Przedawkowanie
Głóg

Przedawkowanie głogu – informacje kliniczne

Przedawkowanie produktów zawierających głóg (Crataegus spp.) jako substancję aktywną może prowadzić do różnorodnych objawów niepożądanych, których nasilenie i charakter zależą od ilości przyjętej substancji oraz obecności innych składników w preparacie. W praktyce klinicznej przypadki przedawkowania głogu jako monoterapii są rzadko dokumentowane, a objawy zwykle mają łagodny i przemijający charakter. Obecność innych substancji aktywnych w preparatach złożonych (np. konwalii, kozłka lekarskiego) może jednak nasilać lub modyfikować obraz kliniczny przedawkowania.^{1 2}

Objawy przedawkowania preparatów z głogiem

W większości przypadków objawy przedawkowania preparatów zawierających głóg są łagodne i ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin. W literaturze medycznej brak jest szczegółowych danych dotyczących objawów toksycznych występujących po przedawkowaniu samego głogu. Objawy niepożądane obserwowane są głównie po przedawkowaniu preparatów złożonych lub przy wysokiej zawartości alkoholu w preparacie.^{3 4 5}

W przypadku preparatów złożonych zawierających głóg i inne substancje aktywne, objawy przedawkowania mogą być bardziej nasilone i zróżnicowane. Szczególną ostrożność należy zachować przy preparatach zawierających konwalię, które mogą powodować objawy zatrucia glikozydami nasercowymi, takie jak zaburzenia rytmu serca i przewodzenia.^{6 7}

Skutki nadmiernej zawartości etanolu

Wiele preparatów zawierających głóg występuje w postaci nalewek lub ekstraktów etanolowych, co powoduje, że istotnym czynnikiem ryzyka przy przedawkowaniu jest zawartość alkoholu etylowego. W takich przypadkach mogą wystąpić objawy typowe dla zatrucia alkoholem, a długotrwałe stosowanie wysokich dawek może powodować dodatkowe szkodliwe działanie, szczególnie u osób z chorobami wątroby, alkoholizmem, padaczką lub uszkodzeniami mózgu.^{8 9}

Zawartość etanolu w preparatach zawierających głóg waha się zwykle od kilku do ponad 60% (V/V), co może przyczyniać się do wystąpienia niepożądanych skutków, takich jak obniżenie sprawności psychomotorycznej, zaburzenia funkcji poznawczych czy interakcje z innymi lekami.¹⁰

Objawy przedawkowania składników towarzyszących

W preparatach złożonych zawierających głóg, objawy przedawkowania mogą wynikać z działania innych składników aktywnych:

• Kozłek lekarski (Valeriana officinalis) – w dawkach znacznie przekraczających zalecane (np. powyżej 20 g korzenia, co odpowiada dużym ilościom preparatów) może powodować zmęczenie, skurcze brzucha, zawroty głowy, ucisk w klatce piersiowej, drżenie rąk oraz rozszerzenie źrenic. Objawy te zwykle ustępują w ciągu 24 godzin.^{11 12}
• Konwalia (Convallaria majalis) – zawiera glikozydy nasercowe, których przedawkowanie może powodować arytmię, nudności, wymioty, biegunkę, bóle głowy, senność i zaburzenia widzenia. Objawy te wymagają monitorowania funkcji serca i układu krążenia.^{13 14}
• Sorbitol – występuje jako substancja pomocnicza w niektórych preparatach z głogiem i może w wyższych dawkach (powyżej 10 g) działać łagodnie przeczyszczająco.¹⁵

Informacje dotyczące przedawkowania konkretnych preparatów

W dokumentacji poszczególnych preparatów zawierających głóg znajdują się następujące informacje dotyczące przedawkowania:

• Antinervinum – korzeń waleriany w ilości odpowiadającej 250 g produktu może wywoływać łagodne objawy (zmęczenie, bóle skurczowe jamy brzusznej, ucisk w klatce piersiowej, uczucie pustki w głowie, drżenie rąk, rozszerzenie źrenic). Objawy zwykle ustępują w ciągu 24 godzin.¹⁶
• Cardiol C, Neocardina – mogą wystąpić objawy przedawkowania glikozydami nasercowymi oraz alkoholem, obejmujące arytmię serca, zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz objawy neurologiczne.^{17 18}
• Cravisol, Intractum Crataegi Phytopharm – przedawkowanie może powodować szkodliwe działanie związane głównie z zawartością etanolu, zwłaszcza u osób z uszkodzeniem wątroby, alkoholizmem, padaczką lub chorobami psychicznymi.^{19 20}
• Melis-Tonic – możliwe wystąpienie reakcji uczuleniowych na światło (fotosensytyzacja).²¹
• Neospasmina noc – korzeń kozłka w dawkach większych niż 20 g (co odpowiada 261,3 ml syropu) może powodować łagodne objawy, które zwykle ustępują w ciągu 24 godzin.²²
• Tabletki tonizujące Labofarm – mogą wystąpić nudności, wymioty, bóle głowy.²³

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania preparatów zawierających głóg zaleca się następujące postępowanie:^{24 25 26}

• Monitorowanie podstawowych parametrów życiowych (tętno, ciśnienie tętnicze, oddech)
• Leczenie objawowe w zależności od nasilenia objawów
• W przypadku przedawkowania preparatów zawierających konwalię:
  • Uzupełnienie zaburzeń wodno-elektrolitowych
  • Wyrównanie niedoboru magnezu
  • W ciężkich przypadkach zapewnienie pomocy tlenowo-krążeniowej
  • Rozważenie podania atropiny
• W przypadku objawów ze strony przewodu pokarmowego – leczenie objawowe
• W przypadku objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego – obserwacja i leczenie wspomagające

W większości przypadków przedawkowania preparatów zawierających wyłącznie głóg, objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin. Jednakże przy wystąpieniu objawów nasilonych lub przedłużających się powyżej 24 godzin, zaleca się konsultację lekarską.^{27 28}

Tabela objawów przedawkowania

Szczególne grupy ryzyka

Zwiększone ryzyko wystąpienia poważnych skutków przedawkowania preparatów zawierających głóg dotyczy następujących grup pacjentów:^{29 30}

• Pacjenci z uszkodzeniem wątroby
• Osoby z alkoholizmem w wywiadzie
• Pacjenci z padaczką
• Osoby z uszkodzeniami mózgu
• Pacjenci z chorobami psychicznymi
• Osoby przyjmujące leki wchodzące w interakcje z alkoholem (w przypadku preparatów zawierających etanol)
• Pacjenci z zaburzeniami rytmu serca (szczególnie w przypadku preparatów zawierających konwalię)

U tych pacjentów nawet niewielkie przekroczenie zalecanych dawek preparatów zawierających głóg może spowodować poważniejsze skutki niepożądane i wymaga szczególnej ostrożności przy stosowaniu tych leków.³¹