Działania niepożądane leku Olzapin

Profil bezpieczeństwa olanzapiny został dokładnie scharakteryzowany na podstawie obserwacji klinicznych oraz zgłoszeń spontanicznych. Znajomość spektrum działań niepożądanych ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznej farmakoterapii, szczególnie w kontekście długotrwałego stosowania leku.¹

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa

W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszane działania niepożądane (występujące u ≥1% pacjentów) związane ze stosowaniem olanzapiny obejmowały szereg objawów klinicznych oraz nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych. Dominowały zaburzenia neurologiczne (senność, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm, dyskineza), metaboliczne (zwiększenie masy ciała, podwyższone parametry lipidowe i glikemiczne) oraz hematologiczne (eozynofilia, leukopenia, neutropenia). Obserwowano również działania przeciwcholinergiczne, przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zmiany skórne oraz objawy ogólnoustrojowe.²

Szczegółowa analiza działań niepożądanych

Przedstawiony poniżej wykaz działań niepożądanych uwzględnia zarówno dane z badań klinicznych, jak i zgłoszenia spontaniczne. W poszczególnych kategoriach częstości występowania, działania niepożądane uporządkowane są według malejącego nasilenia.³

Zaburzenia hematologiczne

Wśród zaburzeń krwi i układu chłonnego bardzo często obserwowano eozynofilię, leukopenię oraz neutropenię. Częstym działaniem niepożądanym była również trombocytopenia. Te zmiany hematologiczne wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi, szczególnie u pacjentów z wcześniej istniejącymi zaburzeniami hematologicznymi.⁴

Zaburzenia immunologiczne

W trakcie leczenia olanzapiną często raportowano reakcje nadwrażliwości. Należy zwrócić szczególną uwagę na pacjentów z wywiadem alergicznym oraz tych, którzy mogą wykazywać nadwrażliwość na składniki preparatu, w tym lecytynę sojową.⁵

Zaburzenia metaboliczne

Istotnym klinicznie problemem związanym z terapią olanzapiną są zaburzenia metaboliczne. Do bardzo częstych działań niepożądanych należą: zwiększenie masy ciała, podwyższone stężenie cholesterolu, glukozy i triglicerydów we krwi, cukromocz oraz zwiększenie apetytu. Obserwowano również przypadki rozwoju lub nasilenia cukrzycy, sporadycznie związane z kwasicą ketonową lub śpiączką, włącznie z przypadkami śmiertelnymi. Rzadziej występowała hipotermia.⁶

Długotrwałe stosowanie olanzapiny (≥48 tygodni) wiąże się z narastającym ryzykiem zaburzeń metabolicznych. Odsetek pacjentów z istotnymi klinicznie zmianami parametrów metabolicznych (masa ciała, glukoza, cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy) zwiększa się z czasem trwania terapii. Warto jednak zauważyć, że po 9-12 miesiącach leczenia tempo wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi ulega zmniejszeniu.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia neurologiczne stanowią istotną grupę działań niepożądanych olanzapiny. Bardzo często raportowana jest senność, często występują zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm i dyskineza. Niezbyt często obserwowano napady drgawek, zwłaszcza u pacjentów z drgawkami lub czynnikami ryzyka ich wystąpienia w wywiadzie, dystonię (w tym rotację gałek ocznych), późną dyskinezę, amnezję, dyzartrię, jąkanie oraz zespół niespokojnych nóg. W rzadkich przypadkach raportowano złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) – poważne, potencjalnie zagrażające życiu powikłanie. Obserwowano również objawy odstawienia po przerwaniu leczenia.⁸

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

W zakresie układu sercowo-naczyniowego często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne. Niezbyt często występowały: bradykardia oraz wydłużenie odstępu QTc w zapisie EKG. Rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym był częstoskurcz komorowy lub migotanie komór, a nawet nagła śmierć sercowa. Rzadko raportowano również zakrzepy z zatorami, w tym zator tętnicy płucnej oraz zakrzepicę żył głębokich.⁹

Zaburzenia układu oddechowego

W zakresie układu oddechowego często zgłaszano krwawienie z nosa.¹⁰

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Wśród działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego często występowały łagodne, przemijające objawy przeciwcholinergiczne, takie jak zaparcia i suchość błony śluzowej jamy ustnej. Często raportowano również wzdęcia oraz nadmierne wydzielanie śliny. Niezbyt często obserwowano zapalenie trzustki – poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji.¹¹

Zaburzenia wątroby

W zakresie funkcji wątroby często obserwowano przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. Niezbyt często raportowano zapalenie wątroby (wątrobowokomórkowe, cholestatyczne lub mieszane).¹²

Zaburzenia skóry

Wśród reakcji skórnych często występowała wysypka. Niezbyt często raportowano nadwrażliwość na światło oraz łysienie. Rzadko obserwowano ciężką reakcję określaną jako reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (ang. DRESS).¹³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego często zgłaszano ból stawu. Rzadko obserwowano poważne powikłanie w postaci rozpadu mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomioliza).¹⁴

Zaburzenia układu moczowego

W zakresie funkcji układu moczowego niezbyt często obserwowano nietrzymanie moczu, zatrzymanie moczu oraz uczucie parcia na pęcherz.¹⁵

Zaburzenia okresu ciąży

U noworodków matek przyjmujących olanzapinę w okresie ciąży obserwowano zespół odstawienia.¹⁶

Zaburzenia układu rozrodczego

Wśród zaburzeń układu rozrodczego niezbyt często występowały: zaburzenia erekcji u mężczyzn, zmniejszone libido u obu płci, brak miesiączki, powiększenie piersi, wydzielanie mleka u kobiet poza okresem karmienia oraz ginekomastia lub powiększenie piersi u mężczyzn. Rzadko raportowano priapizm – stan wymagający pilnej interwencji medycznej.¹⁷

Zaburzenia ogólnoustrojowe

Do często zgłaszanych objawów ogólnoustrojowych należały: astenia, zmęczenie, obrzęk oraz gorączka.¹⁸

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Wśród nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych często obserwowano: zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, wysoką aktywność fosfokinazy kreatynowej, wysoką aktywność gamma glutamylotransferazy, podwyższone stężenie kwasu moczowego oraz zwiększenie całkowitego stężenia bilirubiny.¹⁹

Specyficzne populacje pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

W tej populacji pacjentów obserwowano zwiększoną częstość występowania zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu z grupą placebo. Bardzo często raportowano nieprawidłowy chód i upadki. Często obserwowano zapalenie płuc, podwyższoną temperaturę ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.²⁰

Pacjenci z chorobą Parkinsona

U pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa (po agonistach dopaminy), bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, które występowały częściej niż w grupie placebo.²¹

Pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową

W terapii skojarzonej olanzapiny z walproinianem obserwowano neutropenię u 4,1% pacjentów. Czynnikiem wpływającym na jej wystąpienie mogło być wysokie stężenie walproinianu w osoczu. Podczas stosowania olanzapiny z litem lub walproinianem często (>10%) raportowano drżenie, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zwiększony apetyt i zwiększenie masy ciała. Często występowały również zaburzenia mowy.^{10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.”>22}

Podczas aktywnej fazy leczenia (do 6 tygodni) terapią skojarzoną u 17,4% pacjentów zaobserwowano zwiększenie masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała. Długotrwałe (do 12 miesięcy) stosowanie olanzapiny w celu zapobiegania nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej wiązało się ze zwiększeniem masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała u 39,9% pacjentów.²³

Dzieci i młodzież

Należy podkreślić, że olanzapina nie jest wskazana w leczeniu dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia. Jednak w badaniach klinicznych z udziałem młodzieży (13-17 lat) zaobserwowano specyficzny profil działań niepożądanych. Niektóre działania niepożądane występowały z większą częstością u młodzieży niż u dorosłych.²⁴

W populacji młodzieży bardzo często obserwowano: zwiększenie masy ciała, zwiększenie stężenia triglicerydów, zwiększenie apetytu oraz uspokojenie polekowe (w tym nadmierna potrzeba normalnego snu, letarg, senność). Często raportowano: zwiększenie stężenia cholesterolu oraz suchość błony śluzowej jamy ustnej. W badaniach laboratoryjnych bardzo często obserwowano zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zmniejszenie całkowitego stężenia bilirubiny, zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy oraz zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu.²⁵

Tabela działań niepożądanych

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49-21-301, faks: +48 22 49-21-309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁶