Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Laktuloza

Wpływ laktulozy na płodność, ciążę i laktację

Laktuloza jest syntetycznym disacharydem stosowanym głównie w leczeniu zaparć oraz encefalopatii wątrobowej. Jako substancja czynna występuje w wielu produktach leczniczych dostępnych na polskim rynku, jak Duphalac, Duphalac Fruit, Lactulose-MIP, Lactulosum Aflofarm, Lactulosum Amara, Lactulosum Espefa, Lactulosum Forte Polfarmex, Lactulosum Hasco, Lactulosum Orifarm, Lactulosum Orifarm Forte oraz Lactulosum Polfarmex. Niniejsze opracowanie przedstawia szczegółowe informacje na temat wpływu laktulozy na płodność, jej stosowania w czasie ciąży oraz podczas karmienia piersią, które powinny być przekazane przez lekarza pacjentkom znajdującym się w tych stanach fizjologicznych.¹

Wpływ laktulozy na płodność

Dostępne dane kliniczne oraz badania na modelach zwierzęcych wskazują, że laktuloza nie wywiera negatywnego wpływu na płodność. Wynika to przede wszystkim z bardzo niewielkiej ekspozycji ogólnoustrojowej na tę substancję. Ze względu na minimalną absorpcję laktulozy z przewodu pokarmowego do krwiobiegu, nie przewiduje się jakiegokolwiek wpływu na układ rozrodczy i płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.^{2 3 4}

Badania reprodukcyjne przeprowadzone na zwierzętach doświadczalnych (myszy, szczury, króliki) przy zastosowaniu dawek wielokrotnie przewyższających te stosowane u ludzi nie wykazały negatywnego wpływu laktulozy na reprodukcję. W szczególności, u szczurów otrzymujących laktulozę w dawce 6 ml/kg masy ciała przez trzy cykle kojarzenia par nie zaobserwowano nieprawidłowości w przebiegu ciąży, liczbie żywych urodzeń, wielkości miotu czy masie urodzeniowej potomstwa. Co istotne, nie odnotowano działań niepożądanych związanych z laktulozą zarówno u rodziców, jak i u potomstwa.^{5 6}

Stosowanie laktulozy w okresie ciąży

Dostępne dane kliniczne oraz badania farmakologiczne wskazują, że laktuloza charakteryzuje się niewielką absorpcją z przewodu pokarmowego i minimalną ekspozycją ogólnoustrojową. W konsekwencji nie przewiduje się negatywnego wpływu tej substancji na przebieg ciąży. Większość charakterystyk produktów leczniczych zawierających laktulozę wskazuje, że mogą być one bezpiecznie stosowane w czasie ciąży.^{7 8 9 10 11 12}

Badania przeprowadzone na zwierzętach laboratoryjnych (myszy, szczury, króliki) nie wykazały działania teratogennego laktulozy. Podawanie myszom laktulozy w postaci syropu między 6 a 15 dniem ciąży w dawkach 10-20 razy większych niż stosowane u ludzi nie wpłynęło na liczbę i masę płodów oraz zdolność potomstwa do życia. Nie obserwowano resorpcji płodów ani wad wrodzonych szkieletu i trzewi.^{13 14 15}

Należy jednak podkreślić, że w przypadku niektórych produktów leczniczych zawierających laktulozę (np. Lactulosum Aflofarm, Lactulosum Hasco, Lactulosum Polfarmex) zaleca się zachowanie ostrożności lub stosowanie wyłącznie w przypadku zdecydowanej konieczności.^{16 17 18}

Warto zaznaczyć, że pomimo licznych badań przeprowadzonych na modelach zwierzęcych, dla laktulozy nie przeprowadzono odpowiednich i dobrze kontrolowanych badań u kobiet ciężarnych, co wymaga zachowania ostrożności przy przepisywaniu leku tej grupie pacjentek.^{19 20}

Stosowanie laktulozy w okresie karmienia piersią

Podobnie jak w przypadku stosowania w ciąży, większość dostępnych danych wskazuje na bezpieczeństwo stosowania laktulozy w okresie karmienia piersią. Ze względu na minimalną absorpcję ogólnoustrojową laktulozy z przewodu pokarmowego, jej stężenie w mleku matki jest nieznaczne. W konsekwencji, nie przewiduje się negatywnego wpływu na organizm niemowlęcia karmionego piersią przez matkę przyjmującą laktulozę.^{21 22 23 24 25 26}

W przypadku preparatu Lactulosum Aflofarm, w charakterystyce produktu leczniczego zaznaczono brak wystarczających danych dotyczących przenikania laktulozy do mleka ludzkiego, jednocześnie wskazując, że ze względu na bardzo niewielkie wchłanianie laktulozy z przewodu pokarmowego, potencjalne zagrożenie dla noworodka jest znikome.²⁷

Należy jednak pamiętać, że w przypadku niektórych preparatów (jak Lactulosum Hasco) zaleca się zachowanie ostrożności podczas stosowania u kobiet karmiących piersią.²⁸

Różnice między poszczególnymi produktami zawierającymi laktulozę

Analiza charakterystyk produktów leczniczych zawierających laktulozę wskazuje na pewne różnice w zaleceniach dotyczących stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią. Większość preparatów (Duphalac, Duphalac Fruit, Lactulose-MIP, Lactulosum Amara, Lactulosum Espefa, Lactulosum Forte Polfarmex) jednoznacznie wskazuje na możliwość bezpiecznego stosowania zarówno w ciąży, jak i w okresie karmienia piersią. Wynika to z minimalnej ekspozycji ogólnoustrojowej na laktulozę.^{29 30}

W przypadku produktów Lactulosum Aflofarm, Lactulosum Hasco oraz Lactulosum Polfarmex zalecenia są bardziej ostrożne – wskazują na konieczność zachowania ostrożności lub stosowania wyłącznie w przypadku zdecydowanej konieczności.^{31 32 33}

Należy zwrócić uwagę, że różnice te nie wynikają najprawdopodobniej z odmiennych właściwości farmakologicznych poszczególnych preparatów, a raczej z braku jednolitego podejścia do oceny bezpieczeństwa stosowania laktulozy u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz z braku odpowiednich, dobrze kontrolowanych badań klinicznych w tych grupach pacjentek.^{34 35}

Podsumowanie informacji dla lekarza

Lekarz zalecający laktulozę kobietom w ciąży lub karmiącym piersią powinien przekazać pacjentkom następujące informacje:

• Laktuloza jest substancją, która w minimalnym stopniu wchłania się z przewodu pokarmowego do krwiobiegu, co sprawia, że ekspozycja ogólnoustrojowa na tę substancję jest niewielka.^{36 37}
• Badania na zwierzętach nie wykazały teratogennego działania laktulozy ani jej negatywnego wpływu na reprodukcję.^{38 39}
• Większość preparatów zawierających laktulozę może być bezpiecznie stosowana zarówno w ciąży, jak i w okresie karmienia piersią.^{40 41 42}
• W przypadku niektórych preparatów (Lactulosum Aflofarm, Lactulosum Hasco, Lactulosum Polfarmex) zaleca się zachowanie ostrożności lub stosowanie wyłącznie w przypadku zdecydowanej konieczności.^{43 44}
• Ze względu na minimalną absorpcję laktulozy, jej stężenie w mleku matki jest nieznaczne, w związku z czym nie należy spodziewać się negatywnego wpływu na organizm niemowlęcia karmionego piersią.^{45 46}
• Nie przeprowadzono odpowiednich i dobrze kontrolowanych badań klinicznych u kobiet ciężarnych, w związku z czym zaleca się zachowanie ostrożności.^{47 48}