Właściwości farmakodynamiczne
Betaksolol

Charakterystyka ogólna betaksololu

Betaksolol jest substancją czynną należącą do grupy kardioselektywnych beta-adrenolityków, działających wybiórczo na receptory beta-1 adrenergiczne. W klasyfikacji ATC substancja ta posiada kod C07AB05 w przypadku preparatów ogólnoustrojowych oraz S01ED02 dla preparatów okulistycznych. Charakteryzuje się długim czasem działania i wysoką selektywnością w stosunku do receptorów beta-1 adrenergicznych zlokalizowanych głównie w sercu.¹²

Mechanizm działania

Betaksolol działa poprzez selektywną blokadę receptorów beta-1 adrenergicznych, prowadząc do zniesienia wpływu katecholamin na te receptory. W przeciwieństwie do nieselektywnych beta-adrenolityków, betaksolol w dawkach terapeutycznych wykazuje minimalny wpływ na receptory beta-2 adrenergiczne znajdujące się w oskrzelach i naczyniach obwodowych.³⁴

Charakterystyczne dla betaksololu jest:

• Brak wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej (ISA – intrinsic sympathomimetic activity)⁵
• Słabe działanie stabilizujące błony komórkowe – porównywalne do działania chinidyny czy leków do znieczulenia miejscowego, występujące głównie przy stężeniach przekraczających zakres terapeutyczny⁶⁷
• Długi czas działania – efekt blokowania receptorów występuje do 24 godzin po podaniu doustnym 20 mg betaksololu⁸

Działanie farmakodynamiczne ogólnoustrojowe

Betaksolol, podobnie jak inne leki z grupy beta-adrenolityków, po podaniu ogólnoustrojowym wywiera istotny wpływ na układ sercowo-naczyniowy.⁹ Po zastosowaniu dawek terapeutycznych betaksololu obserwuje się:

• Zmniejszenie ciśnienia tętniczego krwi
• Zmniejszenie częstości akcji serca
• Zmniejszenie objętości wyrzutowej serca

¹⁰

Istotną właściwością betaksololu jest to, że terapeutyczne dawki leku nie wywierają znaczącego działania kardiodepresyjnego, co odróżnia go od niektórych innych beta-adrenolityków.¹¹¹²

Zgodnie z charakterystyką preparatów zawierających betaksolol, substancja ta skutecznie reguluje wahania ciśnienia krwi spowodowane wysiłkiem fizycznym lub stresem.¹³¹⁴

Charakterystyczną cechą betaksololu jest również brak wpływu na wydalanie sodu przez nerki, co może stanowić zaletę w porównaniu z innymi lekami hipotensyjnymi.¹⁵¹⁶¹⁷

Betaksolol wykazuje mniejszy wpływ na parametry lipidowe niż inne leki z grupy beta-adrenolityków, co może stanowić jego dodatkową zaletę kliniczną.¹⁸

Jak wszystkie leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, betaksolol podany doustnie zmniejsza pojemność minutową serca zarówno u osób zdrowych, jak i pacjentów z chorobami serca. Należy jednak zwrócić uwagę, że u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności mięśnia sercowego leki z grupy beta-adrenolityków mogą hamować konieczny do zachowania odpowiedniej czynności serca pobudzający wpływ układu współczulnego.¹⁹²⁰

Działanie na układ oddechowy

Dzięki wysokiej kardioselektywności betaksolol nie wykazuje istotnego wpływu na funkcję układu oddechowego. W przeciwieństwie do nieselektywnych beta-adrenolityków, betaksolol nie wpływa na rozszerzanie oskrzeli wywołane przez leki beta-mimetyczne, co ma istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów ze schorzeniami układu oddechowego.²¹²²

Udokumentowano ten efekt w badaniach klinicznych, w których porównywano wpływ betaksololu i tymololu (nieselektywnego beta-adrenolityku) na parametry czynności płuc. W randomizowanym, zaślepionym badaniu skrzyżowanym z udziałem pacjentów z reaktywną chorobą dróg oddechowych wykazano, że betaksolol w postaci kropli do oczu (1 kropla do każdego oka) nie wywierał istotnego wpływu na czynność płuc mierzoną takimi parametrami jak:

• Natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (FEV1)
• Natężona pojemność życiowa (FVC)
• Stosunek obu tych wartości (FEV1/FVC)

²³

Co więcej, betaksolol nie hamował działania izoproterenolu – leku pobudzającego receptory beta-adrenergiczne. W przeciwieństwie do tego, tymolol w postaci kropli do oczu znamiennie obniżał parametry płucne.²⁴

Wpływ na parametry układu oddechowego

Poniżej przedstawiono dane procentowej zmiany FEV1 w stosunku do wartości wyjściowej w porównaniu betaksololu, tymololu i placebo:

* Tymolol różni się statystycznie od betaksololu i placebo (p<0,05).

<sup data-drug="Betoptic 0,5%" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Procentowa zmiana FEV1 w stosunku do wartości wyjściowej […] *: Tymolol różni się statystycznie od betaksololu i placebo (p25

Działanie na układ sercowo-naczyniowy

W badaniu przeprowadzonym z podwójnie ślepą próbą u osób zdrowych, porównującym preparaty betaksololu, tymololu i placebo podawane do oka pod względem wpływu na ciśnienie krwi i częstość akcji serca, nie wykazano blokowania przez betaksolol receptorów beta-adrenergicznych w układzie sercowo-naczyniowym podczas wysiłku. Żadna ze stosowanych terapii nie miała wpływu na średnie ciśnienie tętnicze, jednakże tymolol powodował znamienne zmniejszenie średniej częstości akcji serca.²⁶

Wpływ na częstość akcji serca

Poniżej przedstawiono dane dotyczące średniej częstości akcji serca w porównaniu betaksololu, tymololu i placebo:

* Średnia częstość akcji serca znamiennie niższa dla tymololu niż betaksololu lub placebo (p<0,05).

<sup data-drug="Betoptic 0,5%" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Średnia częstość akcji serca […] *: Średnia częstość akcji serca znamiennie niższa dla tymololu niż betaksololu lub placebo (p27

Działanie w jaskrze i nadciśnieniu ocznym

Betaksolol stosowany w postaci kropli do oczu wykazuje działanie obniżające zarówno podwyższone, jak i prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe, niezależnie od tego, czy jest związane z jaskrą czy nie.²⁸²⁹

Mechanizm działania obniżającego ciśnienie wewnątrzgałkowe polega przede wszystkim na zmniejszaniu produkcji cieczy wodnistej, co zostało potwierdzone badaniami tonograficznymi i fluorofotometrycznymi.³⁰³¹

Charakterystyka działania w oku

Betaksolol po zastosowaniu okulistycznym charakteryzuje się następującymi właściwościami:

• Początek działania występuje zwykle w ciągu 30 minut od podania³²³³
• Maksymalne działanie obserwuje się po około 2 godzinach od miejscowego zastosowania³⁴³⁵
• Pojedyncza dawka zapewnia obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego utrzymujące się przez 12 godzin³⁶³⁷
• Nie powoduje zwężenia źrenicy ani skurczu mięśni akomodacyjnych, co eliminuje problem niewyraźnego widzenia lub ślepoty nocnej, często związanych z terapią lekami zwężającymi źrenicę³⁸³⁹

Skuteczność kliniczna w leczeniu jaskry

Wyniki obserwacji klinicznych pacjentów z jaskrą leczonych produktem Betoptic 0,5% w postaci kropli do oczu przez okres do trzech lat wykazały, że efekt obniżający ciśnienie wewnątrzgałkowe utrzymuje się skutecznie w długim okresie.⁴⁰

W przeprowadzonych badaniach klinicznych wykazano, że betaksolol w postaci kropli do oczu obniża średnie ciśnienie wewnątrzgałkowe o około 25% w stosunku do wartości wyjściowej. W badaniach stosujących wartość 22 mmHg jako ogólnie przyjęty wskaźnik kontrolowania ciśnienia wewnątrzgałkowego, preparat Betoptic 0,5% był skuteczny u ponad 94% badanej populacji, z której 73% pacjentów było leczonych wyłącznie beta-adrenolitykiem.⁴¹

W kontrolowanych badaniach z podwójnie ślepą próbą wykazano, że nasilenie i czas trwania efektu hipotensyjnego betaksololu i tymololu w postaci kropli do oczu były klinicznie równoważne.⁴²

Należy podkreślić, że betaksolol był również z powodzeniem stosowany u pacjentów z jaskrą, u których wykonano laserową trabekuloplastykę i którzy potrzebowali dodatkowej długotrwałej terapii obniżającej ciśnienie wewnątrzgałkowe.⁴³

Wpływ na przepływ krwi w oku

Dane z badań klinicznych wskazują, że betaksolol, w przeciwieństwie do innych beta-adrenolityków, utrzymuje lub poprawia przepływ krwi i perfuzję w gałce ocznej.⁴⁴⁴⁵

W badaniach in vivo przeprowadzonych na psach wykazano obwodowe działanie betaksololu w postaci rozszerzenia naczyń. W licznych badaniach in vitro z zastosowaniem naczyń gałki ocznej oraz innych naczyń, pochodzących od różnych gatunków zwierząt, stwierdzono działanie betaksololu w postaci rozszerzenia naczyń oraz działanie blokujące kanały wapniowe.⁴⁶

Działanie neuroprotekcyjne

W badaniach zarówno in vivo, jak i in vitro na różnych modelach (siatkówka królika, hodowle komórek korowych szczura oraz komórki siatkówki kurczaka) stwierdzono neuroprotekcyjne działanie betaksololu.⁴⁷

Co więcej, dane uzyskane w badaniach klinicznych z grupą kontrolną, z udziałem pacjentów z jaskrą przewlekłą z otwartym kątem przesączania oraz nadciśnieniem śródgałkowym, wskazują na to, że leczenie betaksololem daje większe korzyści w dalszej obserwacji pod względem wpływu na pole widzenia, w porównaniu do leczenia tymololem, będącym niewybiórczym beta-adrenolitykiem.⁴⁸

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Betaksolol jest kardioselektywnym beta-adrenolitykiem o udokumentowanej skuteczności w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz jaskry. Jego główne właściwości farmakodynamiczne to:

• Selektywna blokada receptorów beta-1 adrenergicznych
• Długi czas działania (do 24 godzin po podaniu doustnym)
• Brak wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej
• Słabe działanie stabilizujące błony komórkowe
• Ograniczony wpływ na parametry oddechowe dzięki wysokiej kardioselektywności
• Brak istotnego wpływu na wydalanie sodu przez nerki
• Mniejszy wpływ na metabolizm lipidów w porównaniu z innymi beta-adrenolitykami
• W zastosowaniu okulistycznym: skuteczne obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego bez wywoływania zwężenia źrenicy
• Utrzymywanie lub poprawa przepływu krwi w gałce ocznej
• Działanie neuroprotekcyjne w strukturach oka

^49505152