Przeciwwskazania stosowania
Hydroksyzyna

Przeciwwskazania stosowania hydroksyzyny. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Hydroksyzyna to substancja lecznicza o działaniu przeciwhistaminowym, przeciwlękowym i uspokajającym, stosowana w leczeniu różnych stanów klinicznych. Jednakże istnieje szereg sytuacji, w których jej stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne zagrożenia dla zdrowia pacjenta. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpiecznej praktyki medycznej.¹

Nadwrażliwość na substancję i związki pokrewne

Pierwszym i najważniejszym przeciwwskazaniem do stosowania hydroksyzyny jest nadwrażliwość pacjenta na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Dodatkowo, ze względu na podobieństwo strukturalne, przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na:²³

• cetyryzynę
• inne pochodne piperazyny
• aminofilinę
• etylenodiaminę

⁴

Zaburzenia rytmu serca i wydłużenie odstępu QT

Hydroksyzyna jest przeciwwskazana u pacjentów ze znanym nabytym lub wrodzonym wydłużeniem odstępu QT, ze względu na ryzyko poważnych zaburzeń rytmu serca.⁵ Przeciwwskazanie to dotyczy również osób ze znanymi czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT, w tym:⁶

• stwierdzoną chorobą układu krążenia
• znaczącymi zaburzeniami elektrolitowymi:
  • hipokaliemia
  • hipomagnezemia
• nagłą śmiercią sercową w rodzinie
• znaczącą bradykardią
• jednoczesnym stosowaniem leków, o których wiadomo, że wydłużają odstęp QT i/lub wywołują zaburzenia rytmu serca typu torsade de pointes

⁷

Ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca typu torsade de pointes w tych grupach pacjentów jest znacząco podwyższone, co stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania hydroksyzyny.⁸

Ciąża i karmienie piersią

Hydroksyzyna jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią.⁹ Badania wykazały, że substancja ta może przenikać przez łożysko oraz do mleka matki, co stwarza potencjalne ryzyko dla rozwijającego się płodu oraz karmionego dziecka.¹⁰ W związku z tym, jeśli pacjentka jest w ciąży lub planuje ciążę, bądź karmi piersią, należy bezwzględnie odradzić jej stosowanie preparatów zawierających hydroksyzynę.¹¹

Porfiria

Porfiria to grupa chorób metabolicznych, w których hydroksyzyna jest przeciwwskazana.¹² U pacjentów cierpiących na porfirię hydroksyzyna może nasilać objawy choroby lub prowadzić do wystąpienia ostrego ataku.¹³ Z tego powodu preparaty zawierające hydroksyzynę nie powinny być stosowane u tych pacjentów.¹⁴

Przeciwwskazania specyficzne dla poszczególnych grup pacjentów

Noworodki

Hydroksyzyna w formie roztworu do wstrzykiwań (Hydroxyzinum Teva, 50 mg/ml) jest przeciwwskazana u noworodków ze względu na niedojrzały układ metabolizujący leki oraz podwyższone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹⁵

Pacjenci z nietolerancją substancji pomocniczych

W zależności od postaci leku, preparaty hydroksyzyny mogą zawierać różne substancje pomocnicze, które same w sobie mogą stanowić przeciwwskazanie u pewnych grup pacjentów:¹⁶

• Laktoza – wiele preparatów w formie tabletek zawiera laktozę (np. Comfortin, Hydroxyzine Genoptim, Hydroxyzine Orion), co stanowi przeciwwskazanie u pacjentów z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy
• Sorbitol – preparaty syropowe mogą zawierać sorbitol (np. Hydroxyzinum Amara), co jest przeciwwskazaniem u pacjentów z nietolerancją fruktozy
• Sacharoza – syropy hydroksyzyny często zawierają sacharozę (np. Hydroxyzinum Hasco, Hydroxyzinum Polfarmex), co jest istotne u pacjentów z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy

¹⁷¹⁸

Interakcje lekowe jako przeciwwskazanie

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie leków, które mogą wchodzić w istotne interakcje z hydroksyzyną. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie hydroksyzyny z lekami, które:¹⁹

• wydłużają odstęp QT
• mogą wywoływać zaburzenia rytmu serca typu torsade de pointes

²⁰

Pacjenci z zaburzeniami elektrolitowymi

Znaczące zaburzenia elektrolitowe, takie jak hipokaliemia i hipomagnezemia, stanowią przeciwwskazanie do stosowania hydroksyzyny ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca.²¹ U pacjentów z tymi zaburzeniami należy najpierw skorygować poziom elektrolitów przed rozważeniem włączenia leczenia hydroksyzyną.²²

Uwagi szczególne u pacjentów – grupy szczególnej ostrożności

Pomimo że nie są to bezwzględne przeciwwskazania, należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć potencjalne ryzyko stosowania hydroksyzyny u pacjentów:²³

• z cukrzycą – szczególnie przy stosowaniu syropów zawierających sacharozę
• ze skłonnością do zaburzeń rytmu serca, nawet jeśli nie stwierdzono wydłużenia odstępu QT
• przyjmujących leki o potencjale wydłużania odstępu QT, ale niezakwalifikowane jako bezwzględnie przeciwwskazane
• z niewydolnością wątroby lub nerek, które mogą wpływać na metabolizm i wydalanie hydroksyzyny

Podsumowanie kliniczne

Hydroksyzyna, pomimo swojej skuteczności w wielu wskazaniach, posiada liczne przeciwwskazania, które należy starannie ocenić przed jej zastosowaniem. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko kardiologiczne związane z wydłużeniem odstępu QT oraz możliwością wystąpienia zaburzeń rytmu serca typu torsade de pointes.²⁴

Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest również stosowanie hydroksyzyny u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz u pacjentów z porfirią.²⁵ Dodatkowo, należy uwzględnić możliwość nadwrażliwości pacjenta na hydroksyzynę lub substancje pokrewne oraz skład substancji pomocniczych w danym preparacie, które mogą stanowić osobne przeciwwskazanie u niektórych grup pacjentów.²⁶