Właściwości farmakodynamiczne
Głóg

Właściwości farmakodynamiczne głogu

Głóg (Crataegus spp.) stanowi istotny składnik wielu produktów leczniczych, wykazując szereg właściwości farmakodynamicznych. Substancja ta jest stosowana głównie w preparatach o działaniu na układ sercowo-naczyniowy oraz w lekach o działaniu uspokajającym. Działanie farmakologiczne głogu związane jest z obecnością różnych grup związków aktywnych, głównie flawonoidów, procyjanidyn i amin.¹

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Związki farmakologicznie czynne zawarte w głogu wykazują działanie na ośrodkowy układ nerwowy. W połączeniu z innymi składnikami roślinnymi, takimi jak korzeń kozłka czy szyszki chmielu, głóg wykazuje synergistyczne działanie uspokajające.² Substancje te łagodzą stany napięcia emocjonalnego i niepokoju, działają kojąco w stanach pobudzenia oraz ułatwiają zasypianie. Produkt leczniczy Neospasmina Noc zawierający wyciąg z owoców głogu w połączeniu z korzeniem kozłka, szyszkami chmielu oraz zielem męczennicy wykazuje łagodne działanie uspokajające oraz ułatwiające zasypianie.³

Działanie na układ sercowo-naczyniowy

Głóg wykazuje znaczące właściwości kardiologiczne. W produktach leczniczych zawierających tę substancję obserwuje się działanie nieznacznie zwiększające siłę skurczu mięśnia sercowego (działanie inotropowe dodatnie) oraz zmniejszające częstotliwość jego skurczów (działanie chronotropowe ujemne).⁴ Działanie to jest szczególnie istotne w przypadku preparatów złożonych, gdzie głóg występuje w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi o działaniu kardiologicznym.

Flawonoidy zawarte w głogu, wraz z innymi składnikami roślinnymi, przyczyniają się do zmniejszenia napięcia mięśni gładkich naczyń, zwiększenia wydalania moczu oraz poprawy krążenia obwodowego.⁵ Właściwości te czynią głóg cennym składnikiem leków stosowanych w łagodnych zaburzeniach czynności serca.

Współdziałanie z innymi substancjami roślinnymi

Głóg jest często stosowany w połączeniu z innymi substancjami roślinnymi, co pozwala na uzyskanie synergistycznego efektu terapeutycznego. Wśród najczęściej łączonych z głogiem substancji roślinnych znajdują się:

• Korzeń kozłka (Valeriana officinalis) – wzmacnia działanie uspokajające głogu oraz wspomaga jego działanie kardiologiczne⁶
• Ziele melisy (Melissa officinalis) – wzmacnia działanie uspokajające i spazmolityczne⁷
• Szyszki chmielu (Humulus lupulus) – potęgują działanie sedatywne preparatu⁸
• Ziele jemioły (Viscum album) – stosowane w preparatach złożonych o działaniu kardiologicznym⁹
• Ziele konwalii (Convallaria majalis) – zawierające glikozydy kardenolidowe o działaniu inotropowym dodatnim¹⁰

Formy preparatów z głogiem i ich znaczenie farmakodynamiczne

Głóg jest stosowany w różnych formach wyciągów i nalewek, co może wpływać na jego właściwości farmakodynamiczne:

• Nalewki z kwiatostanu głogu (Crataegi inflorescentiae tinctura) – uzyskiwane z wykorzystaniem ekstrahentów etanolowych¹¹
• Wyciągi z owocu głogu (Crataegi fructus) – znajdują zastosowanie głównie w preparatach kardiologicznych¹²
• Wyciągi ze świeżego kwiatostanu głogu – stosowane w preparatach o działaniu kardiologicznym i uspokajającym¹³
• Preparaty zawierające kwiatostan głogu (folium cum flore) – o działaniu uspokajającym i kardiologicznym¹⁴

Tradycyjne stosowanie głogu – podstawa oceny właściwości farmakodynamicznych

Warto podkreślić, że dla większości preparatów zawierających głóg nie przeprowadzono kompleksowych badań farmakodynamicznych, a ich stosowanie opiera się na tradycji i długoletnim doświadczeniu w lecznictwie.^{15 16} Zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE, dla tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych, w tym zawierających głóg, wyniki badań farmakodynamicznych nie są wymagane.¹⁷

W przypadku produktów złożonych, takich jak Cravisol, skuteczność i bezpieczeństwo opiera się wyłącznie na danych bibliograficznych dla składników leku oraz na długim okresie jego stosowania i doświadczeniu.¹⁸ Podobnie, dla produktu Tabletki Tonizujące Labofarm, stosowanie w określonych wskazaniach oparte jest o tradycję stosowania.¹⁹

Kodyfikacja farmakoterapeutyczna

W klasyfikacji farmakoterapeutycznej preparaty zawierające głóg są często kwalifikowane do grupy leków stosowanych w chorobach serca (inne), z kodem ATC: C01AX.²⁰ W przypadku niektórych preparatów, szczególnie tych o działaniu uspokajającym, kod ATC może nie być przydzielony.²¹

Aktywne składniki głogu

Działanie farmakodynamiczne głogu przypisuje się obecności różnych grup związków biologicznie czynnych, w tym:

• Flawonoidów (m.in. hiperozyd) – odpowiedzialnych za działanie na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych²²
• Procyjanidyn – wykazujących działanie kardioprotekcyjne i wzmacniające mięsień sercowy
• Amin biogennych – mogących wpływać na pracę układu sercowo-naczyniowego i nerwowego

Te związki aktywne są odpowiedzialne za złożone właściwości farmakodynamiczne głogu, które obejmują zarówno działanie na układ sercowo-naczyniowy, jak i na ośrodkowy układ nerwowy.²³

Synergistyczne działanie w preparatach złożonych

Głóg wykazuje synergistyczne działanie z innymi składnikami roślinnymi, co jest wykorzystywane w preparatach złożonych. Przykładowo, w produkcie Nerwobonisol, głóg występuje w połączeniu z zielem melisy, szyszkami chmielu, kwiatem rumianku, zielem serdecznika i korzeniem kozłka, tworząc kompleksowy preparat o działaniu uspokajającym.²⁴

Podobnie, w preparacie Melis-Tonic, głóg występuje w połączeniu z liściem melisy, koszyczkiem rumianku, korzeniem arcydzięgla i owocem kminku, co pozwala na uzyskanie kompleksowego działania uspokajającego i spazmolitycznego.²⁵

W produkcie Zioła uspokajające, głóg jest stosowany w połączeniu z korzeniem kozłka, liściem melisy, szyszkami chmielu, liściem mięty pieprzowej i kwiatem rumianku, co pozwala na uzyskanie kompleksowego działania uspokajającego.²⁶

Dawkowanie a efekt farmakodynamiczny

Efekt farmakodynamiczny głogu zależy od zastosowanej dawki i formy preparatu. W różnych produktach leczniczych stosowane są różne ilości substancji czynnej:

• W produkcie Intractum Crataegi Phytopharm stosuje się 4,65 g wyciągu ze świeżego kwiatostanu głogu na 5 ml płynu doustnego²⁷
• W preparacie Cravisol zawartość wyciągu ze świeżego kwiatostanu głogu wynosi 2,313 g na 5 ml płynu doustnego²⁸
• W produkcie Neospasmina noc stosuje się 3,15 ml wyciągu płynnego złożonego na 15 ml syropu²⁹

Różnice w dawkowaniu i formie preparatu mogą wpływać na nasilenie i charakter efektu farmakodynamicznego głogu.³⁰