Właściwości farmakodynamiczne
Hydroksyzyna

Hydroksyzyna – podstawowe informacje

Hydroksyzyna jest pochodną difenylometanu, chemicznie niezwiązaną z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem czy benzodiazepinami. Substancja ta należy do grupy leków psycholeptycznych, anksjolityków, sklasyfikowanych pod kodem ATC: N05BB01. Hydroksyzyna jest dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako tabletki powlekane (10 mg, 25 mg), syrop (2 mg/ml) oraz roztwór do wstrzykiwań (50 mg/ml).^{1 2}

Mechanizm działania

Chlorowodorek hydroksyzyny charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania na ośrodkowy układ nerwowy. W przeciwieństwie do wielu innych leków o działaniu psychotropowym, hydroksyzyna nie hamuje czynności kory mózgu. Jej działanie może polegać przede wszystkim na hamowaniu aktywności niektórych głównych obszarów podkorowych OUN.^{3 4}

Aktywność anksjolityczna hydroksyzyny wynika prawdopodobnie z hamującego wpływu na ośrodki podkorowe w ośrodkowym układzie nerwowym, co zostało potwierdzone w badaniach zapisów EEG u zdrowych ochotników, które wykazały działanie anksjolityczno-sedacyjne substancji.^{5 6}

W przypadku działania przeciwhistaminowego, hydroksyzyna działa jako kompetytywny antagonista receptorów H1, blokując ich aktywność.^{7 8}

Działanie farmakodynamiczne

Działanie przeciwhistaminowe i przeciwświądowe

Silne działanie przeciwhistaminowe i rozszerzające oskrzela hydroksyzyny zostało udowodnione doświadczalnie i potwierdzone klinicznie. Wykazano zmniejszenie odczynu bąbel-rumień u zdrowych dorosłych ochotników oraz u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów.^{9 10}

Hydroksyzyna wykazuje skuteczność w zmniejszaniu świądu w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry. Należy podkreślić, że w niewydolności wątroby działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki może ulec wydłużeniu nawet do 96 godzin po zastosowaniu.^{11 12}

Badania przeprowadzone u dzieci z ciężkim atopowym zapaleniem skóry potwierdzają skuteczność przeciwświądową hydroksyzyny. Po podaniu pojedynczej dawki doustnej 0,7 mg/kg mc. świąd zmniejszył się znacznie w ciągu 1 do 24 godzin, a zmniejszenie większe niż 85% utrzymywało się od 2 do 12 godzin. Co istotne, silne działanie przeciwświądowe utrzymuje się nawet przy niskich stężeniach substancji czynnej w surowicy (około 10% maksymalnych stężeń).^{13 14}

Działanie anksjolityczne i sedacyjne

Działanie anksjolityczne hydroksyzyny zostało potwierdzone u pacjentów w różnych klasycznych testach psychometrycznych. Zapisy EEG u zdrowych ochotników wykazują wyraźny efekt anksjolityczno-sedacyjny.^{15 16}

Polisomnograficzny zapis snu u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością po podaniu 50 mg hydroksyzyny w jednej lub kilku dawkach na dobę wykazał:

• wydłużenie całkowitego czasu snu¹⁷
• skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy¹⁸
• skrócenie czasu zasypiania¹⁹

²⁰

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dawki dobowej 3 x 50 mg. Warto podkreślić, że nie zaobserwowano zaburzeń pamięci podczas stosowania hydroksyzyny. Po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienia, co świadczy o braku potencjału uzależniającego.^{21 22}

Inne właściwości farmakodynamiczne

Hydroksyzyna wykazuje również dodatkowe działania farmakodynamiczne:

• Działanie przeciwwymiotne – udowodnione zarówno w próbie apomorfinowej, jak i w próbie veriloidowej^{23 24}
• Wpływ na układ pokarmowy – w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze^{25 26}
• Działanie spazmolityczne i sympatykolityczne^{27 28}
• Łagodne działanie przeciwbólowe^{29 30}
• Słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych (działanie cholinolityczne)^{31 32}

³³

Początek i czas działania

Działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny rozpoczyna się po około 1 godzinie od podania produktu w postaci doustnej. Jego efekt jest osiągany po około 1 godzinie i utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny.^{34 35}

Działanie sedacyjne różni się w zależności od postaci farmaceutycznej:

• po syropie: 5-10 minut od doustnego podania^{36 37}
• po tabletkach: 30-45 minut od doustnego podania^{38 39}

⁴⁰

U dzieci działanie biologiczne hydroksyzyny chlorowodorku wydaje się znacznie dłuższe, niż można by przewidzieć na podstawie wartości okresu półtrwania. Efekt przeciwświądowy utrzymuje się nawet przy niskich stężeniach substancji w surowicy.^{41 42}

Neurofizjologiczny mechanizm działania

Hydroksyzyna wykazuje działanie na twór siatkowaty, co przyczynia się do jej efektu uspokajającego. Neurofizjologiczny mechanizm działania hydroksyzyny związany jest z hamowaniem pobudzenia włókien nerwowych doprowadzających sygnały z ustroju i z zewnątrz do centralnego układu nerwowego.^{43 44}

Hydroksyzyna nasila również działanie leków przeciwlękowych, nasennych i znieczulających, co należy uwzględnić przy łącznym stosowaniu z innymi lekami o podobnym profilu.⁴⁵

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Hydroksyzyna jest wielokierunkowo działającym związkiem farmakologicznym o złożonym mechanizmie działania. Jej główne właściwości farmakodynamiczne obejmują działanie anksjolityczne, sedacyjne, przeciwhistaminowe, przeciwświądowe, przeciwwymiotne, spazmolityczne i sympatykolityczne. Ten szeroki zakres efektów farmakologicznych wynika z wpływu substancji na różne struktury i receptory w organizmie, głównie poprzez hamowanie aktywności podkorowych obszarów ośrodkowego układu nerwowego oraz antagonistyczne działanie wobec receptorów histaminowych H1.^{46 47}

Szczególną cechą hydroksyzyny, odróżniającą ją od wielu innych leków przeciwlękowych, jest brak występowania objawów odstawiennych po zaprzestaniu stosowania oraz brak wpływu na funkcje pamięciowe, co ma istotne znaczenie kliniczne i wpływa na bezpieczeństwo jej stosowania, zwłaszcza w dłuższej terapii.^{48 49}