Działania niepożądane
Zoledronic Acid Noridem 4 mg/5 ml

Działania niepożądane kwasu zoledronowego

Kwas zoledronowy (Zoledronic Acid Noridem 4 mg/5 ml) jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia. Znajomość tych reakcji jest kluczowa dla właściwego monitorowania pacjentów poddawanych terapii tym bisfosfonianem.¹

Profil bezpieczeństwa

Najczęściej raportowane działania niepożądane związane z podaniem kwasu zoledronowego obejmują tak zwaną reakcję ostrej fazy, występującą zwykle w ciągu pierwszych trzech dni od podania. Objawia się ona bólem kości, gorączką, uczuciem zmęczenia, bólami stawów, bólami mięśni, dreszczami i zapaleniem stawów z obrzękiem. Na szczęście objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.²

Do istotnych klinicznie działań niepożądanych zidentyfikowanych dla kwasu zoledronowego należą: zaburzenia czynności nerek, martwica kości szczęki, wspomniana już reakcja ostrej fazy, hipokalcemia, migotanie przedsionków, reakcje anafilaktyczne oraz choroba śródmiąższowa płuc.³

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane kwasu zoledronowego zostały sklasyfikowane według częstości występowania zgodnie z następującą skalą:<sup data-drug="Zoledronic Acid Noridem" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zostały sklasyfikowane zgodnie z częstością występowania, najczęściej występujące podano jako pierwsze. Zastosowano następującą skalę: bardzo często (1/10), często (1/100 do <1/10), niezbyt często (1/1000 do <1/100), rzadko (1/10000 do <1/1 000), bardzo rzadko (4

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10000)
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Szczegółowy opis głównych działań niepożądanych

Zaburzenia czynności nerek

Terapia kwasem zoledronowym wiąże się z ryzykiem upośledzenia funkcji nerek. Analiza danych z badań rejestracyjnych wykazała, że częstość występowania zaburzeń czynności nerek podejrzewanych o związek z tym lekiem różniła się w zależności od rozpoznania: szpiczak mnogi (3,2%), rak prostaty (3,1%), rak piersi (4,3%), rak płuc i inne guzy lite (3,2%).⁵

Czynniki zwiększające ryzyko nefrotoksyczności kwasu zoledronowego obejmują:⁶

• Odwodnienie – wpływające na perfuzję nerkową i zdolność do eliminacji leku
• Współistniejące zaburzenia czynności nerek – obniżające wyjściową wydolność filtracyjną
• Wielokrotne cykle leczenia kwasem zoledronowym lub innymi bisfosfonianami – kumulujące potencjał nefrotoksyczny
• Jednoczesne stosowanie innych leków nefrotoksycznych – nasilające uszkodzenie nerek
• Skrócenie czasu infuzji poniżej zalecanego – zwiększające stężenie szczytowe leku

U pacjentów, którzy otrzymali początkową lub pojedynczą dawkę 4 mg kwasu zoledronowego, obserwowano przypadki pogorszenia czynności nerek, prowadzące nawet do niewydolności nerek wymagającej dializoterapii.⁷

Martwica kości szczęki

Martwica kości szczęki i żuchwy (Osteonecrosis of the Jaw – ONJ) to poważne powikłanie terapii kwasem zoledronowym, obserwowane głównie u pacjentów onkologicznych. Większość zgłaszanych przypadków dotyczyła osób z rozpoznaniem choroby nowotworowej, poddawanych ekstrakcji zębów lub innym zabiegom stomatologicznym.⁸

Czynniki zwiększające ryzyko ONJ obejmują:⁹

• Jednoczesne stosowanie chemioterapii
• Leczenie kortykosteroidami
• Obecność miejscowego zakażenia, w tym zapalenia szpiku
• Inwazyjne zabiegi stomatologiczne

Dodatkowo, zaobserwowano bardzo rzadkie przypadki martwicy kości przewodu słuchowego zewnętrznego oraz innych lokalizacji anatomicznych, w tym kości udowej i biodra.¹⁰

Zaburzenia rytmu serca

W jednym z badań klinicznych nad kwasem zoledronowym w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej (w dawce 5 mg raz na rok) zaobserwowano zwiększoną częstość występowania migotania przedsionków w porównaniu z placebo. Całkowita częstość występowania migotania przedsionków wyniosła 2,5% w grupie kwasu zoledronowego wobec 1,9% w grupie placebo.¹¹

Częstość ciężkich przypadków migotania przedsionków była wyższa w grupie kwasu zoledronowego (1,3%) niż w grupie placebo (0,6%). Interesująco, dysproporcji tej nie zaobserwowano w innych badaniach klinicznych z kwasem zoledronowym, w tym w badaniach z dawką 4 mg stosowaną co 3-4 tygodnie u pacjentów onkologicznych.¹²

Mechanizm odpowiedzialny za obserwowany wzrost częstości migotania przedsionków w tym pojedynczym badaniu pozostaje niewyjaśniony.¹³

Hipokalcemia i zaburzenia z nią związane

Hipokalcemia stanowi istotne ryzyko związane ze stosowaniem kwasu zoledronowego. Zebrane dane z badań klinicznych oraz obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu potwierdzają związek między terapią kwasem zoledronowym, występowaniem hipokalcemii oraz wtórnym rozwojem zaburzeń rytmu serca.¹⁴

Ponadto, udokumentowano związek między hipokalcemią a wtórnymi zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak:¹⁵

• Drgawki – objawiające się napadowymi, niekontrolowanymi skurczami mięśni
• Niedoczulica – zmniejszenie wrażliwości na bodźce czuciowe
• Tężyczka – stan wzmożonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej, manifestujący się bolesnymi skurczami mięśni

Reakcja ostrej fazy

Reakcja ostrej fazy to zespół objawów występujących w ciągu 3 dni po podaniu infuzji kwasu zoledronowego. Objawia się ona:¹⁶

• Gorączką
• Bólami mięśni
• Bólem głowy
• Bólami kończyn
• Nudnościami i wymiotami
• Biegunką
• Bólami stawów
• Zapaleniem stawów z obrzękiem

Stan ten bywa określany terminami „objawy grypopodobne” lub „objawy po podaniu dawki”. Reakcja ostrej fazy zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni.¹⁷

Nietypowe złamania kości udowej

W okresie po wprowadzeniu kwasu zoledronowego do obrotu rzadko zgłaszano przypadki nietypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości udowej. Powikłanie to jest uznawane za efekt klasy bisfosfonianów.¹⁸

Tabela działań niepożądanych kwasu zoledronowego

Monitorowanie bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu niezwykle istotne jest kontynuowanie monitorowania profilu bezpieczeństwa poprzez zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to ciągłą ocenę stosunku korzyści do ryzyka stosowania kwasu zoledronowego.¹⁹

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich organów monitorujących, w Polsce za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁰