Właściwości farmakodynamiczne leku Oftaquix

Lewofloksacyna, substancja czynna leku Oftaquix 5 mg/ml, należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki oftalmologiczne, leki stosowane w zakażeniach, fluorochinolony (kod ATC: S01AE05). Stanowi L-izomer ofloksacyny, która występuje jako substancja racemiczna. Warto podkreślić, że działanie przeciwbakteryjne ofloksacyny przypisuje się głównie właśnie izomerowi L.¹

Mechanizm działania

Lewofloksacyna jako przeciwbakteryjny lek z grupy fluorochinolonów wykazuje działanie poprzez hamowanie bakteryjnych topoizomeraz typu II – gyrazy DNA i topoizomerazy IV. Specyfika jej działania charakteryzuje się selektywnością wobec różnych typów bakterii: w przypadku bakterii Gram-ujemnych działa głównie na gyrazę DNA, natomiast w przypadku bakterii Gram-dodatnich oddziałuje przede wszystkim na topoizomerazę IV.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na lewofloksacynę może rozwijać się głównie poprzez dwa podstawowe mechanizmy:

• Zmniejszanie stężenia leku w komórce bakterii
• Zmiany w docelowych enzymach dla leku³

Modyfikacje w docelowych miejscach wiązania leku są konsekwencją mutacji w genach kodujących gyrazę DNA (gyrA i gyrB) oraz topoizomerazę IV (parC i parE; grlA i grlB u Staphylococcus aureus). Natomiast oporność wynikająca z niskiego stężenia leku wewnątrz komórki bakteryjnej jest efektem zmian w strukturze poryn błony zewnętrznej (OmpF), co prowadzi do ograniczonego wnikania fluorochinolonów do bakterii Gram-ujemnych, lub zmian w systemie pomp elektrolitowych.⁴

Oporność związana z działaniem pomp została zidentyfikowana w przypadku pneumokoków (PmrA), gronkowców (NorA), bakterii beztlenowych oraz bakterii Gram-ujemnych. Ponadto w literaturze opisano również oporność na fluorochinolony związaną z plazmidami (determinowanymi przez gen qnr) u bakterii Klebsiella pneumoniae i E. coli.⁵

Oporność krzyżowa

Istotnym aspektem w kontekście oporności jest możliwość występowania oporności krzyżowej pomiędzy różnymi fluorochinolonami. Pojedyncze mutacje mogą nie wywoływać istotnej klinicznie oporności, jednak mutacje wielokrotne zazwyczaj skutkują opornością kliniczną na wszystkie leki z klasy fluorochinolonów. Co więcej, zmiany w porynach błony zewnętrznej i systemach pompy elektrolitowej mogą charakteryzować się szeroką swoistością substratową, obejmującą kilka klas leków przeciwbakteryjnych, co w konsekwencji może prowadzić do oporności wielolekowej.⁶

Wartości graniczne

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Komitetu ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing), wartości MIC (minimalne stężenie hamujące) odróżniające mikroorganizmy wrażliwe od średnio wrażliwych i średnio wrażliwe od opornych są następujące:⁷

Spektrum antybakteryjne

Warto podkreślić, że występowanie oporności nabytej może wykazywać różnice geograficzne oraz zmieniać się w czasie, w zależności od badanych szczepów. Z tego powodu zaleca się uzyskanie informacji dotyczących lokalnych wzorców oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. Przedstawione poniżej informacje stanowią jedynie ogólne wytyczne dotyczące prawdopodobieństwa wrażliwości lub oporności mikroorganizmów na lewofloksacynę. W sytuacjach, gdy lokalne rozpowszechnienie oporności może budzić wątpliwości co do skuteczności leku w określonych typach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistą.⁸

Poniżej przedstawiono charakterystykę szczepów bakteryjnych, które najczęściej wywołują powierzchowne zakażenia oczu, takie jak zapalenie spojówek.⁹

Zakres działania przeciwbakteryjnego

Kategorie wrażliwości i charakterystyka oporności zgodnie z wytycznymi EUCAST:¹⁰

Kategoria I: Gatunki powszechnie wrażliwe

Tlenowe drobnoustroje Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (MSSA)* – szczepy metycylinowrażliwe
• Streptococcus pneumoniae
• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus viridans

Tlenowe drobnoustroje Gram-ujemne:

• Escherichia coli
• Haemophilus influenzae
• Moraxella catarrhalis
• Pseudomonas aeruginosa (izolaty powszechne)

Inne drobnoustroje:

• Chlamydia trachomatis – należy zaznaczyć, że leczenie pacjentów z chlamydiowym zapaleniem spojówek wymaga jednoczesnego systemowego leczenia przeciwdrobnoustrojowego¹¹

Kategoria II: Gatunki, w przypadku których problemem może stać się oporność nabyta

Tlenowe drobnoustroje Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (MRSA)** – szczepy metycylinooporne
• Staphylococcus epidermidis

Tlenowe drobnoustroje Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa (izolaty szpitalne)¹²

Przedstawione dane dotyczące oporności bazują na wynikach wieloośrodkowego badania obserwacyjnego (Ophthalmic Study) analizującego częstość występowania oporności wśród bakterii izolowanych od pacjentów z zakażeniami oczu w Niemczech, które prowadzono od czerwca do listopada 2004 roku.¹³

Klasyfikacja mikroorganizmów jako wrażliwych na lewofloksacynę opiera się na ich wrażliwości in vitro oraz stężeniach osoczowych osiąganych po leczeniu systemowym. Warto podkreślić, że leczenie miejscowe prowadzi do osiągnięcia większych stężeń maksymalnych niż stężenia oznaczane w osoczu. Jednakże nadal pozostaje niewyjaśnione, czy i w jaki sposób kinetyka leku po podaniu miejscowym do oka może wpływać na aktywność przeciwbakteryjną lewofloksacyny.¹⁴

Właściwości u populacji pediatrycznej

Istotnym aspektem klinicznym jest fakt, że właściwości farmakodynamiczne lewofloksacyny są identyczne zarówno u dorosłych, jak i u dzieci po ukończeniu pierwszego roku życia.¹⁵