Właściwości farmakodynamiczne
Lactobacillus fermentum

Wstęp do farmakodynamiki Lactobacillus fermentum

Lactobacillus fermentum należy do rodzaju bakterii kwasu mlekowego, które stanowią istotny element naturalnej mikroflory organizmu człowieka, w tym pochwy i przewodu pokarmowego. W kontekście zastosowań medycznych, ta bakteria jest wykorzystywana jako składnik preparatów probiotycznych, zarówno w formie żywych jak i inaktywowanych kultur bakteryjnych. Lactobacillus fermentum odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi mikrobiologicznej, dzięki swoim specyficznym właściwościom farmakodynamicznym.¹

Właściwości farmakodynamiczne Lactobacillus fermentum

Działanie przeciwdrobnoustrojowe

Lactobacillus fermentum wykazuje działanie antagonistyczne wobec wielu patogenów wywołujących zakażenia, szczególnie w obrębie układu moczowo-płciowego. W badaniach in vitro potwierdzono, że szczep Lactobacillus fermentum 57A, będący składnikiem preparatu inVag, wykazuje antagonistyczne działanie wobec takich patogenów jak: Gardnerella vaginalis, Prevotella bivia, Streptococcus agalactiae, Candida albicans oraz uropatogenne szczepy Escherichia coli.²

W przypadku inaktywowanych szczepów Lactobacillus fermentum, obecnych w preparacie Lacteol Fort, wykazano bezpośrednie działanie bakteriostatyczne dzięki substancjom chemicznym wytwarzanym przez te bakterie, w tym kwasu mlekowego oraz substancji o właściwościach antybiotycznych o nieokreślonej strukturze cząsteczkowej.³

Mechanizmy działania przeciwbakteryjnego

Antagonistyczne działanie Lactobacillus fermentum wobec patogenów odbywa się poprzez kilka mechanizmów:

• Produkcję kwasów organicznych (szczególnie mlekowego i octowego), które obniżają pH środowiska, tworząc niekorzystne warunki dla rozwoju patogenów⁴
• Wytwarzanie nadtlenku wodoru (H₂O₂), który wykazuje właściwości bójcze wobec patogenów najczęściej odpowiedzialnych za zakażenia układu moczowo-płciowego⁵
• Zdolność do przylegania (adherencji) do nabłonka błon śluzowych, co ogranicza możliwość kolonizacji przez patogeny⁶⁷
• Konkurowanie z patogenami o składniki odżywcze niezbędne do wzrostu i rozwoju⁸

Działanie immunomodulujące

Lactobacillus fermentum wykazuje także zdolność do nieswoistej immunostymulacji błon śluzowych, co przejawia się zwiększoną syntezą immunoglobulin klasy A (IgA). Mechanizm ten przyczynia się do wzmocnienia naturalnej bariery immunologicznej, szczególnie w obrębie błon śluzowych przewodu pokarmowego.⁹

Wpływ na mikroflorę fizjologiczną

Jednym z istotnych efektów działania Lactobacillus fermentum jest wspomaganie szybszego namnażania się obronnej, kwasotwórczej flory bakteryjnej, co zachodzi dzięki obecności witamin z grupy B. W rezultacie przyczynia się to do przywrócenia i utrzymania prawidłowej równowagi mikrobiologicznej.¹⁰

W przypadku stosowania w obrębie pochwy, Lactobacillus fermentum przyczynia się do utrzymania lub przywrócenia prawidłowej flory bakteryjnej, która charakteryzuje się dominacją Gram-dodatnich pałeczek z rodzaju Lactobacillus (stanowiących około 96% flory bakteryjnej pochwy). Jest to szczególnie istotne w przypadku zaburzeń mikroflory pochwy, które mogą prowadzić do bakteryjnej waginozy, tlenowego zapalenia pochwy, grzybicy pochwy czy zakażeń bakteriami pochodzącymi z przewodu pokarmowego.¹¹

Interakcje z lekami przeciwdrobnoustrojowymi

Badania in vitro przeprowadzone na szczepach Lactobacillus fermentum wykazały, że ich skuteczność oraz żywotność może być modyfikowana przez jednoczesne stosowanie leków przeciwdrobnoustrojowych. Można wyróżnić następujące grupy interakcji:

Leki niezmniejszające skuteczności

Jednoczesne podawanie Lactobacillus fermentum (w preparacie inVag) z następującymi lekami nie wpływa ujemnie na skuteczność tej bakterii:

• Norfloksacyna
• Kwas nalidyksowy
• Metronidazol

Jest to związane z opornością szczepu Lactobacillus fermentum 57A na wyżej wymienione antybiotyki.¹²

Leki obniżające skuteczność

Skuteczność Lactobacillus fermentum może być znacząco obniżona podczas jednoczesnego stosowania z następującymi lekami:

• Penicylina
• Ampicylina
• Gentamycyna
• Klindamycyna
• Chloramfenikol
• Tetracyklina

Dzieje się tak, ponieważ szczepy Lactobacillus fermentum wykazują wrażliwość na te antybiotyki.¹³

Inne interakcje

Poza antybiotykami, skuteczność Lactobacillus fermentum może być również modyfikowana przez inne substancje:

• Sulfametoksazol – osłabia działanie preparatów zawierających Lactobacillus fermentum (choć w przypadku preparatu inVag głównie ze względu na wrażliwość współistniejącego szczepu Lactobacillus plantarum 57B)¹⁴
• Nonoksynol-9 (składnik niektórych środków plemnikobójczych) – może osłabiać działanie Lactobacillus fermentum (w przypadku preparatu inVag głównie poprzez wpływ na współistniejący szczep Lactobacillus gasseri 57C)¹⁵

Badania kliniczne i przedkliniczne

Badania in vivo

W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że podawanie inaktywowanych termicznie bakterii Lactobacillus fermentum myszom hamowało rozprzestrzenianie się bakterii Campylobacter jejuni z przewodu pokarmowego, co potwierdza ochronne działanie tej bakterii wobec patogenów jelitowych.¹⁶

Badania kliniczne u ludzi

W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu klinicznym, kontrolowanym placebo wykazano, że bakterie Lactobacillus fermentum (w preparacie inVag) skutecznie kolonizują nabłonek pochwy. Badanie to potwierdziło również bezpieczeństwo stosowania preparatów zawierających ten szczep bakteryjny.¹⁷

Należy jednak zauważyć, że w przypadku inaktywowanych szczepów Lactobacillus fermentum (jak w preparacie Lacteol Fort), skuteczność kliniczna w leczeniu biegunki nie została w pełni udokumentowana w kontrolowanych badaniach z zastosowaniem aktualnie uznawanych kryteriów, szczególnie w zakresie zmniejszenia liczby stolców.¹⁸

Wskazania i zastosowanie kliniczne

Lactobacillus fermentum znajduje zastosowanie w różnych stanach klinicznych, w zależności od postaci farmaceutycznej i formulacji preparatu:

Układ moczowo-płciowy

W postaci żywych kultur bakteryjnych (jak w preparacie inVag), Lactobacillus fermentum jest stosowany w celu wspomagania utrzymania równowagi mikrobiologicznej w obrębie układu moczowo-płciowego oraz zapobiegania rozwojowi zakażeń. Szczególnie wskazany jest w przypadkach zaburzenia mikroflory pochwy, które może być spowodowane przez antybiotykoterapię, chemioterapię, radioterapię oraz zmiany hormonalne, stres czy przyzwyczajenia higieniczne i seksualne.¹⁹

Układ pokarmowy

W formie inaktywowanych kultur (jak w preparacie Lacteol Fort), Lactobacillus fermentum jest stosowany jako lek przeciwbiegunkowy przywracający prawidłową florę jelitową. Jego działanie obejmuje zarówno bezpośredni wpływ bakteriostatyczny, jak i pośrednie efekty immunomodulujące oraz wspierające odbudowę prawidłowej mikroflory jelitowej.²⁰

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Lactobacillus fermentum wykazuje złożone działanie farmakodynamiczne, które opiera się na kilku mechanizmach oddziaływania na organizm gospodarza i patogeny. Główne właściwości tej bakterii obejmują:

• Antagonistyczne działanie wobec patogenów poprzez produkcję kwasów organicznych i nadtlenku wodoru
• Zdolność do adhezji do nabłonka błon śluzowych, zapobiegająca kolonizacji przez patogeny
• Właściwości immunomodulujące, stymulujące lokalną odpowiedź immunologiczną
• Wspomaganie odbudowy prawidłowej flory bakteryjnej
• Konkurowanie z patogenami o składniki odżywcze

Właściwości te sprawiają, że Lactobacillus fermentum jest cennym składnikiem preparatów probiotycznych stosowanych zarówno w zaburzeniach mikroflory pochwy, jak i w dysfunkcjach przewodu pokarmowego.²¹²²