Wpływ leku Trileptal (okskarbazepina) na płodność, ciążę i laktację

Lek przeciwpadaczkowy Trileptal (zawiesina doustna 60 mg/ml) zawiera substancję czynną okskarbazepiną, która może mieć istotny wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Lekarz powinien dokładnie omówić te kwestie z pacjentkami w wieku rozrodczym, planującymi ciążę, będącymi w ciąży lub karmiącymi piersią.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Trileptal może powodować nieskuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych zawierających etynyloestradiol (EE) i lewonorgestrel (LNG). Dlatego lekarz powinien poinformować kobiety w wieku rozrodczym o konieczności stosowania wysoce skutecznych metod antykoncepcji podczas leczenia tym lekiem. Zaleca się przede wszystkim stosowanie antykoncepcji niehormonalnej, takiej jak wkładki domaciczne, ze względu na możliwe interakcje lekowe.²

Stosowanie leku Trileptal w ciąży

Podczas omawiania kwestii stosowania leku Trileptal w ciąży, lekarz powinien przedstawić pacjentce zarówno ogólne ryzyko związane z padaczką i lekami przeciwpadaczkowymi, jak i specyficzne ryzyko związane z okskarbazepiną.³

Ogólne ryzyko związane z padaczką i lekami przeciwpadaczkowymi

W populacji pacjentek leczonych z powodu padaczki odnotowano zwiększoną częstość występowania wad rozwojowych u dzieci, zwłaszcza w przypadku stosowania terapii wielolekowej, szczególnie gdy schematy terapeutyczne zawierały walproinian. Lekarz powinien wyraźnie podkreślić, że nie należy przerywać skutecznej terapii przeciwpadaczkowej, ponieważ nasilenie napadów padaczkowych jest niekorzystne zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się płodu.⁴

Ryzyko związane z okskarbazepiną

Lekarz powinien przekazać pacjentce, że dostępne dane dotyczące stosowania okskarbazepiny w ciąży (300-1000 udokumentowanych ciąż) są umiarkowane, przy czym informacje o potencjalnym związku tego leku z wadami wrodzonymi są ograniczone. Zebrane dane nie wskazują na zwiększenie całkowitej częstości występowania wad wrodzonych po zastosowaniu Trileptalu w porównaniu z częstością obserwowaną w populacji ogólnej (2-3%). Należy jednak zaznaczyć, że przy takiej liczbie danych nie można całkowicie wykluczyć umiarkowanego ryzyka teratogennego.⁵

Konieczne jest również poinformowanie, że wyniki badań dotyczące ryzyka zaburzeń rozwojowych układu nerwowego u dzieci narażonych na okskarbazepinę w czasie życia płodowego są sprzeczne i tego ryzyka nie można jednoznacznie wykluczyć.⁶

Zalecenia dla kobiet w ciąży lub planujących ciążę

Lekarz powinien przekazać pacjentce następujące kluczowe informacje:⁷

• Jeśli pacjentka leczona Trileptalem zajdzie w ciążę lub planuje ciążę, należy ponownie dokładnie rozważyć konieczność leczenia okskarbazepiną⁸
• Należy stosować minimalne skuteczne dawki leku oraz monoterapię, jeśli tylko jest to możliwe, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, ponieważ ryzyko wad wrodzonych u potomstwa kobiet leczonych terapią skojarzoną jest większe niż w przypadku monoterapii⁹
• W czasie ciąży nie należy przerywać skutecznej terapii przeciwpadaczkowej okskarbazepiną, ponieważ nasilenie choroby jest niekorzystne zarówno dla matki jak i dla płodu¹⁰

Monitorowanie i profilaktyka w ciąży

W kontekście profilaktyki, lekarz powinien poinformować pacjentkę, że:¹¹

• Niektóre leki przeciwpadaczkowe mogą sprzyjać powstaniu niedoboru kwasu foliowego, co może prowadzić do wystąpienia nieprawidłowości rozwoju płodu¹²
• Zaleca się podawanie uzupełniających dawek kwasu foliowego zarówno przed zajściem w ciążę, jak i w trakcie ciąży¹³
• Ze względu na brak jednoznacznych dowodów skuteczności suplementacji kwasu foliowego, zaleca się rozważenie wykonania diagnostycznych badań prenatalnych nawet u pacjentek przyjmujących suplementy kwasu foliowego¹⁴

Zmiany w stężeniu leku podczas ciąży

Lekarz powinien zwrócić uwagę na potencjalne zmiany stężenia leku w ciąży. Dane uzyskane od ograniczonej liczby kobiet wskazują, że stężenie aktywnego metabolitu okskarbazepiny w osoczu, 10-monohydroksypochodnej (MHD), może zmniejszać się stopniowo przez cały okres trwania ciąży. W związku z tym zaleca się:¹⁵

• Dokładne monitorowanie odpowiedzi klinicznej u kobiet otrzymujących leczenie Trileptalem w czasie ciąży, aby upewnić się, że utrzymana jest właściwa kontrola napadów padaczkowych¹⁶
• Rozważenie sprawdzania zmian stężeń MHD w osoczu podczas ciąży¹⁷
• Kontrolowanie stężeń MHD w osoczu po porodzie, szczególnie gdy dawka leku była zwiększana w czasie ciąży¹⁸

Ryzyko dla noworodka

Lekarz powinien poinformować o potencjalnym ryzyku dla noworodka związanym ze stosowaniem leku Trileptal podczas ciąży:

• Informowano o występowaniu krwawienia u noworodków, którego przyczyną było stosowanie leków przeciwpadaczkowych indukujących enzymy wątrobowe¹⁹
• Aby zapobiec tym komplikacjom, należy podawać witaminę K1 kobiecie ciężarnej przez kilka ostatnich tygodni ciąży oraz noworodkowi po urodzeniu²⁰

Karmienie piersią

W odniesieniu do karmienia piersią, lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje:

• Okskarbazepina i jej czynny metabolit (MHD) przenikają do mleka ludzkiego²¹
• Ograniczone dane wskazują, że stężenie MHD w osoczu niemowląt karmionych piersią wynosi 0,2-0,8 µg/mL, co odpowiada do 5% stężenia MHD w osoczu matki²²
• Chociaż narażenie wydaje się być małe, nie można wykluczyć ryzyka dla niemowlęcia²³
• Podejmując decyzję o karmieniu piersią podczas stosowania Trileptalu należy uwzględniać zarówno korzyści z karmienia piersią, jak i potencjalne ryzyko działań niepożądanych u niemowlęcia²⁴
• Jeśli niemowlę będzie karmione piersią przez matkę przyjmującą Trileptal, należy obserwować, czy nie występują u niego takie objawy niepożądane, jak senność i słaby przyrost masy ciała²⁵

Wpływ na płodność

W zakresie wpływu na płodność, lekarz powinien zwrócić uwagę na następujące aspekty:

• Nie ma dostępnych danych dotyczących wpływu okskarbazepiny na płodność u ludzi²⁶
• W badaniach na szczurach nie obserwowano wpływu okskarbazepiny na płodność²⁷
• Obserwowano natomiast wpływ metabolitu MHD na parametry rozrodu samic szczurów po podaniu dawek porównywalnych z dawkami stosowanymi u ludzi²⁸