację leczenia pacjenta, jeśli to konieczne

²⁴

Podsumowanie najważniejszych informacji dla pacjentów

Lekarz przepisujący lenalidomid powinien przekazać każdej pacjentce w wieku rozrodczym oraz każdemu pacjentowi, którego partnerka jest w wieku rozrodczym, jasne i pełne informacje dotyczące:²⁵

Lenalidomid jest lekiem o udowodnionej skuteczności klinicznej, jednak ze względu na jego właściwości teratogenne, stosowanie go u pacjentów w wieku rozrodczym wymaga rygorystycznego przestrzegania programu zapobiegania ciąży i ścisłego monitorowania.²⁶