Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej: Leki stosowane w zaburzeniach związanych z nadkwaśnością, inhibitory pompy protonowej, o kodzie ATC: A02BC01. Jest to substancja aktywna, która w istotny sposób wpływa na mechanizmy wydzielania kwasu solnego w żołądku, co znajduje zastosowanie w terapii schorzeń związanych z nadkwaśnością.¹

Mechanizm działania

Omeprazol jest racemiczną mieszaniną dwóch enancjomerów, która w sposób wysoce specyficzny zmniejsza wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Substancja ta działa jako swoisty inhibitor pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. Charakteryzuje się szybkim działaniem i zapewnia skuteczną kontrolę objawów poprzez przemijające hamowanie wydzielania kwasu solnego przy podawaniu raz na dobę.²

Pod względem chemicznym omeprazol jest słabą zasadą, która osiąga duże stężenie w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. W tym miejscu zostaje przekształcony do postaci czynnej, w której hamuje aktywność H+K+-ATP-azy – enzymu znanego jako pompa protonowa. Wpływ omeprazolu na ostatni etap powstawania kwasu solnego jest zależny od zastosowanej dawki i zapewnia wysoko skuteczne hamowanie wydzielania kwasoty żołądkowej, zarówno podstawowej, jak i stymulowanej różnymi czynnikami.³

Działanie farmakodynamiczne

Wszystkie obserwowane działania farmakodynamiczne omeprazolu można bezpośrednio powiązać z jego wpływem na wydzielanie kwasu solnego w żołądku.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu raz na dobę zapewnia szybkie i efektywne hamowanie sekrecji kwasu solnego przez całą dobę, obejmując zarówno okres dzienny, jak i nocny. Maksymalny efekt terapeutyczny zostaje osiągnięty po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy, przyjmujących omeprazol w dawce 20 mg na dobę, obserwuje się zmniejszenie 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego średnio o około 80%. Średnie zmniejszenie maksymalnego wydzielania kwasu po stymulacji pentagastryną wynosi około 70% po 24 godzinach od przyjęcia omeprazolu.⁵

Przyjmowanie omeprazolu w dawce 20 mg przez pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy powoduje utrzymanie wartości pH w żołądku na poziomie ≥3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby.⁶

W wyniku zmniejszonego wydzielania kwasu solnego i zredukowanej kwaśności soku żołądkowego, omeprazol w sposób zależny od dawki zmniejsza lub normalizuje ekspozycję przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku. Istotne jest, że stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego koreluje z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), a nie z jego chwilowym stężeniem w osoczu.⁷

Podczas terapii omeprazolem nie zaobserwowano zjawiska tachyfilaksji, czyli zmniejszania się efektu terapeutycznego przy długotrwałym stosowaniu leku.⁸

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

W trakcie długotrwałego leczenia omeprazolem opisywano nieznacznie zwiększoną częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania wydzielania kwasu solnego. Mają one charakter łagodny i zwykle ustępują samoistnie.⁹

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny (w tym także w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej), prowadzi do zwiększenia liczby bakterii w żołądku, które normalnie występują w przewodzie pokarmowym. Leczenie preparatami zmniejszającymi wydzielanie kwasu może powodować nieznacznie zwiększone ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami takimi jak Salmonella i Campylobacter, a u pacjentów hospitalizowanych zwiększa się również możliwość wystąpienia zakażenia Clostridium difficile.¹⁰

W trakcie leczenia lekami przeciwwydzielniczymi stężenie gastryny w surowicy wzrasta w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Podobnie zwiększa się stężenie chromograniny A (CgA) z powodu zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej. Podwyższony poziom CgA może zakłócać badania diagnostyczne wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych.¹¹

Zgodnie z dostępnymi opublikowanymi danymi, leczenie inhibitorami pompy protonowej powinno zostać przerwane na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym pomiarem stężenia CgA. Ma to na celu umożliwienie powrotu stężenia chromograniny A, które mogło być fałszywie podwyższone w wyniku terapii inhibitorami pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.¹²

U niektórych pacjentów (zarówno u dzieci, jak i dorosłych) podczas długotrwałego leczenia omeprazolem obserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych), co prawdopodobnie wynika ze zwiększonego stężenia gastryny w surowicy. Te obserwacje są jednak uznawane za nieistotne klinicznie.¹³