Właściwości farmakodynamiczne
Lactobacillus rhamnosus

Lactobacillus rhamnosus – charakterystyka ogólna

Lactobacillus rhamnosus to Gram-dodatnie pałeczki należące do rodzaju Lactobacillus, stanowiące istotny element prawidłowej mikroflory bakteryjnej zarówno układu pokarmowego, jak i układu moczowo-płciowego człowieka. W warunkach fizjologicznych pałeczki Lactobacillus stanowią około 96% flory bakteryjnej pochwy, odgrywając kluczową rolę w utrzymaniu równowagi mikrobiologicznej.¹

Pałeczki Lactobacillus rhamnosus występują w różnych preparatach probiotycznych w różnych dawkach – od nie mniej niż 10⁸ CFU (Colony Forming Unit – jednostka tworząca kolonię) w przypadku preparatów dopochwowych, do nawet 12 miliardów CFU w preparatach doustnych. Są one stosowane w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak kapsułki twarde, kapsułki dopochwowe czy proszki do sporządzania zawiesin doustnych.²³

Mechanizm działania Lactobacillus rhamnosus

Kolonizacja przewodu pokarmowego

Szczepy Lactobacillus rhamnosus obecne w produktach leczniczych kolonizują śluzówkę jelit i normalizują skład mikroflory przewodu pokarmowego, szczególnie po jej wyjałowieniu na skutek stosowania antybiotykoterapii. Badania potwierdziły, że szczepy te przeżywają w środowisku soku żołądkowego i są oporne na działanie soli kwasów żółciowych, co umożliwia im adaptację i przeżywalność w przewodzie pokarmowym.⁴⁵

Szczepy Lactobacillus rhamnosus stosowane w produktach leczniczych, jak np. Lakcid Gastromed, wykazują silną adherencję do ludzkich komórek jelitowych, co jest kluczowym mechanizmem w skutecznej kolonizacji nabłonka jelitowego.⁶

Hamowanie wzrostu patogenów

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego Lactobacillus rhamnosus opiera się na kilku procesach:

• Konkurencja o substraty i miejsce kolonizacji na śluzówce jelita
• Produkcja kwasu mlekowego w wyniku beztlenowego rozkładu cukrów
• Tworzenie niekorzystnych warunków środowiskowych hamujących rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych

⁷⁸⁹

Działanie w środowisku pochwy

W przypadku stosowania dopochwowego, Lactobacillus rhamnosus na drodze kwaśnej fermentacji metabolizuje obecne w środowisku pochwy związki będące źródłem węgla m.in. do kwasu mlekowego, utrzymując tym samym odpowiednie pH pochwy (4,0-4,7). Kwaśny odczyn pochwy hamuje wzrost bakterii chorobotwórczych. Pałeczki L. rhamnosus wykazują antagonizm wobec większości bakterii wywołujących zakażenia układu moczowo-płciowego.¹⁰

W środowisku pochwy Lactobacillus rhamnosus posiada silne właściwości adhezyjne do nabłonka pochwy, umożliwiające kolonizację i przeżywalność. Produkcja kwasu mlekowego tworzy niekorzystne środowisko do namnażania się bakterii patogennych oraz drożdżaków (najczęściej gatunku Candida albicans), wpływając tym samym na równowagę mikrobiologiczną środowiska pochwy.¹¹

Oporność Lactobacillus rhamnosus na antybiotyki

Lactobacillus rhamnosus charakteryzuje się naturalną opornością na szereg antybiotyków stosowanych klinicznie, co jest istotnym czynnikiem umożliwiającym równoczesne stosowanie probiotyków z antybiotykoterapią.¹²¹³

W badaniach in vitro potwierdzono gatunkowo swoistą oporność pałeczek Lactobacillus rhamnosus stosowanych w preparacie Lactovaginal na kotrimoksazol i metronidazol, co umożliwia ich stosowanie w trakcie leczenia tymi lekami.¹⁴

Szczepy Lactobacillus rhamnosus obecne w preparacie Lakcid Gastromed wykazują naturalną oporność na: kotrimoksazol, metronidazol i wankomycynę.¹⁵

Profil oporności wybranych szczepów Lactobacillus rhamnosus

Szczepy bakterii Lactobacillus rhamnosus znajdujące się w produktach leczniczych Lakcid i Lakcid forte wykazują oporność na następujące antybiotyki:

• Penicyliny: amoksycylina, ampicylina, azlocylina, kloksacylina, penicylina, piperacylina
• Cefalosporyny: cefepim, cefotaksym, cefradyna, ceftazydym, cefuroksym
• Makrolidy: erytromycyna
• Tetracykliny: doksycyklina
• Aminoglikozydy: gentamycyna, neomycyna, netylmycyna, streptomycyna, tobramycyna
• Karbapenemy: imipenem, meropenem
• Glikopeptydy: teikoplanina, wankomycyna
• Linkozamidy: klindamycyna
• Inne: kolistyna, kotrimoksazol, kwas nalidyksowy, metronidazol

¹⁶¹⁷

Zastosowanie kliniczne Lactobacillus rhamnosus

Przywracanie równowagi mikrobiologicznej pochwy

Zaburzenie równowagi mikrobiologicznej pochwy może prowadzić do różnych stanów patologicznych, takich jak bakteryjna waginoza, grzybica pochwy czy zakażenia bakteriami pochodzącymi z przewodu pokarmowego. Do czynników wpływających na zmianę składu mikroflory pochwy należą między innymi: antybiotykoterapia, zmiany hormonalne, chemioterapia, radioterapia, stres czy przyzwyczajenia higieniczne i seksualne.¹⁸

Na podstawie badań klinicznych wykazano, że zastosowanie produktu zawierającego Lactobacillus rhamnosus po uprzednim leczeniu stanów zapalnych pochwy lekami przeciwbakteryjnymi, przeciwrzęsistkowymi oraz przeciwgrzybiczymi powoduje:

• Zmniejszenie liczby patogenów
• Przywrócenie naturalnej równowagi mikrobiologicznej w pochwie
• Normalizację wydzieliny z pochwy

¹⁹

Stosowanie Lactobacillus rhamnosus dopochwowo może wpływać na równowagę mikrobiologiczną ograniczając rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych, utrzymując odpowiednie kwaśne pH pochwy. Dzięki tym właściwościom może zmniejszać świąd, pieczenie, upławy oraz nieprzyjemny zapach.²⁰

Normalizacja mikroflory przewodu pokarmowego

Lactobacillus rhamnosus stosowany doustnie pomaga w normalizacji mikroflory przewodu pokarmowego, szczególnie po antybiotykoterapii. Bakterie te kolonizują śluzówkę jelit i konkurują z patogenami o miejsce kolonizacji oraz substraty pokarmowe, tworząc niekorzystne warunki do rozwoju mikroorganizmów patogennych.²¹

Lactobacillus rhamnosus został zaklasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej jako mikroorganizm przeciwbiegunkowy (kod ATC: A07FA), co wskazuje na jego zastosowanie w profilaktyce i wspomaganiu leczenia biegunek o różnej etiologii.²²²³²⁴

Szczepy Lactobacillus rhamnosus stosowane w produktach leczniczych

W zależności od preparatu, stosowane są różne szczepy Lactobacillus rhamnosus o specyficznych właściwościach. Poniżej przedstawiono przegląd głównych szczepów stosowanych w dostępnych produktach leczniczych:

Warto zauważyć, że w przypadku preparatu Lakcid Intima, Lactobacillus rhamnosus występuje w połączeniu z innym gatunkiem bakterii probiotycznych – Lactobacillus gasseri DSM 14869, co może wpływać na rozszerzenie spektrum działania tego produktu.²⁵