Właściwości farmakodynamiczne
Omeprazol Medreg 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol Medreg należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki stosowane w chorobach zależnych od wydzielania kwasu solnego, inhibitory pompy protonowej (kod ATC: A02BC01). Substancja ta, dostępna w postaci kapsułek dojelitowych twardych w dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania i szeregiem efektów klinicznych istotnych w leczeniu chorób zależnych od nadmiernej sekrecji kwasu solnego.¹

Mechanizm działania

Omeprazol jest racemiczną mieszaniną dwóch enancjomerów, która działa poprzez wysoce specyficzny mechanizm hamowania pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. Jako inhibitor pompy protonowej zapewnia skuteczną kontrolę wydzielania kwasu solnego już przy podawaniu raz na dobę.²

Mechanizm działania omeprazolu opiera się na fakcie, że jako słaba zasada, substancja ta osiąga duże stężenie w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. W tym miejscu omeprazol ulega przekształceniu do postaci czynnej, która bezpośrednio hamuje aktywność enzymu H+K+-ATPazy, nazywanego pompą protonową. Wpływ omeprazolu na ostatni etap powstawania kwasu solnego wykazuje zależność od dawki i prowadzi do skutecznego hamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu, niezależnie od rodzaju czynnika stymulującego.³

Efekty farmakodynamiczne

Wszystkie obserwowane działania farmakodynamiczne omeprazolu wynikają bezpośrednio z jego zdolności do hamowania wydzielania kwasu solnego.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu raz na dobę prowadzi do szybkiego i efektywnego hamowania wydzielania kwasu solnego utrzymującego się przez całą dobę. Maksymalny efekt terapeutyczny jest osiągany po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg na dobę powoduje zmniejszenie dobowej kwaśności soku żołądkowego o około 80%. Dodatkowo, po 24 godzinach od przyjęcia omeprazolu obserwuje się około 70% redukcję maksymalnego wydzielania kwasu solnego stymulowanego pentagastryną.⁵

Omeprazol w dawce 20 mg stosowany doustnie u pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy utrzymuje wewnątrzżołądkowe pH na poziomie ≥ 3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. Zmniejszone wydzielanie kwasu solnego i zredukowana kwaśność soku żołądkowego przekłada się na zmniejszenie lub normalizację ekspozycji przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku. Efekt ten jest zależny od dawki. Co istotne, stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego koreluje z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), a nie z chwilowym stężeniem leku w osoczu.⁶

W trakcie leczenia omeprazolem nie zaobserwowano zjawiska tachyfilaksji, czyli zmniejszenia skuteczności leku przy długotrwałym stosowaniu.⁷

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest ściśle związane z patogenezą choroby wrzodowej, zarówno wrzodu dwunastnicy, jak i żołądka. Bakteria ta odgrywa kluczową rolę w rozwoju zapalenia błony śluzowej żołądka. H. pylori w połączeniu z kwasem solnym stanowią główne czynniki prowadzące do rozwoju choroby wrzodowej. Ponadto, zakażenie tą bakterią jest istotnym czynnikiem w rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, co z kolei zwiększa ryzyko zachorowania na raka żołądka.⁸

Terapia eradykacyjna zakażenia H. pylori z zastosowaniem omeprazolu w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi wykazuje wysoki odsetek wygojenia zmian chorobowych błony śluzowej żołądka oraz prowadzi do długotrwałej remisji wrzodów trawiennych. Schematy dwulekowe okazały się mniej skuteczne niż trójlekowe, jednak mogą być rozważane w przypadkach, gdy nadwrażliwość na określony lek uniemożliwia zastosowanie pełnego schematu trójlekowego.⁹

Inne efekty związane z hamowaniem wydzielania kwasu

Podczas długotrwałego leczenia omeprazolem obserwowano nieco zwiększoną częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Jest to fizjologiczne następstwo znaczącego hamowania wydzielania kwasu solnego. Zmiany te mają charakter łagodny i prawdopodobnie ustępują samoistnie.¹⁰

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny (w tym na skutek stosowania inhibitorów pompy protonowej), sprzyja zwiększeniu liczby bakterii normalnie występujących w przewodzie pokarmowym. Leczenie preparatami zmniejszającymi wydzielanie kwasu solnego może prowadzić do nieco większego ryzyka rozwoju zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami takimi jak Salmonella oraz Campylobacter, a u pacjentów hospitalizowanych również Clostridium difficile.¹¹

Podczas leczenia lekami przeciwwydzielniczymi stężenie gastryny w surowicy ulega zwiększeniu w odpowiedzi na obniżone wydzielanie kwasu. Podobnie zwiększa się stężenie chromograniny A (CgA) z powodu zmniejszonej kwaśności wewnątrzżołądkowej. Podwyższone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne w kierunku guzów neuroendokrynnych. Zgodnie z dostępnymi danymi, leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA, co pozwala na powrót mylnie podwyższonych wartości do zakresu referencyjnego.¹²

U niektórych pacjentów (zarówno dzieci jak i dorosłych) podczas długotrwałego leczenia omeprazolem zaobserwowano zwiększoną liczbę komórek ECL (enterochromaffinopodobnych), co może być związane ze zwiększonym stężeniem gastryny w osoczu. Zjawisko to nie jest jednak uznawane za klinicznie istotne.¹³

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Badania kliniczne potwierdzają skuteczność i bezpieczeństwo omeprazolu w populacji pediatrycznej. W badaniu niekontrolowanym z udziałem dzieci w wieku od 1 do 16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, omeprazol w dawkach od 0,7 do 1,4 mg/kg masy ciała prowadził do poprawy stanu zapalnego przełyku w 90% przypadków oraz znacząco zmniejszał nasilenie objawów refluksu.¹⁴

W badaniu z zastosowaniem pojedynczo zaślepionej próby, dzieci w wieku od 0 do 24 miesięcy z klinicznie zdiagnozowaną chorobą refluksową przełyku otrzymywały omeprazol w dawce 0,5, 1,0 lub 1,5 mg/kg masy ciała. Zaobserwowano, że częstość występowania epizodów wymiotów i/lub zarzucania treści żołądkowej zmniejszyła się o 50% po 8 tygodniach leczenia, niezależnie od zastosowanej dawki leku.¹⁵

Eradykacja Helicobacter pylori u dzieci

Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne (badanie Héliot) wykazało, że omeprazol w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną oraz klarytromycyną) jest skuteczny i bezpieczny w leczeniu zakażenia H. pylori u dzieci w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Odsetek eradykacji H. pylori wyniósł 74,2% (23/31 pacjentów) w grupie otrzymującej omeprazol z amoksycyliną i klarytromycyną, w porównaniu do zaledwie 9,4% (3/32 pacjentów) w grupie leczonej samą amoksycyliną i klarytromycyną. Należy jednak zaznaczyć, że nie odnotowano dowodów na korzyści kliniczne w zakresie objawów dyspeptycznych. Ponadto, badanie to nie dostarcza informacji dotyczących stosowania omeprazolu u dzieci poniżej 4 roku życia.¹⁶