Właściwości farmakodynamiczne
Zolafren 15 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapiny

Olanzapina należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, podgrupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05A H03). Jest to substancja o złożonym mechanizmie działania wykazująca właściwości przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój, co czyni ją istotnym lekiem w terapii zaburzeń psychicznych.¹

Powinowactwo receptorowe i mechanizm działania

W badaniach przedklinicznych olanzapina wykazała znaczące powinowactwo (Ki; <100 nM) do wielu typów receptorów, co tłumaczy jej szerokie spektrum działania terapeutycznego. Wśród receptorów, z którymi wiąże się olanzapina, należy wymienić:

• Receptory serotoninowe: 5HT_2A/2C, 5HT₃, 5HT₆
• Receptory dopaminowe: D₁, D₂, D₃, D₄, D₅
• Receptory cholinergiczne muskarynowe: M₁-M₅
• Receptory α₁-adrenergiczne
• Receptory histaminowe H₁

Przeprowadzone badania behawioralne na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych oraz cholinergicznych, co jest zgodne z profilem wiązania leku do receptorów obserwowanym in vitro.<sup data-drug="Zolafren" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniach przedklinicznych olanzapina wykazywała powinowactwo (Ki; 2

Istotną cechą olanzapiny, odróżniającą ją od klasycznych neuroleptyków, jest wyższe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT₂ niż do receptorów dopaminowych D₂, co potwierdzono zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. Selektywność działania olanzapiny została zweryfikowana w badaniach elektrofizjologicznych, które wykazały, że substancja ta selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), jednocześnie wywierając niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9) odpowiedzialne za funkcje motoryczne. Ta selektywność działania przekłada się na niższe ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych podczas terapii.³

Dodatkowo, olanzapina osłabia warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach niższych niż te, które wywołują katalepsję – efekt wskazujący na występowanie działań niepożądanych związanych z aktywnością motoryczną. W przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazuje również działanie anksjolityczne, zwiększając odpowiedź w odpowiednich testach przedklinicznych.⁴

Skuteczność kliniczna w schizofrenii

Olanzapina wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu schizofrenii, co potwierdzają wyniki badań klinicznych. W dwóch na dwa badania kontrolowane placebo oraz w dwóch na trzy badania porównawcze z innym lekiem przeciwpsychotycznym, obejmujące łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią z objawami pozytywnymi i negatywnymi, leczenie olanzapiną wiązało się z istotną statystycznie większą poprawą zarówno w zakresie objawów pozytywnych, jak i negatywnych choroby.⁵

Szczególnie interesujące wyniki uzyskano w międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, które objęło 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych, u których występowały objawy depresyjne o różnym nasileniu (średnie wartości 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg). Analiza prospektywna zmiany poziomu nastroju względem stanu początkowego wykazała statystycznie znaczącą poprawę (p = 0,001) na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów). Wynik ten wskazuje na dodatkową korzyść ze stosowania olanzapiny u pacjentów z objawami depresyjnymi towarzyszącymi schizofrenii.⁶

Skuteczność w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność olanzapiny w leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. Po trzech tygodniach leczenia olanzapina wykazywała większą skuteczność w redukcji objawów manii w porównaniu z placebo i walproinianem sodu. W porównaniu z haloperydolem, olanzapina wykazywała porównywalną skuteczność ocenianą odsetkiem pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.⁷

Skuteczność w zapobieganiu nawrotom

Długoterminowa skuteczność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych:

1. 12-miesięczne badanie zapobiegania nawrotom – u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii, u których osiągnięto remisję po olanzapinie, a następnie zrandomizowano do grup otrzymujących placebo lub olanzapinę, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót choroby dwubiegunowej. Dodatkowo, olanzapina wykazała statystycznie istotną przewagę nad placebo w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.⁸
2. 12-miesięczne badanie porównawcze z litem – u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii, u których osiągnięto remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, i których następnie zrandomizowano do monoterapii olanzapiną lub litem, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p = 0,055). Wynik ten sugeruje, że olanzapina może być równie skuteczna jak lit w zapobieganiu nawrotom, choć różnica nie osiągnęła poziomu istotności statystycznej.⁹
3. 18-miesięczne badanie terapii skojarzonej – przeprowadzone u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii lub epizodu mieszanego, u których osiągnięto stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną i lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian). W badaniu tym nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny z litem albo olanzapiny z walproinianem nad stosowaniem litu lub walproinianu w monoterapii w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej, definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi (diagnostycznymi).¹⁰

Podsumowanie profilu farmakodynamicznego

Olanzapina, dzięki swojemu złożonemu mechanizmowi działania na różne układy receptorowe, jest skutecznym lekiem przeciwpsychotycznym o korzystnym profilu działania. Wykazuje wyższą skuteczność w redukcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii w porównaniu z placebo oraz co najmniej porównywalną skuteczność z innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Dodatkowo, jej działanie przeciwmaniakalne i zdolność stabilizacji nastroju czynią ją wartościową opcją terapeutyczną w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej. Szczególnie istotna jest jej skuteczność w redukcji objawów depresyjnych współwystępujących z zaburzeniami psychotycznymi oraz w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej.¹¹