Właściwości farmakokinetyczne
Trexan Neo 2,5 mg

Właściwości farmakokinetyczne metotreksatu

Metotreksat jest lekiem cytotoksycznym z grupy antymetabolitów kwasu foliowego, stosowanym w leczeniu chorób nowotworowych oraz w terapii chorób autoimmunologicznych. Poniżej przedstawiono szczegółowe właściwości farmakokinetyczne metotreksatu zawartego w produkcie leczniczym Trexan Neo, obejmujące procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz eliminacji.¹

Wchłanianie

Proces wchłaniania metotreksatu po podaniu doustnym charakteryzuje się zależnością od wielkości zastosowanej dawki. Maksymalne stężenie substancji czynnej w surowicy krwi osiągane jest stosunkowo szybko – w ciągu 1-2 godzin od momentu podania. Biodostępność metotreksatu podawanego doustnie jest wysoka i wynosi 80-100% przy dawkach 30 mg/m² powierzchni ciała lub mniejszych.²

Warto zaznaczyć, że przy wyższych dawkach wchłanianie metotreksatu zmienia swój charakter:

• Przy dawkach powyżej 30 mg/m² – wchłanianie staje się nieliniowe, co oznacza, że przyrost stężenia leku we krwi nie jest proporcjonalny do zwiększenia dawki³
• Przy dawkach powyżej 80 mg/m² – wchłanianie jest niecałkowite, co może prowadzić do zmniejszonej biodostępności leku⁴

Dystrybucja

Po wchłonięciu metotreksat ulega dystrybucji w organizmie, wykazując umiarkowane wiązanie z białkami osocza. Około 50% leku krążącego w krwiobiegu jest związane z białkami osocza, natomiast pozostała część występuje w formie wolnej, farmakologicznie aktywnej.⁵

Po rozprowadzeniu do tkanek organizmu, metotreksat ulega kumulacji w określonych narządach. Szczególnie wysokie stężenia jego pochodnych poliglutaminowych są obserwowane w:

• Wątrobie – główny narząd związany z metabolizmem leku
• Nerkach – kluczowy organ związany z wydalaniem leku
• Śledzionie – narząd limfatyczny gromadzący lek

W tych narządach poliglutaminowe pochodne metotreksatu mogą utrzymywać się przez dłuższy czas – od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy, co może wpływać na długotrwały efekt terapeutyczny oraz potencjalne działania niepożądane.⁶

Warto podkreślić, że metotreksat stosowany w małych dawkach charakteryzuje się ograniczonym przenikaniem do płynów ustrojowych, co stanowi istotną informację w kontekście stosowania leku w określonych lokalizacjach anatomicznych.⁷

Metabolizm

Proces metabolizmu metotreksatu zachodzi głównie w wątrobie. Tylko niewielka część podanego leku, około 10%, ulega przemianom metabolicznym. Głównym metabolitem powstającym w wyniku biotransformacji metotreksatu jest 7-hydroksymetotreksat, który również wykazuje aktywność biologiczną, choć zwykle o mniejszej sile działania niż lek macierzysty.⁸

Eliminacja

Metotreksat jest wydalany z organizmu głównie w formie niezmienionej (jako substancja macierzysta). Podstawowe drogi eliminacji obejmują:

• Filtrację kłębuszkową w nerkach – proces biernego przesączania leku w kłębuszkach nerkowych
• Aktywne wydzielanie w kanalikach bliższych – mechanizm aktywnego transportu leku do moczu pierwotnego⁹

Oprócz eliminacji nerkowej, metotreksat podlega także wydalaniu z żółcią w ramach krążenia jelitowo-żółciowego. W tej drodze zostaje wydalone około:

• 5-20% metotreksatu w formie niezmienionej
• 1-5% metabolitu 7-hydroksymetotreksatu¹⁰

Parametry farmakokinetyczne

Okres półtrwania metotreksatu w fazie końcowej eliminacji wynosi przeciętnie 6-7 godzin, jednak obserwuje się znaczną zmienność międzyosobniczą. U poszczególnych pacjentów parametr ten może wahać się w szerokim zakresie od 3 do 17 godzin.¹¹

Na okres półtrwania metotreksatu mogą wpływać różne czynniki patofizjologiczne. Szczególnie istotny jest przypadek pacjentów, u których występuje utrata płynów do trzeciej przestrzeni (np. wysięk opłucnowy, wodobrzusze). U takich chorych okres półtrwania może ulec nawet czterokrotnemu wydłużeniu, co zwiększa ryzyko kumulacji leku i nasilenia działań niepożądanych.¹²

Farmakokinetyka w grupach specjalnych

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek. W przypadku niewydolności nerek proces eliminacji metotreksatu ulega znacznemu opóźnieniu, co prowadzi do wydłużonego utrzymywania się leku w organizmie i wzrostu ryzyka działań toksycznych. U tych pacjentów konieczna jest zwykle modyfikacja dawkowania leku.¹³