Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Fluorek sodu

Wpływ fluorku sodu na płodność, ciążę i laktację

Fluorek sodu jest substancją aktywną stosowaną w produktach leczniczych takich jak Fluormex (żel stomatologiczny) i V-NaF (roztwór do wstrzykiwań w diagnostyce obrazowej). W kontekście wpływu tej substancji na płodność, ciążę i laktację, należy rozważyć szereg ważnych aspektów medycznych, które lekarz powinien przekazać pacjentkom będącym w ciąży lub karmiącym piersią.¹

Transport fluorków przez łożysko

Proces przenikania jonów fluorkowych przez barierę łożyskową jest złożony i zależny od wielu czynników fizjologicznych. Łożysko pełni funkcję regulującą i magazynującą w odniesieniu do fluorków, co oznacza, że w pewnym stopniu kontroluje transport tych jonów do płodu. Należy jednak zaznaczyć, że badania naukowe nie są jednoznaczne w kwestii skuteczności tej ochrony.²

Wyniki badań wskazują, że zwiększona podaż fluorków w diecie matki (z wody pitnej, pożywienia) skutkuje podwyższonym stężeniem fluoru w krwi matczynej, tkance łożyska oraz tkance kostnej płodu. Jest to istotna informacja, którą lekarz powinien uwzględnić przy ocenie potencjalnego ryzyka dla rozwijającego się płodu.³

Metabolizm fluorków u noworodków

W badaniach klinicznych zaobserwowano interesującą zależność – stężenia jonów fluorkowych w moczu matek są wyższe niż w moczu noworodków. Zjawisko to wyjaśnia się zwiększonym zapotrzebowaniem noworodków na fluorki, które są intensywnie wykorzystywane w procesach mineralizacji kości i zębów. W efekcie, mniejsza ilość fluorków jest wydalana z moczem noworodka.⁴

Skuteczność profilaktyki fluorkowej w ciąży

Istotna informacja dla lekarzy to brak jednoznacznych dowodów potwierdzających, że stosowanie profilaktyki fluorkowej podczas ciąży ma wpływ na zmniejszenie ryzyka rozwoju próchnicy w zębach mlecznych dziecka. Dotyczy to zębów, których mineralizacja rozpoczyna się w okresie prenatalnym.⁵

Przeciwwskazania do stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią

Stosowanie preparatów z fluorkiem sodu w ciąży

W przypadku produktu Fluormex (żel zawierający fluorek sodu) nie prowadzono udokumentowanych badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania podczas ciąży i karmienia piersią. Z tego powodu żel Fluormex nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży oraz u kobiet karmiących piersią.⁶

Stosowanie produktu V-NaF ((¹⁸F)-fluorek sodu) u kobiet w ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na narażenie płodu na promieniowanie jonizujące.⁷

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Przed podaniem produktu radiofarmaceutycznego zawierającego fluorek sodu (V-NaF) kobiecie w wieku rozrodczym, konieczne jest ustalenie, czy nie jest ona w ciąży. Zgodnie z zasadami bezpieczeństwa radiologicznego, każdą kobietę, u której występuje opóźnienie miesiączki, należy uznać za ciężarną do momentu wykluczenia ciąży.⁸

W przypadku wątpliwości co do stanu ciąży (np. opóźniona lub nieregularna miesiączka), lekarz powinien rozważyć alternatywne metody diagnostyczne, które nie wykorzystują promieniowania jonizującego.⁹

Zalecenia dla kobiet karmiących piersią

W przypadku konieczności zastosowania produktu V-NaF u kobiet karmiących piersią, należy przestrzegać następujących zasad bezpieczeństwa:¹⁰

• W pierwszej kolejności należy rozważyć możliwość odroczenia badania diagnostycznego do momentu zakończenia karmienia piersią
• Jeśli badanie jest konieczne, karmienie piersią należy przerwać na okres 12 godzin od podania radiofarmaceutyku
• Mleko odciągnięte w ciągu 12 godzin od podania preparatu należy bezwzględnie usunąć
• W okresie pierwszych 12 godzin po podaniu produktu V-NaF należy ograniczyć bliski kontakt matki z niemowlęciem¹¹

Wpływ na płodność

W odniesieniu do wpływu fluorku sodu na płodność, istnieje luka w badaniach klinicznych. Nie przeprowadzono dedykowanych badań oceniających potencjalny wpływ tej substancji na funkcje rozrodcze zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.¹²

Informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce

Informacje dla kobiet w ciąży

Lekarz ma obowiązek poinformować kobietę w ciąży o następujących faktach dotyczących produktów zawierających fluorek sodu:

• Żel Fluormex nie powinien być stosowany podczas ciąży ze względu na brak badań potwierdzających jego bezpieczeństwo w tym okresie¹³
• Diagnostyczny preparat V-NaF jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży ze względu na narażenie płodu na promieniowanie jonizujące¹⁴
• Transport fluorków przez łożysko jest ograniczony, ale nie stanowi pełnej bariery ochronnej dla płodu¹⁵
• Zwiększona podaż fluorków w diecie matki wpływa na podwyższone stężenie fluoru we krwi matczynej, łożysku i kościach płodu¹⁶
• Nie ma jednoznacznych dowodów, że profilaktyka fluorkowa stosowana podczas ciąży wpływa na zmniejszenie ryzyka próchnicy w zębach mlecznych dziecka¹⁷

Informacje dla kobiet karmiących piersią

W przypadku kobiet karmiących piersią, lekarz powinien przekazać następujące informacje:

• Żel Fluormex nie powinien być stosowany podczas karmienia piersią ze względu na brak badań potwierdzających jego bezpieczeństwo¹⁸
• W przypadku konieczności diagnostyki z użyciem V-NaF, należy rozważyć odroczenie badania do zakończenia okresu karmienia piersią¹⁹
• Jeśli badanie z użyciem V-NaF jest niezbędne, karmienie piersią należy przerwać na 12 godzin od podania radiofarmaceutyku, a odciągnięte w tym czasie mleko należy usunąć²⁰
• W pierwszych 12 godzinach po badaniu należy ograniczyć bliski kontakt z niemowlęciem²¹

Informacje o wpływie na płodność

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że brak jest badań oceniających wpływ fluorku sodu na płodność u ludzi. Nie ma więc możliwości jednoznacznego określenia potencjalnego ryzyka wpływu tej substancji na funkcje rozrodcze.²²