Właściwości farmakodynamiczne rywaroksabanu

Rywaroksaban (Rivaroxaban Bluefish) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa, sklasyfikowany pod kodem ATC: B01AF01. Lek dostępny jest w postaci tabletek powlekanych o mocy 15 mg oraz 20 mg.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, cechujący się dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania procesu wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Istotne jest, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II), a badania nie wykazały jego wpływu na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban ma charakter zależny od dawki. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin obserwuje się ścisłą korelację między stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a wartością PT (współczynnik korelacji r wynosi 0,98). Należy jednak zaznaczyć, że zastosowanie innych odczynników może dawać odmienne wyniki. Z tego względu wartości PT powinny być podawane w sekundach, gdyż Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest kalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie znajduje zastosowania w ocenie działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.³

Wartości PT w różnych wskazaniach

W przypadku pacjentów otrzymujących rywaroksaban w leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) obejmującej zakrzepicę żył głębokich (ZŻG) i zatorowość płucną (ZP) oraz w profilaktyce jej nawrotów, obserwowano następujące wartości PT (odczynnik Neoplastin):

Z kolei u pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, otrzymujących rywaroksaban w profilaktyce udaru i zatorowości obwodowej, wykazano następujące wartości:

Przedstawione dane wskazują na wyraźną zależność efektu przeciwkrzepliwego od dawki, czasu od podania leku oraz funkcji nerek pacjenta.⁴

Możliwość odwracania działania rywaroksabanu

W specjalistycznych badaniach farmakologicznych oceniano możliwość odwracania efektu farmakodynamicznego rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Badanie skupiało się na działaniu jednokrotnych dawek (50 j.m./kg masy ciała) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – wykazywał silniejsze działanie, skracając PT o około 3,5 sekundy

Co interesujące, porównanie obu preparatów wykazało, że 3-czynnikowy PCC, mimo słabszego wpływu na PT, charakteryzował się silniejszym i szybszym działaniem w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny.⁵

Inne parametry krzepnięcia

Oprócz PT, rywaroksaban wpływa również na inne parametry koagulologiczne, w tym:

• Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) – wydłuża się w sposób zależny od dawki
• HepTest – również ulega wydłużeniu proporcjonalnie do dawki

Mimo tych obserwacji, nie zaleca się stosowania powyższych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu w praktyce klinicznej. Co istotne, rutynowe monitorowanie parametrów krzepnięcia w trakcie leczenia rywaroksabanem nie jest konieczne. Jednakże w przypadkach, gdy istnieje kliniczna potrzeba oceny stężenia rywaroksabanu, możliwe jest zastosowanie skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁶