Przedawkowanie
Hydroksyzyna

Hydroksyzyna, wykazująca działanie przeciwhistaminowe, przeciwlękowe i uspokajające, w przypadku przedawkowania może prowadzić do poważnych powikłań klinicznych, w tym zapaści krążeniowo-oddechowej. Toksyczność zależy od dawki i indywidualnej wrażliwości pacjenta, przy czym u dzieci dawki >300 mg, a u dorosłych >1 g wiążą się z ciężkim zatruciem. Objawy przedawkowania obejmują wczesne symptomy żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty), sercowo-naczyniowe (tachykardia), neurologiczne (senność, drżenie, splątanie) oraz psychiatryczne (omamy). W miarę narastania toksyczności pojawiają się zaburzenia świadomości, depresja oddechowa, drgawki, niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca (w tym wydłużenie QT i torsade de pointes) oraz zapaść krążeniowo-oddechowa. Mechanizmy toksyczności obejmują nadmierne działanie przeciwcholinergiczne, depresję ośrodkowego układu nerwowego oraz paradoksalne pobudzenie OUN, szczególnie u dzieci i osób starszych.

  1. Przedawkowanie hydroksyzyny – szczegółowa charakterystyka
    1. Toksyczność przedawkowania hydroksyzyny
    2. Mechanizm toksyczności w przedawkowaniu
  2. Objawy przedawkowania hydroksyzyny
    1. Wczesne objawy przedawkowania
    2. Późne objawy przedawkowania
    3. Specyficzne powikłania kardiologiczne
  3. Tabela objawów przedawkowania hydroksyzyny
  4. Postępowanie w przedawkowaniu hydroksyzyny
    1. Podstawowe postępowanie
    2. Dekontaminacja przewodu pokarmowego
    3. Leczenie farmakologiczne
    4. Metody eliminacji toksyny
  5. Szczególne grupy pacjentów i interakcje lekowe
    1. Monitorowanie pacjenta po przedawkowaniu
  6. Rokowanie w przedawkowaniu hydroksyzyny
    1. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie hydroksyzyny – szczegółowa charakterystyka

Hydroksyzyna jest substancją o działaniu przeciwhistaminowym, przeciwlękowym i uspokajającym, stosowaną w praktyce klinicznej w różnych postaciach farmaceutycznych. Przedawkowanie tej substancji stanowi poważny stan kliniczny, który może prowadzić do szeregu groźnych powikłań, włącznie z zapaścią krążeniowo-oddechową. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę objawów i postępowania w przypadku przedawkowania hydroksyzyny.1

Toksyczność przedawkowania hydroksyzyny

Ciężkość zatrucia hydroksyzyną zależy od przyjętej dawki oraz indywidualnych cech pacjenta. Na podstawie danych klinicznych można określić następujące przedziały toksyczności:2

  • Dzieci w wieku 2 lat: dawka 60-100 mg powoduje brak zatrucia lub zatrucie łagodne
  • Dzieci w wieku 2 lat: dawka 300 mg powoduje ciężkie zatrucie
  • Dorośli: dawka 1-1,5 g powoduje łagodne zatrucie
  • Dorośli: dawka 1,5-2,5 g powoduje umiarkowane zatrucie

3

Mechanizm toksyczności w przedawkowaniu

Objawy przedawkowania hydroksyzyny wynikają z trzech głównych mechanizmów działania tej substancji:4

5

Objawy przedawkowania hydroksyzyny

Przedawkowanie hydroksyzyny charakteryzuje się szerokim spektrum objawów, które można podzielić na wczesne i późne. Objawy te mogą rozwijać się w charakterystycznej sekwencji, prowadząc do coraz poważniejszych zaburzeń.6

Wczesne objawy przedawkowania

Wczesne objawy przedawkowania obejmują:7

8

Późne objawy przedawkowania

W miarę narastania toksyczności mogą pojawić się następujące objawy:9

10

Specyficzne powikłania kardiologiczne

Hydroksyzyna w przypadku przedawkowania może powodować poważne zaburzenia kardiologiczne. W literaturze opisywano:11

12

Tabela objawów przedawkowania hydroksyzyny

Układ/Narząd Objawy przedawkowania Mechanizm działania Dawki toksyczne*
Układ nerwowy Senność, zaburzenia odruchu źrenicznego, drżenie, splątanie, omamy, obniżony poziom świadomości, drgawki, śpiączka Działanie depresyjne na OUN lub paradoksalne pobudzenie OUN Dzieci: >300 mg
Dorośli: >1 g
Układ sercowo-naczyniowy Tachykardia, bradykardia, niedociśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, wydłużenie odstępu QT, torsade de pointes, zapaść krążeniowa Działanie przeciwcholinergiczne, bezpośredni wpływ na kanały jonowe mięśnia sercowego Dzieci: >300 mg
Dorośli: >1,5 g
Układ oddechowy Depresja oddechowa, zapaść oddechowa Hamowanie ośrodka oddechowego w OUN Dzieci: >300 mg
Dorośli: >1,5 g
Układ pokarmowy Nudności, wymioty, suchość w jamie ustnej Działanie przeciwcholinergiczne Dzieci: >60 mg
Dorośli: >1 g
Zaburzenia ogólne Gorączka, złe samopoczucie Działanie przeciwcholinergiczne (hamowanie pocenia) Dzieci: >60 mg
Dorośli: >1 g
Układ moczowy Zatrzymanie moczu Działanie przeciwcholinergiczne Dzieci: >100 mg
Dorośli: >1 g

* Dawki toksyczne są przybliżone i bazują na danych z charakterystyk produktów leczniczych. Indywidualna wrażliwość pacjentów może się znacząco różnić.

13
14

Postępowanie w przedawkowaniu hydroksyzyny

Leczenie przedawkowania hydroksyzyny ma charakter objawowy i podtrzymujący, gdyż nie istnieje swoista odtrutka. Protokół postępowania powinien obejmować szereg działań, które należy wdrożyć natychmiast po stwierdzeniu znaczącego przedawkowania.15

Podstawowe postępowanie

Wstępne działania w przypadku przedawkowania hydroksyzyny obejmują:16

  • Zapewnienie drożności dróg oddechowych i adekwatnej wentylacji
  • Ciągły monitoring EKG dla wykrycia zaburzeń rytmu serca
  • Zapewnienie odpowiedniej podaży tlenu
  • Monitorowanie akcji serca i ciśnienia tętniczego przez minimum 24 godziny
  • Ocena stanu świadomości i wykluczenie jednoczesnego przyjęcia innych leków lub alkoholu
  • W razie potrzeby podaż tlenu, naloksonu, glukozy i tiaminy

17

Dekontaminacja przewodu pokarmowego

W przypadku znaczącego spożycia hydroksyzyny można rozważyć dekontaminację przewodu pokarmowego:18

  • Nie należy stosować leków wymiotnych u pacjentów z objawami przedawkowania lub zagrożonych zaburzeniami świadomości, śpiączką lub drgawkami ze względu na ryzyko zachłystowego zapalenia płuc
  • Płukanie żołądka można wykonać w przypadku przyjęcia klinicznie znaczącej ilości leku, ale tylko po uprzedniej intubacji dotchawiczej
  • Węgiel aktywny – skuteczność jest wątpliwa, istnieje niewiele danych potwierdzających jego działanie w przypadku przedawkowania hydroksyzyny

19

Leczenie farmakologiczne

W zakresie farmakoterapii przedawkowania hydroksyzyny należy pamiętać o następujących wytycznych:20

  • W przypadku konieczności podania leku obkurczającego naczynia należy stosować noradrenalinę (norepinefrynę) lub metaraminol
  • Nie należy stosować adrenaliny (epinefryny), ponieważ hydroksyzyna znosi jej działanie presyjne i może dojść do dalszego obniżenia ciśnienia
  • W przypadku ciężkiego, zagrażającego życiu działania przeciwcholinergicznego opornego na inne leki można rozważyć podanie fizostygminy w dawce terapeutycznej
  • Nie należy stosować fizostygminy wyłącznie w celu zapobiegania senności u pacjenta
  • Należy unikać fizostygminy u pacjentów, którzy jednocześnie przyjęli trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (ryzyko drgawek i opornego zatrzymania akcji serca)
  • Fizostygmina jest przeciwwskazana u pacjentów z zaburzeniami przewodzenia sercowego

21

Metody eliminacji toksyny

Metody pozaustrojowej eliminacji toksyny mają ograniczoną skuteczność w przypadku przedawkowania hydroksyzyny:22

  • Hemodializa – wątpliwa skuteczność
  • Hemoperfuzja – wątpliwa skuteczność
  • Dializa otrzewnowa – wątpliwa skuteczność
  • Nie istnieje swoista odtrutka dla hydroksyzyny

23

Szczególne grupy pacjentów i interakcje lekowe

W przypadku przedawkowania hydroksyzyny szczególną uwagę należy zwrócić na określone grupy pacjentów oraz możliwe interakcje lekowe:24

  • Pacjenci przyjmujący jednocześnie trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – zwiększone ryzyko drgawek i opornego na leczenie zatrzymania akcji serca przy podaniu fizostygminy
  • Pacjenci z zaburzeniami przewodzenia sercowego – przeciwwskazane stosowanie fizostygminy
  • Pacjenci z zaburzeniami świadomości – konieczne wykluczenie jednoczesnego przyjęcia innych substancji psychoaktywnych lub alkoholu
  • Pacjenci z wydłużonym odstępem QT – zwiększone ryzyko zaburzeń rytmu serca

25

Monitorowanie pacjenta po przedawkowaniu

Pacjent po przedawkowaniu hydroksyzyny wymaga ścisłego monitorowania stanu klinicznego:26

  • Monitorowanie parametrów życiowych – ciśnienie tętnicze, tętno, częstość oddechów, saturacja
  • Ciągły zapis EKG – monitorowanie zaburzeń rytmu serca i odstępu QT
  • Ocena stanu neurologicznego – poziom świadomości, obecność drgawek
  • Monitorowanie funkcji oddechowej – skuteczność wentylacji, zaburzenia oddychania
  • Obserwacja przez minimum 24 godziny lub do ustąpienia objawów przedawkowania

27

Rokowanie w przedawkowaniu hydroksyzyny

Rokowanie w przedawkowaniu hydroksyzyny zależy od kilku czynników, jednak odpowiednio szybkie wdrożenie leczenia objawowego i podtrzymującego zwykle pozwala uniknąć poważnych powikłań. Przypadki śmiertelne związane są głównie z:28

  • Ciężkimi zaburzeniami rytmu serca – torsade de pointes, wydłużenie QT
  • Niewydolnością oddechową – depresja oddechowa, zachłystowe zapalenie płuc
  • Zaburzeniami neurologicznymi – drgawki, głęboka śpiączka
  • Zapaścią krążeniowo-oddechową
  • Współistniejącym przyjęciem innych substancji toksycznych – np. trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych

29

Przedawkowanie hydroksyzyny stanowi poważny stan kliniczny wymagający natychmiastowego i kompleksowego postępowania medycznego. Objawy przedawkowania wynikają głównie z nadmiernego działania przeciwcholinergicznego oraz wpływu na ośrodkowy układ nerwowy. Leczenie ma charakter objawowy i podtrzymujący, przy czym kluczowe jest zapewnienie prawidłowej funkcji oddechowej i krążeniowej, monitorowanie parametrów życiowych oraz w razie potrzeby wdrożenie odpowiedniego leczenia farmakologicznego. Nie istnieje swoista odtrutka, a metody pozaustrojowej eliminacji toksyny mają ograniczoną skuteczność.30

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl