Przedawkowanie leku Vicks AntiGrip Zatoki i Katar

Produkty złożone, takie jak Vicks AntiGrip Zatoki i Katar, zawierające paracetamol (650 mg), fenylefrynę (16 mg) i chlorfenaminę (4 mg), mogą powodować poważne zagrożenia w przypadku przedawkowania. Ryzyko zależy od przekroczenia dawek poszczególnych składników oraz czynników indywidualnych pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis niebezpieczeństw związanych z przedawkowaniem tego preparatu.¹

Czynniki ryzyka przedawkowania

Szczególną uwagę należy zwrócić na podwyższone ryzyko przedawkowania u następujących grup pacjentów:

• Pacjenci w podeszłym wieku
• Małe dzieci
• Kobiety ciężarne
• Osoby przewlekle spożywające alkohol
• Pacjenci przyjmujący izoniazyd
• Osoby długotrwale głodzone
• Pacjenci stosujący leki indukujące enzymy wątrobowe

W tych grupach metabolizm składników preparatu może być zaburzony, co zwiększa ryzyko toksycznego działania.²

Objawy przedawkowania paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu charakteryzuje się występowaniem objawów w określonej sekwencji czasowej, co pozwala wyróżnić 4 fazy kliniczne:³

• FAZA I (12-24 godziny): bladość, nudności, wymioty, obfite pocenie się i jadłowstręt
• FAZA II (24-48 godzin): pozorna poprawa kliniczna objawów, rozpoczyna się wzrost aktywności aminotransferaz wątrobowych (AspAT, AlAT), stężenia bilirubiny i protrombiny
• FAZA III (72-96 godzin): szczyt hepatotoksyczności, poziom AspAT może wzrosnąć nawet do 20 000 jednostek
• FAZA IV (7-8 dni): powrót do zdrowia (w przypadku przeżycia pacjenta)

Minimalna dawka toksyczna paracetamolu to 5 g u osób dorosłych i powyżej 100 mg/kg masy ciała u dzieci. Dawki przekraczające 20-25 g są potencjalnie śmiertelne. Hepatotoksyczność może wystąpić już przy mniejszych dawkach u pacjentów z czynnikami ryzyka.⁴

Parametry laboratoryjne wskazujące na ryzyko uszkodzenia wątroby:

• Stężenie paracetamolu w osoczu na poziomie 300 µg/ml mierzone 4 godziny po przyjęciu leku prowadzi do uszkodzeń wątroby u 90% pacjentów
• Uszkodzenia wątroby obserwowano już przy stężeniu 130 µg/ml mierzonym po 4 godzinach
• Stężenie poniżej 30 µg/ml mierzone 12 godzin po przyjęciu toksycznej dawki również może wskazywać na możliwe uszkodzenie wątroby

Długotrwałe przyjmowanie dawek powyżej 4 g może prowadzić do przemijającej hepatotoksyczności.⁵

Objawy przedawkowania fenylefryny i chlorfenaminy

Przedawkowanie fenylefryny, sympatykomimetyku zawartego w preparacie, powoduje nadmierne pobudzenie współczulnego układu nerwowego, manifestujące się następującymi objawami:⁶

• Zaburzenia układu nerwowego: niepokój, lęk, pobudzenie, bóle głowy (mogą być objawami nadciśnienia), drgawki, bezsenność, splątanie, drażliwość, drżenia, parestezje
• Zaburzenia psychiczne: psychoza z omamami (częściej występująca u dzieci)
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: jadłowstręt, nudności, wymioty
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe: nadciśnienie (mogące prowadzić do krwawienia do mózgu i obrzęku płuc), zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca

W przypadku ciężkiego przedawkowania fenylefryny mogą wystąpić:⁷

• Ciężki skurcz naczyń obwodowych i trzewnych
• Zapaść sercowo-naczyniowa charakteryzująca się:
  • Ciężką bradykardią
  • Zmniejszoną pojemnością minutową serca
  • Ograniczeniem dopływu krwi do narządów kluczowych
  • Zmniejszeniem produkcji moczu
  • Kwasicą metaboliczną
  • Zwiększonym wysiłkiem mięśnia sercowego z powodu wzrostu oporu naczyń obwodowych

Ciężkie objawy naczynioskurczowe mają większe prawdopodobieństwo wystąpienia u pacjentów hipowolemicznych. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zmniejszenia objętości osocza.⁸

Przedawkowanie chlorfenaminy może powodować dodatkowe objawy, takie jak:⁹

• Objawy przeciwcholinergiczne: senność, suchość błony śluzowej jamy ustnej, nosa lub gardła, duszność
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe: zaburzenia rytmu serca, niedociśnienie
• Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego: pobudzenie (omamy, pobudliwość, drgawki, zaburzenia świadomości i śpiączka przy zastosowaniu bardzo dużych dawek, bezsenność)

Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego mogą pojawić się z opóźnieniem, jako późne manifestacje przedawkowania.¹⁰

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania leku Vicks AntiGrip Zatoki i Katar konieczne jest natychmiastowe działanie. Procedura postępowania obejmuje:¹¹

1. Skierowanie pacjenta do szpitala, nawet w przypadku braku wczesnych objawów przedawkowania
2. Wywołanie wymiotów i wykonanie płukania żołądka, najlepiej w ciągu 4 godzin od przedawkowania
3. Podanie węgla aktywowanego (w przypadku przyjęcia toksycznej dawki, jeśli upłynęło mniej niż 2 godziny od spożycia)
4. Wdrożenie specyficznego leczenia antidotami, w przypadku paracetamolu – N-acetylocysteiną lub metioniną
5. Wdrożenie leczenia objawowego (ze szczególnym uwzględnieniem funkcji układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, nerek i wątroby)

W przypadku przedawkowania paracetamolu, podanie N-acetylocysteiny jest najskuteczniejsze w ciągu 8 godzin od zatrucia, ale można ją stosować do 15 godzin po przedawkowaniu.¹²

Schematy podawania N-acetylocysteiny

Podanie dożylne (zalecana dawka: 300 mg/kg N-acetylocysteiny w ciągu 20 godzin i 15 minut):¹³

Dla dorosłych:

• Dawka wysycająca: 150 mg/kg N-acetylocysteiny (równowartość 1,5 ml/kg 20% roztworu) podawana powoli dożylnie lub rozpuszczona w 200 ml 5% dekstrozy, czas podania: 15 minut
• Dawka podtrzymująca (początkowa): 50 mg/kg N-acetylocysteiny (równowartość 0,25 ml/kg 20% roztworu) rozpuszczonej w 500 ml 5% dekstrozy, czas podania: 4 godziny
• Dawka podtrzymująca (kolejna): 100 mg/kg N-acetylocysteiny (równowartość 0,50 ml/kg 20% roztworu) rozpuszczonej w 1000 ml 5% dekstrozy, czas podania: 16 godzin

Dla dzieci należy dostosować objętość 5% roztworu dekstrozy do wieku i masy ciała dziecka, aby uniknąć obrzęku płuc.¹⁴

Podanie doustne (do 10 godzin po przedawkowaniu):¹⁵

Dla dorosłych:

• Dawka początkowa: 140 mg/kg masy ciała
• Dawki kolejne: 17 dawek po 70 mg/kg masy ciała co 4 godziny

Każdą dawkę należy rozpuścić do uzyskania 5% roztworu w napoju typu coca-cola, soku grejpfrutowym, pomarańczowym lub wodzie przed podaniem (ze względu na nieprzyjemny zapach i drażniące właściwości N-acetylocysteiny). Jeśli pacjent zwymiotuje przyjętą dawkę w ciągu godziny od podania, należy podać kolejną. W razie potrzeby antidotum rozpuszczone w wodzie można podać przez zgłębnik do dwunastnicy.¹⁶

Podawanie 20% wodnego roztworu N-acetylocysteiny można przerwać, jeśli wyniki badań krwi potwierdzą poziom paracetamolu poniżej 200 µg/ml. Należy pamiętać, że dożylne podawanie N-acetylocysteiny może powodować działania niepożądane, takie jak wysypka skórna i anafilaksja, występujące w ciągu 15 minut do 1 godziny od rozpoczęcia infuzji.¹⁷

W przypadku przedawkowania fenylefryny i chlorfenaminy stosuje się przede wszystkim leczenie objawowe. Nadciśnienie tętnicze wywołane przedawkowaniem fenylefryny można łagodzić poprzez podanie leków blokujących receptory α-adrenergiczne.¹⁸

Tabela objawów przedawkowania

Powikłania mogące wystąpić po przedawkowaniu

Do poważnych powikłań, które mogą wystąpić po przedawkowaniu leku Vicks AntiGrip Zatoki i Katar, należą:¹⁹

• Powikłania wątrobowe:
  • Martwica wątroby (potencjalnie śmiertelna)
  • Ostra niewydolność wątroby
  • Encefalopatia wątrobowa prowadząca do śpiączki i zgonu
• Powikłania nerkowe:
  • Ostra niewydolność nerek
  • Ostra martwica cewek nerkowych
• Powikłania sercowo-naczyniowe:
  • Uszkodzenie mięśnia sercowego
  • Zaburzenia rytmu serca
  • Krwawienie do mózgu
  • Obrzęk płuc
• Powikłania neurologiczne:
  • Depresja ośrodkowego układu nerwowego
  • Drgawki
  • Śpiączka
• Zaburzenia metaboliczne:
  • Zaburzenia metabolizmu glukozy
  • Kwasica metaboliczna

Niektóre z tych powikłań, szczególnie uszkodzenie mięśnia sercowego i nerek, mogą rozwijać się nawet przy braku ciężkiego uszkodzenia wątroby.²⁰