Właściwości farmakodynamiczne
Lactobacillus gasseri

Właściwości farmakodynamiczne Lactobacillus gasseri – wprowadzenie

Lactobacillus gasseri stanowi jeden z kluczowych gatunków bakterii probiotycznych, odgrywających istotną rolę w utrzymaniu prawidłowej mikroflory pochwy. Gatunek ten należy do Gram-dodatnich pałeczek z rodzaju Lactobacillus, które w warunkach fizjologicznych stanowią około 96% flory bakteryjnej pochwy. Obecność odpowiedniej ilości tych bakterii jest niezbędna dla zachowania homeostazy mikrobiologicznej pochwy oraz zapobiegania rozwojowi infekcji ginekologicznych.¹

Zaburzenia równowagi mikrobiologicznej pochwy mogą prowadzić do szeregu stanów patologicznych, takich jak bakteryjna waginoza, tlenowe zapalenie pochwy, grzybica pochwy czy zakażenia bakteriami pochodzącymi z przewodu pokarmowego. Do czynników wpływających na zmianę składu mikroflory pochwy należą między innymi: antybiotykoterapia, chemioterapia, radioterapia, zmiany hormonalne, stres, nieprawidłowe nawyki higieniczne oraz przyzwyczajenia seksualne.^{2 3}

Lactobacillus gasseri jest składnikiem aktywnym preparatów probiotycznych przeznaczonych do stosowania dopochwowego, takich jak inVag (w którym stanowi 50% składu bakteryjnego) oraz Lakcid Intima (gdzie występuje jako jeden z dwóch szczepów bakteryjnych). Szczepy te zostały starannie dobrane pod kątem ich właściwości pomocnych w przywracaniu i utrzymaniu prawidłowej mikroflory pochwy.^{4 5}

Mechanizm działania Lactobacillus gasseri

Działanie farmakodynamiczne Lactobacillus gasseri polega przede wszystkim na wspomaganiu utrzymania równowagi mikrobiologicznej w obrębie układu moczowo-płciowego oraz zapobieganiu rozwojowi zakażeń. Bakterie te wykorzystują szereg mechanizmów, dzięki którym skutecznie hamują wzrost patogenów.⁶

Produkcja kwasów organicznych

Lactobacillus gasseri produkuje kwasy organiczne, głównie kwas mlekowy i octowy, które obniżają pH wydzieliny pochwy. Kwaśne środowisko stwarza niekorzystne warunki dla wzrostu patogenów odpowiedzialnych za infekcje układu moczowo-płciowego. Prawidłowy, kwaśny odczyn pochwy (pH 3,8-4,2) stanowi barierę ochronną przed kolonizacją przez drobnoustroje chorobotwórcze.^{7 8}

Produkcja nadtlenku wodoru

Istotnym mechanizmem działania Lactobacillus gasseri jest produkcja nadtlenku wodoru (H₂O₂), który wykazuje silne właściwości bójcze wobec patogenów najczęściej wywołujących zakażenia układu moczowo-płciowego. Ta właściwość szczególnie wyróżnia szczep Lactobacillus gasseri DSM 14869 stosowany w preparacie Lakcid Intima, który produkuje nadtlenek wodoru w znaczących ilościach, skutecznie hamując wzrost patogennych bakterii oraz drożdżaków z rodzaju Candida albicans.^{9 10}

Adherencja do nabłonka pochwy

Kolejną ważną właściwością farmakodynamiczną Lactobacillus gasseri jest zdolność do przylegania (adherencji) do nabłonka pochwy. Ta właściwość jest kluczowa dla zapobiegania kolonizacji przez patogeny, ponieważ bakterie probiotyczne blokują receptory nabłonkowe, uniemożliwiając przyleganie drobnoustrojów chorobotwórczych. Szczepy Lactobacillus gasseri stosowane w preparatach dopochwowych charakteryzują się silnymi właściwościami adhezyjnymi, co umożliwia im skuteczną kolonizację i długotrwałe przeżywanie w środowisku pochwy.^{11 12}

Konkurencja o składniki odżywcze

Lactobacillus gasseri konkuruje z patogenami o składniki odżywcze dostępne w środowisku pochwy. Dzięki szybkiemu metabolizmowi i efektywnemu wykorzystaniu substratów, bakterie te ograniczają dostępność składników pokarmowych dla drobnoustrojów chorobotwórczych, hamując ich wzrost i namnażanie.¹³

Spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego

W badaniach in vitro wykazano, że Lactobacillus gasseri wykazuje działanie antagonistyczne wobec szerokiego spektrum patogenów odpowiedzialnych za zakażenia układu moczowo-płciowego. Do mikroorganizmów wrażliwych na działanie Lactobacillus gasseri należą:¹⁴

• Gardnerella vaginalis – główny patogen odpowiedzialny za bakteryjną waginozę
• Prevotella bivia – beztlenowa bakteria często izolowana w przypadkach bakteryjnej waginozy
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec β-hemolizujący grupy B, mogący powodować zakażenia układu moczowo-płciowego
• Candida albicans – drożdżak odpowiedzialny za kandydozę pochwy i sromu
• Escherichia coli (szczepy uropatogenne) – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego

¹⁵

Efektywność kliniczna

Skuteczność Lactobacillus gasseri w kolonizacji nabłonka pochwy została potwierdzona w wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu klinicznym kontrolowanym placebo. Badania wykazały, że szczepy Lactobacillus gasseri zawarte w preparatach dopochwowych skutecznie kolonizują nabłonek pochwy, przyczyniając się do przywrócenia i utrzymania prawidłowej mikroflory. Dzięki swoim właściwościom, Lactobacillus gasseri pomaga zmniejszać takie objawy jak świąd, pieczenie, upławy oraz nieprzyjemny zapach towarzyszące zaburzeniom równowagi mikrobiologicznej pochwy.^{16 17}

Interakcje z lekami przeciwdrobnoustrojowymi

Istotnym aspektem farmakodynamiki Lactobacillus gasseri są jego interakcje z lekami przeciwdrobnoustrojowymi, które mogą wpływać na skuteczność terapii probiotycznej. Badania in vitro wykazały zróżnicowaną wrażliwość szczepu Lactobacillus gasseri na różne grupy antybiotyków i chemioterapeutyków.¹⁸

Wrażliwość na antybiotyki i chemioterapeutyki

Lactobacillus gasseri wykazuje wrażliwość na następujące antybiotyki i chemioterapeutyki:¹⁹

• Penicylina – antybiotyk β-laktamowy pierwszej generacji
• Ampicylina – antybiotyk β-laktamowy o szerokim spektrum działania
• Gentamycyna – aminoglikozyd działający na bakterie Gram-ujemne
• Klindamycyna – antybiotyk z grupy linkozamidów, często stosowany w leczeniu bakteryjnej waginozy
• Chloramfenikol – antybiotyk o szerokim spektrum działania
• Tetracyklina – antybiotyk o szerokim spektrum działania, hamujący syntezę białek bakteryjnych

²⁰

Jednoczesne podawanie preparatów zawierających Lactobacillus gasseri z wymienionymi wyżej antybiotykami może obniżać skuteczność terapii probiotycznej, ze względu na hamowanie wzrostu lub zabijanie bakterii probiotycznych przez antybiotyki.²¹

Oporność na antybiotyki i chemioterapeutyki

Lactobacillus gasseri wykazuje oporność na następujące antybiotyki i chemioterapeutyki:²²

• Norfloksacyna – antybiotyk z grupy fluorochinolonów
• Kwas nalidyksowy – antybiotyk z grupy chinolonów
• Metronidazol – chemioterapeutyk stosowany w leczeniu zakażeń bakteriami beztlenowymi i pierwotniakowych

²³

Jednoczesne podawanie preparatów zawierających Lactobacillus gasseri z wymienionymi wyżej antybiotykami i chemioterapeutykami nie wpływa ujemnie na skuteczność terapii probiotycznej, ze względu na oporność szczepu na te substancje.²⁴

Inne interakcje

W badaniach in vitro wykazano również, że Lactobacillus gasseri (szczep 57C) jest wrażliwy na nonoksynol-9, substancję o działaniu plemnikobójczym, często stosowaną jako składnik środków antykoncepcyjnych. Jednoczesne stosowanie preparatów zawierających Lactobacillus gasseri z produktami zawierającymi nonoksynol-9 może osłabiać działanie probiotyku.²⁵

Właściwości szczepów Lactobacillus gasseri stosowanych w preparatach dopochwowych