Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Olzapinu

Stosowanie leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny, wiąże się z szeregiem specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, które należy uwzględnić w trakcie leczenia. Poprawa stanu klinicznego pacjenta może być obserwowana dopiero po kilku dniach lub tygodniach terapii, dlatego w tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta.¹

Psychoza i zaburzenia zachowania związane z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania związanymi z otępieniem ze względu na zwiększone ryzyko śmiertelności oraz możliwość wystąpienia zdarzeń naczyniowo-mózgowych. Badania kliniczne kontrolowane placebo obejmujące pacjentów w podeszłym wieku (średnio 78 lat) z psychozą związaną z otępieniem wykazały dwukrotnie wyższą śmiertelność w grupie leczonej olanzapiną w porównaniu do grupy otrzymującej placebo (3,5% vs 1,5%). Zwiększona śmiertelność nie była związana z dawkowaniem olanzapiny (średnia dawka dobowa 4,4 mg) ani z czasem trwania leczenia.²

Czynniki ryzyka zwiększające śmiertelność w tej grupie pacjentów obejmują:

• wiek powyżej 65 lat
• utrudnione połykanie
• sedacja
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc, w tym zapalenie płuc z aspiracją lub bez
• jednoczesne stosowanie benzodiazepin

Należy podkreślić, że śmiertelność była wyższa u pacjentów leczonych olanzapiną nawet przy braku wymienionych czynników ryzyka.^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. Badania kliniczne wykazały częste nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy występujące częściej niż w przypadku placebo. Olanzapina nie wykazała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów. W badaniach klinicznych olanzapinę podawano początkowo w dawce 2,5 mg/dobę, a następnie zwiększano maksymalnie do 15 mg/dobę, w zależności od decyzji badacza.⁵

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny to stan potencjalnego zagrożenia życia związany z lekami przeciwpsychotycznymi, w tym olanzapiną. Rzadko zgłaszano przypadki ZZN podczas stosowania olanzapiny. Objawy kliniczne ZZN obejmują:

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego krwi, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Dodatkowo mogą wystąpić: zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej, mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych objawów ZZN, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁶

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas stosowania olanzapiny niezbyt często zgłaszano przypadki hiperglikemii i/lub rozwoju czy nasilenia objawów cukrzycy, czasami z towarzyszącą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym kilka przypadków śmiertelnych. W niektórych przypadkach odnotowano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁷

Zaleca się odpowiednie monitorowanie kliniczne pacjentów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego. U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, w tym olanzapiną, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak wzmożone pragnienie, nadmierne wydzielanie moczu, zwiększone łaknienie i osłabienie). Monitorowanie stężenia glukozy we krwi zaleca się:

• przed rozpoczęciem leczenia
• 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• następnie raz na rok

Pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy należy regularnie badać w celu wykrycia pogorszenia kontroli glikemii. Dodatkowo, należy regularnie kontrolować masę ciała:⁸

• przed rozpoczęciem leczenia
• po 4 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• po 8 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• następnie raz na kwartał

Zmiany stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. W przypadku wystąpienia takich zmian należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów oraz u osób z czynnikami ryzyka rozwoju takich zaburzeń.⁹

U pacjentów otrzymujących leki przeciwpsychotyczne, w tym Olzapin, należy regularnie kontrolować stężenie lipidów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego:

• przed rozpoczęciem leczenia
• 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• następnie co 5 lat

¹⁰

Aktywność przeciwcholinergiczna

Pomimo że olanzapina wykazuje aktywność przeciwcholinergiczną in vitro, doświadczenia z badań klinicznych wykazały małą częstość występowania związanych z nią objawów. Jednak ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność przepisując olanzapinę pacjentom z:

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi schorzeniami

¹¹

Czynność wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), szczególnie w początkowym etapie leczenia. Należy zachować ostrożność i prowadzić regularne badania kontrolne u pacjentów z:

• podwyższoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• uprzednio stwierdzoną ograniczoną rezerwą czynnościową wątroby
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku pacjentów ze stwierdzonym zapaleniem wątroby (w tym wątrobokomórkowym, cholestatycznym lub mieszanym uszkodzeniem wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną.¹²

Neutropenia

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z:

• małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym chorobą współistniejącą, radioterapią lub chemioterapią
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹³

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% do <0,1%) zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności
• wymioty

w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny.¹⁴

Odstęp QT

W badaniach klinicznych, istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z wyjściowym QTcF < 500 ms) występowało niezbyt często (0,1% do 1%) u pacjentów leczonych olanzapiną i nie stwierdzono istotnych różnic w porównaniu z placebo w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych.¹⁵

Należy jednak zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania olanzapiny z innymi lekami powodującymi wydłużenie odstępu QTc, szczególnie u:

• pacjentów w podeszłym wieku
• pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• pacjentów z zastoinową niewydolnością serca
• pacjentów z przerostem mięśnia sercowego
• pacjentów ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

¹⁶

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥ 0,1% do < 1%) zgłaszano przejściowe występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym. Nie ustalono związku przyczynowego między pojawiającymi się zakrzepami z zatorami a leczeniem olanzapiną. Jednak, ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka zakrzepicy żylnej, należy rozpoznać wszystkie możliwe czynniki ryzyka (np. unieruchomienie) i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.¹⁷

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ponieważ olanzapina działa głównie na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Wykazano in vitro antagonizm olanzapiny wobec dopaminy, dlatego możliwe jest jej działanie antagonistyczne wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.¹⁸

Napady drgawek

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną, przy czym w większości przypadków raportowano wcześniejsze napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.¹⁹

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, późne dyskinezy występowały istotnie statystycznie rzadziej w przypadku stosowania olanzapiny. Ryzyko późnych dyskinez rośnie jednak wraz z czasem trwania leczenia. Dlatego jeśli u pacjenta przyjmującego olanzapinę wystąpią objawy późnych dyskinez, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Objawy te mogą czasowo nasilić się lub pojawić dopiero po odstawieniu leku.²⁰

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych u pacjentów w podeszłym wieku leczonych olanzapiną niezbyt często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65. roku życia.²¹

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów leczonych tym lekiem. W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie wyższe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko to było porównywalne do ryzyka związanego ze stosowaniem innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²²

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. W badaniach z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat obserwowano różne działania niepożądane, w tym:

• zwiększenie masy ciała
• zmiany parametrów metabolicznych
• zwiększenie stężenia prolaktyny

²³

Substancje pomocnicze

Produkt leczniczy Olzapin zawiera laktozę jednowodną. Nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁴

Ponadto, Olzapin zawiera lecytynę pochodzenia sojowego i nie powinien być stosowany u pacjentów ze stwierdzoną nadwrażliwością na orzeszki ziemne albo soję.²⁵