Wskazania do stosowania
Epinefryna

Wskazania do stosowania substancji czynnej epinefryna

Epinefryna (adrenalina) jest substancją czynną o silnym działaniu adrenergicznym, stosowaną w różnych sytuacjach klinicznych wymagających natychmiastowej interwencji medycznej lub specyficznego działania farmakologicznego. Na rynku dostępne są preparaty zawierające epinefrynę w różnych dawkach i formach, a wskazania do ich stosowania różnią się w zależności od konkretnego produktu leczniczego.¹²³⁴

Epinefryna w leczeniu anafilaksji

Wstrzykiwacze automatyczne z epinefryną, takie jak EpiPen Jr. (150 mikrogramów/dawkę) oraz EpiPen Senior (300 mikrogramów/dawkę), są przeznaczone do stosowania w nagłych przypadkach ciężkich reakcji alergicznych. Wskazania obejmują anafilaksję wywołaną przez różne czynniki, w tym:⁵⁶

• Użądlenia lub ukąszenia owadów
• Reakcje alergiczne na pożywienie
• Reakcje alergiczne na leki
• Reakcje na inne alergeny
• Anafilaksja idiopatyczna (o nieznanej przyczynie)
• Anafilaksja wywołana wysiłkiem fizycznym

⁷⁸

Wstrzykiwacze automatyczne EpiPen Jr. oraz EpiPen Senior zawierają epinefrynę w formie przejrzystego i bezbarwnego roztworu do wstrzykiwań. Preparat EpiPen Jr. zawiera 150 mikrogramów (0,15 mg) epinefryny w pojedynczej dawce (0,3 ml), a EpiPen Senior zawiera 300 mikrogramów (0,3 mg) epinefryny w pojedynczej dawce (0,3 ml).⁹¹⁰

Epinefryna w znieczuleniu stomatologicznym

Epinefryna znajduje również zastosowanie jako składnik preparatów do znieczulenia miejscowego w stomatologii. W tym przypadku jej rolą jest skurcz naczyń krwionośnych, co wydłuża działanie środka znieczulającego, zmniejsza krwawienie w polu zabiegowym oraz ogranicza wchłanianie anestetyka do krwiobiegu.¹¹¹²

Preparaty Ubistesin oraz Ubistesin Forte zawierające artykainę w połączeniu z epinefryną stosowane są w:¹³¹⁴

• Znieczuleniu nasiękowym w zabiegach stomatologicznych
• Znieczuleniu przewodowym w zabiegach stomatologicznych

¹⁵¹⁶

Oba preparaty stomatologiczne wskazane są do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku powyżej 4 lat (lub o masie ciała powyżej 20 kg).¹⁷¹⁸

Różnice w dawkowaniu epinefryny w zależności od wskazań

Dawkowanie epinefryny różni się znacząco w zależności od wskazania do stosowania. Poniższa tabela przedstawia różnice w zawartości epinefryny w poszczególnych preparatach:

W przypadku preparatów stomatologicznych, Ubistesin zawiera 0,006 mg epinefryny chlorowodorku/ml (co odpowiada 0,005 mg epinefryny), natomiast Ubistesin Forte zawiera dwukrotnie większą dawkę – 0,012 mg epinefryny chlorowodorku/ml (co odpowiada 0,01 mg epinefryny).¹⁹²⁰

Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie epinefryny

Zalecenia dotyczące wstrzykiwaczy automatycznych z epinefryną

Wstrzykiwacze automatyczne zawierające epinefrynę (EpiPen Jr., EpiPen Senior) powinny być zalecane pacjentom z wysokim ryzykiem wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej, zwłaszcza w następujących okolicznościach:²¹²²

• Pacjentom z potwierdzoną alergią na jady owadów (np. pszczoły, osy, szerszenie)
• Osobom z ciężką alergią pokarmową (np. na orzechy, ryby, skorupiaki, mleko, jaja)
• Pacjentom z udokumentowaną alergią na leki
• Osobom z historią anafilaksji idiopatycznej (o nieznanej przyczynie)
• Pacjentom z anafilaksją wywoływaną wysiłkiem fizycznym

²³²⁴

Edukacja pacjenta dotycząca stosowania autostrzykawek z epinefryną

Rekomendując autostrzykawki z epinefryną, należy zwrócić szczególną uwagę na edukację pacjenta w zakresie:

• Rozpoznawania wczesnych objawów anafilaksji
• Właściwego momentu zastosowania autostrzykawki
• Techniki wykonania wstrzyknięcia
• Konieczności wezwania pomocy medycznej po zastosowaniu autostrzykawki
• Przechowywania zapasowego wstrzykiwacza
• Sprawdzania daty ważności i regularnej wymiany przeterminowanych wstrzykiwaczy

Epinefryna w znieczuleniu stomatologicznym

Preparaty znieczulające zawierające epinefrynę (Ubistesin, Ubistesin Forte) są stosowane wyłącznie przez lekarzy stomatologów w warunkach gabinetu stomatologicznego. Pacjent nie otrzymuje preparatu do samodzielnego użytku.²⁵²⁶

Wskazania do zastosowania znieczulenia z epinefryną w stomatologii obejmują:²⁷²⁸

• Procedury wymagające głębokiego znieczulenia tkanek
• Zabiegi trwające dłuższy czas
• Procedury, gdzie kontrola krwawienia ma istotne znaczenie

Wybór preparatu (o standardowej lub zwiększonej zawartości epinefryny) powinien być dostosowany do typu zabiegu, jego długości oraz indywidualnych cech pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem schorzeń współistniejących mogących stanowić przeciwwskazanie do zastosowania wyższych dawek epinefryny.²⁹³⁰

Wskazania i okoliczności stosowania epinefryny

Podsumowując, epinefryna jest substancją czynną stosowaną w dwóch głównych kontekstach klinicznych:

1. Jako lek ratujący życie w przypadku anafilaksji – w postaci wstrzykiwaczy automatycznych EpiPen Jr. (150 mikrogramów) oraz EpiPen Senior (300 mikrogramów).³¹³²
2. Jako składnik preparatów do znieczulenia miejscowego w stomatologii – Ubistesin (0,005 mg/ml) oraz Ubistesin Forte (0,01 mg/ml).³³³⁴

Każde z tych zastosowań wymaga odpowiedniego dostosowania dawki oraz uwzględnienia specyficznych przeciwwskazań i środków ostrożności związanych z mechanizmem działania epinefryny.