Działania niepożądane leku Trexan Neo (metotreksat)

Metotreksat, substancja czynna produktu leczniczego Trexan Neo, może wywoływać szereg działań niepożądanych, których częstość występowania i nasilenie są ściśle uzależnione od wielkości dawki, częstości podawania, drogi podania oraz czasu ekspozycji organizmu na lek. Należy podkreślić, że nawet przy stosowaniu małych dawek mogą wystąpić poważne działania niepożądane, co wymaga ścisłego monitorowania pacjentów przez lekarza prowadzącego.¹

Najcięższe działania niepożądane

Do najcięższych działań niepożądanych metotreksatu należą:²

• Supresja szpiku kostnego – prowadząca do leukopenii, trombocytopenii i niedokrwistości
• Toksyczność płucna – objawiająca się śródmiąższowym zapaleniem płuc
• Hepatotoksyczność – włącznie z marskością i włóknieniem wątroby
• Nefrotoksyczność – mogąca prowadzić do niewydolności nerek
• Neurotoksyczność – manifestująca się zaburzeniami neurologicznymi
• Incydenty zakrzepowo-zatorowe
• Wstrząs anafilaktyczny
• Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka reakcja skórna

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród bardzo często (≥1/10) występujących działań niepożądanych metotreksatu należy wymienić:³

• Zaburzenia żołądka i jelit – zapalenie jamy ustnej, niestrawność, ból brzucha, nudności, jadłowstręt
• Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby – podwyższone wartości AlAT, AspAT, bilirubiny i fosfatazy zasadowej

Często (≥1/100 do <1/10) występują również:⁴

• Leukopenia, niedokrwistość, trombocytopenia
• Ból głowy, zmęczenie, senność
• Zapalenie płuc i śródmiąższowe zapalenie pęcherzyków płucnych (często z towarzyszącą eozynofilią)
• Owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej, biegunka
• Zmiany skórne – wysypka, rumień, świąd

Toksyczność w leczeniu przeciwnowotworowym

W terapii nowotworów dominującymi toksycznymi działaniami metotreksatu, które limitują wielkość dawki, są supresja szpiku kostnego oraz zapalenie błon śluzowych. Ich nasilenie jest bezpośrednio zależne od schematu dawkowania, drogi podania oraz czasu ekspozycji na lek.⁵

Typowo zapalenie błon śluzowych manifestuje się po około 3-7 dniach od podania metotreksatu, natomiast leukopenia i trombocytopenia pojawiają się kilka dni później. U pacjentów z prawidłowymi mechanizmami eliminacji leku, zarówno supresja szpiku kostnego, jak i zapalenie błon śluzowych ustępują w ciągu 14-28 dni.⁶

Toksyczność żołądkowo-jelitowa

Objawy toksyczności żołądkowo-jelitowej często wymagają redukcji dawki metotreksatu. W przypadku wystąpienia wrzodziejącego zapalenia jamy ustnej oraz biegunki konieczne jest przerwanie terapii ze względu na ryzyko rozwoju wrzodziejącego zapalenia jelit oraz zagrażającej życiu perforacji przewodu pokarmowego.⁷

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia kompleksowe zestawienie działań niepożądanych metotreksatu wraz z częstością ich występowania, zgodnie z następującą klasyfikacją: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (<1/10 000); nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).⁸

Uwagi specjalne do działań niepożądanych

Niektóre z wymienionych działań niepożądanych wymagają szczególnej uwagi:⁹

• Niektóre działania niepożądane mogą mieć charakter odwracalny
• Powikłania żołądkowo-jelitowe o dużym nasileniu (wrzodziejące zapalenie jamy ustnej i biegunka) stanowią wskazanie do przerwania leczenia ze względu na ryzyko wrzodziejącego zapalenia jelit i zagrażającej życiu perforacji jelit
• Leczenie chorób reumatologicznych i pokrewnych stanów metotreksatem wiąże się z charakterystycznym profilem działań niepożądanych

Monitorowanie i raportowanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalną ciężkość reakcji niepożądanych, konieczne jest ścisłe monitorowanie stanu pacjenta przez lekarza. Szczególną uwagę należy zwrócić na parametry laboratoryjne – morfologię krwi, parametry funkcji wątroby i nerek.¹⁰

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu ma istotne znaczenie dla ciągłego monitorowania stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹¹

• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹²