Właściwości farmakodynamiczne felodypiny

Felodypina należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów wapnia, a dokładniej pochodnych dihydropirydyny (kod ATC: C08C A02). Jest to substancja czynna o specyficznych właściwościach farmakodynamicznych, które determinują jej zastosowanie kliniczne w leczeniu nadciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej serca.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania felodypiny opiera się na jej właściwościach jako antagonisty wapnia o wybiórczym działaniu naczyniowym. Substancja ta obniża ciśnienie tętnicze krwi poprzez zmniejszenie oporu naczyń obwodowych. Szczególnie istotna jest jej wysoka selektywność w stosunku do mięśni gładkich w tętniczkach, dzięki czemu w dawkach terapeutycznych nie wykazuje bezpośredniego wpływu na kurczliwość serca ani na przewodnictwo elektryczne w obrębie mięśnia sercowego.²

Warto podkreślić, że ze względu na brak wpływu felodypiny na mięśnie gładkie naczyń żylnych oraz na mechanizmy kontroli adrenergicznej, substancja ta nie wywołuje niedociśnienia ortostatycznego. Dodatkowo, felodypina charakteryzuje się łagodnym działaniem natriuretycznym i/lub diuretycznym, co jest korzystne z perspektywy terapeutycznej, ponieważ nie powoduje zatrzymania płynów w organizmie.³

Działanie farmakodynamiczne

Działanie przeciwnadciśnieniowe felodypiny jest skuteczne w terapii nadciśnienia tętniczego każdego stopnia. Substancja może być stosowana zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, takimi jak:

• leki blokujące receptory β-adrenergiczne
• leki moczopędne
• inhibitory konwertazy angiotensyny

Takie połączenia stosuje się w celu uzyskania zwiększonego działania przeciwnadciśnieniowego. Istotną cechą felodypiny jest jej zdolność do zmniejszania zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego ciśnienia tętniczego, co pozwala na jej zastosowanie również w przypadkach izolowanego nadciśnienia skurczowego.⁴

Poza działaniem hipotensyjnym, felodypina wykazuje również działanie przeciwdusznicowe oraz przeciwniedokrwienne. Efekty te wynikają z poprawy równowagi między podażą a zapotrzebowaniem na tlen w mięśniu sercowym. Mechanizm tego działania polega na:

• zmniejszeniu oporu naczyń wieńcowych
• zwiększeniu wieńcowego przepływu krwi
• poprawie zaopatrzenia mięśnia sercowego w tlen poprzez rozszerzenie zarówno tętnic nasierdziowych, jak i tętniczek
• zmniejszeniu obciążenia następczego lewej komory serca w wyniku obniżenia ciśnienia tętniczego krwi
• redukcji zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen

Dzięki tym właściwościom felodypina poprawia tolerancję wysiłku i zmniejsza napady dusznicy bolesnej u pacjentów ze stabilną dusznicą bolesną wywoływaną wysiłkiem fizycznym.⁵

W stabilnej dusznicy bolesnej felodypinę można stosować zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z lekami blokującymi receptory β-adrenergiczne, co zwiększa efektywność terapii.⁶

Działanie hemodynamiczne

Główny efekt hemodynamiczny felodypiny polega na zmniejszeniu całkowitego obwodowego oporu naczyniowego, co w konsekwencji prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. To działanie wykazuje zależność od zastosowanej dawki leku. Efekt hipotensyjny można zaobserwować już po upływie dwóch godzin od przyjęcia pierwszej dawki doustnej, a co szczególnie istotne, utrzymuje się on przez co najmniej 24 godziny. Stosunek stężenia minimalnego do maksymalnego jest zwykle znacznie większy niż 50%, co zapewnia stabilny efekt terapeutyczny w ciągu doby.⁷

Istnieje dodatnia korelacja między stężeniami felodypiny w osoczu a zmniejszeniem całkowitego oporu obwodowego oraz obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi, co potwierdza zależność efektu farmakodynamicznego od stężenia substancji czynnej w organizmie.⁸

Wpływ na serce

Felodypina w dawkach terapeutycznych charakteryzuje się brakiem wpływu na kluczowe parametry pracy serca, takie jak:

• kurczliwość mięśnia sercowego
• przewodnictwo przedsionkowo-komorowe
• czas trwania okresu refrakcji

To selektywne działanie na naczynia obwodowe, bez bezpośredniego wpływu na funkcje mięśnia sercowego, jest istotną zaletą felodypiny.⁹

Warto podkreślić, że leczenie przeciwnadciśnieniowe z zastosowaniem felodypiny wiąże się z istotną regresją istniejącego uprzednio przerostu lewej komory serca, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną, szczególnie u pacjentów z długotrwałym nadciśnieniem tętniczym.¹⁰

Wpływ na nerki

Felodypina wywiera korzystny wpływ na funkcję nerek, wykazując działanie natriuretyczne i diuretyczne. Mechanizm tego działania związany jest ze zmniejszeniem wchłaniania zwrotnego w kanalikach nerkowych sodu filtrowanego w kłębuszkach. Co istotne, felodypina nie wpływa na dobowe wydalanie potasu, co zmniejsza ryzyko zaburzeń elektrolitowych.¹¹

Pod wpływem felodypiny zmniejsza się nerkowy opór naczyniowy, co poprawia perfuzję nerek. Istotne jest również to, że felodypina nie wpływa na wydalanie albumin z moczem, co jest korzystne z perspektywy bezpieczeństwa nerkowego.¹²

Szczególne korzyści ze stosowania felodypiny obserwuje się u pacjentów po przeszczepie nerki leczonych cyklosporyną. W tej grupie chorych felodypina:

• zmniejsza ciśnienie tętnicze krwi
• poprawia nerkowy przepływ krwi
• zwiększa szybkość filtracji kłębuszkowej
• może poprawiać czynność przeszczepionej nerki we wczesnym okresie po transplantacji

Te właściwości mają szczególne znaczenie w kontekście opieki nad pacjentami po transplantacji nerki.¹³

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna felodypiny została potwierdzona w dużych badaniach klinicznych. W badaniu HOT (Hypertension Optimal Treatment) oceniano wpływ felodypiny na główne zdarzenia sercowo-naczyniowe, do których zaliczano:

• ostrą fazę zawału mięśnia sercowego
• udar mózgu
• zgon z przyczyn krążeniowych

Analizowano je w odniesieniu do docelowych wartości rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi (≤90 mmHg, ≤85 mmHg oraz ≤80 mmHg) oraz osiągniętego ciśnienia tętniczego krwi, przy zastosowaniu felodypiny jako terapii podstawowej.¹⁴

W badaniu HOT obserwacją objęto 18790 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym (z rozkurczowym ciśnieniem tętniczym krwi w zakresie 100-115 mmHg), w wieku 50-80 lat. Średni okres obserwacji wyniósł 3,8 roku (od 3,3 do 4,9). Felodypinę stosowano w monoterapii lub w skojarzeniu z:

• β-adrenolitykiem
• inhibitorem konwertazy angiotensyny
• lekiem moczopędnym

Badanie wykazało korzyści polegające na obniżeniu ciśnienia skurczowego oraz rozkurczowego odpowiednio do 139 oraz 83 mmHg.¹⁵

W innym istotnym badaniu klinicznym STOP-2 (Swedish Trial in Old Patients with Hypertension-2), przeprowadzonym z udziałem 6614 pacjentów w wieku od 70 do 84 lat, antagoniści wapnia z grupy dihydropirydyny (felodypina i isradypina) wykazywały taki sam wpływ na zapobieganie zachorowalności i śmiertelności z powodu chorób sercowo-naczyniowych, jak inne powszechnie stosowane grupy leków przeciwnadciśnieniowych:

• inhibitory konwertazy angiotensyny
• β-adrenolityki
• leki moczopędne

To potwierdza równoważną skuteczność felodypiny w porównaniu do innych standardowo stosowanych leków hipotensyjnych.¹⁶

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Doświadczenie ze stosowaniem felodypiny w badaniach klinicznych u dzieci i młodzieży z nadciśnieniem tętniczym jest ograniczone. Przeprowadzono randomizowane, podwójnie zaślepione, 3-tygodniowe badanie kliniczne w grupach równoległych u dzieci i młodzieży w wieku 6-16 lat z pierwotnym nadciśnieniem tętniczym. Badano działanie przeciwnadciśnieniowe felodypiny stosowanej raz na dobę w dawkach:

Wyniki badania nie wykazały skuteczności felodypiny w zmniejszaniu ciśnienia tętniczego u dzieci i młodzieży w wieku 6-16 lat, co sugeruje ograniczenia w stosowaniu tego leku w populacji pediatrycznej.¹⁷

Należy podkreślić, że nie przeprowadzono badań dotyczących długoterminowego wpływu felodypiny na wzrost, dojrzewanie i rozwój ogólny u dzieci. Nie określono również długoterminowej skuteczności terapii przeciwnadciśnieniowej w wieku dziecięcym, która miałaby na celu zmniejszenie zachorowalności na choroby układu krążenia oraz śmiertelności w wieku dorosłym.¹⁸